Сентябрь
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| 2026 и | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Йӹдӹм тӹлзӹ (сентябрь) (лат. septem — шӹм) — григорианский календарь семӹнь ӹндекшӹмшӹ тӹлзӹ. 30 кечӓн нӹл тӹлзӹ логӹц иктӹжӹ ылеш. Йӹдӹм тӹлзӹ — Мӱлӓндӹн Йыдпелвел полушариштӹжӹ шӹжӹн, Кечӹвӓлвел полушариштӹжӹ — шошымын тӹнгӓлтӹшӹжӹ.
Лӹмӹм лат. septem — шӹм(ӹт) (руш. семь) — шамак гӹц нӓлӹн, потомушто Цезарьын реформыжы гӹц анзыц ӱӓрня тӹлзӹ гӹц тӹнгӓлшӹ тошты римский идӓлыкын шӹмшӹ тӹлзӹжӹ ылын. Тошты Русьышты анзыц ӱӓрня тӹлзӹ тенгеок шӹмшӹ ылын, а Руш кугижӓншӹштӹ XV курым гӹц 1700 и якте — идӓлыкын пӹтӓришӹ тӹлзӹжӹ[1][2].
Ӓкрӓм годым славянвлӓ ӱӓрня тӹлзӹм versьnь маныныт (белор. верасень; укр. вересень; пол. wrzesień), кӓнгӹжӹм дӓ шӹжӹм пеледшӹ вереска (*versъ) кушкыш лӹм доно кӹлденӹт[3][4][5].
Тагачшы кечӹн григорианский календарь семӹнь ӱӓрня тӹлзӹн 16-шы кечӹжӹ якте кечӹ Лев шӹдӹрӹштӹ (созвездиштӹ), а 16-шы кечӹ паштек — Ӹдӹр шӹдӹрӹштӹ (Дева созвездиштӹ) ылеш[6] (молы данный семӹнь — 17-шӹ кечӹ паштек[7]).
Статистика дӓ тӹлзӹ гишӓн
Центральный Российӹштӹ йӹдӹм тӹлзӹ тӹнг шотышты эче кӓнгӹжӹн айыртемвлӓжӹм перегӓ, но юалгырак лиэш. Москва областьышты йӹдӹм тӹлзӹн средний температурыжы +11 °С (тӓнгӓштӓрӓш, сарла тӹлзӹн +16 °С). Тӹлзӹн кымшы декадыштыжы, шӹжӹм йыд дон кечӹн кужыцышты икань лимӹ кечӹ паштек, ӹлӹштӓшвлӓ саремӓш тӹнгӓлӹт. Тидӹ кечӹн слабкаракын дӓ чӹдӹрӓк ӹрӹктӓш тӹнгӓлмӹжӹ доно кӹлдӓлтӹн. Юр юраш тӹнгӓлеш, южнам тӹлзӹ мычашты начкы лым вилеш.
Йӹдӹм тӹлзӹн кечӹвӓл веремӓн +20.. +25 °C якте шокшы лин кердеш. Техень шокшы жеп гӹц иктӹжӹ — «арвӓтӹ кӓнгӹж», тӹдӹ тӹлзӹн кокшы пелӹштӹжӹ лиэш.
Айовлӓ
- 1 сентябрь — Пӓлӹмӓш кечӹ.
- 2 сентябрь — Патрульно-постовой службын кечӹжӹ.
- 3 сентябрь — Терроризм ваштареш кредӓлмӓштӹ икышын ылмы кечӹ; Японим сӹнгӹмӹ кечӹ.
- 4 сентябрь — Ядерный обеспечени шотышты специалистӹн кечӹжӹ.
- 8 сентябрь — Грамотностьын международный кечӹжӹ; Журналиствлӓн икышын ылмы международный кечӹштӹ; Российӹштӹшӹ халыквлӓн йӹлмӹштӹн кечӹ; Финансистӹн кечӹжӹ.
- 9 сентябрь — Тестировщикӹн кечӹжӹ.
- 10 сентябрь — Ӹшкӹмӹм ӹшке пӹтӓрӹмӹ гӹц ытарымы цилӓ сӓндӓлӹк лоштышы кечӹ.
- 12 сентябрь — Ушнышы Нацивлӓн организациштӹн Кечӹвӓлвел-Кечӹвӓлвел сотрудничествын кечӹ; Программистӹн кечӹжӹ.
- 15 сентябрь — Демократин международный кечӹжӹ; Санитарно-эпидемиологический служба пӓшӓзӹн кечӹжӹ; Дагестанын халыквлӓн икышын ылмы кечӹштӹ.
- 16 сентябрь — Озон пачашым перегӹмӹ международный кечӹ.
- 17 сентябрь — Пациентвлӓн лӱдӹшдӹмӹлыкышт шотышты цилӓ сӓндӓлӹк лоштышы кечӹ.
- 18 сентябрь — Электрон книгӓн международный кечӹжӹ; Вӹдӹн качествыжым тӹшлӹмӹ международный кечӹ.
- 19 сентябрь — Оружейникӹн кечӹжӹ.
- 20 сентябрь — Рисӹн цилӓ сӓндӓлӹк лоштышы кечӹжӹ.
- 21 сентябрь — Тырын международный кечӹжӹ.
- 22 сентябрь — Автомобиль гӹц пасна цилӓ сӓндӓлӹк лоштышы кечӹ.
- 23 сентябрь — Россий Федераци МВД-н информационный подразделенивлӓжӹм ӹштӹмӹ кечӹ.
- 24 сентябрь — Караван доно каштшын международный кечӹжӹ.
- 26 сентябрь — Контрацепцин цилӓ сӓндӓлӹк лоштышы кечӹжӹ; Европыштышы йӹлмӹвлӓн кечӹштӹ.
- 27 сентябрь — Туризмӹн цилӓ сӓндӓлӹк лоштышы кечӹжӹ.
- 28 сентябрь — Атом промышленностьын пӓшӓзӹн кечӹжӹ.
- 29 сентябрь — Машинӓм стройышын кечӹжӹ.
- 30 сентябрь — Сӓрӹшӹн международный кечӹжӹ.
- Вашталтшы
- 1-шӹ рушӓрня — Нефть, газ дӓ топливо промышленностьышты пӓшӓлӹшӹвлӓн кечӹштӹ.
- 2-шы рушӓрня — Танкистӹн кечӹжӹ.
- 3-шы рушӓрня — Шӹргӹ пӓшӓзӹвлӓн кечӹштӹ.
- Пӹтӓртӹш изӓрня — Тӓнгӹжӹн цилӓ сӓндӓлӹк лоштышы кечӹжӹ.
- Пӹтӓртӹш рушӓрня — Клухойвлӓн международный кечӹ.
Руш халык шая дон халык пӓлӹвлӓ
- Йӹдӹм тӹлзӹн хӹдӹртӹшӹ хӹдӹртӹш ливӹ шӹжӹм сӧрӓ[8].
- Йӹдӹм тӹлзӹн тум вӹлнӹ шукы эхель — ӱштӹ телеш[8].
- Йӹдӹм тӹлзӹн ӓнгӹремшӹвад кушкышвлӓ вӹлнӹ шӓрлен вазеш — шокшеш[8].
Примечани
- ↑ Сентябрь // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
- ↑ Сентябрь // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.
- ↑ Етимологічний словник украïнськоï мови. — Киïв: Наукова Думка, 1982. — Т. 1. — С. 354.(укр.)
- ↑ Boryś W. Słownik etymologiczny języka polskiego. — Wydawnictwo Literackie. — Kraków, 2005. — С. 712. — ISBN 978-83-08-04191-8.(польск.)
- ↑ Šaur V. Které názvy měsíců jsou již praslovanské?(польск.) // Dzieje Słowian w świetle leksyki. — 2002. — S. 184.
- ↑ За год Солнце проходит не через 12, а через 13 созвездий. Новый знак зодиака — «Змееносец». Тергӹмӹ кечӹ: 1 июньын 2012. Архивируйымы 20 сентябрьын 2011 года.
- ↑ Климишин И. А. Календарь и хронология. — Изд. 3. — М.: Наука. Гл. ред. физ.-мат. лит., 1990. — С. 41. — 478 с. — 105 000 экз. — ISBN 5-02-014354-5.
- ↑ 1 2 3 Круглый год. Русский земледельческий календарь / Сост., вступ. ст. и примеч. А. Ф. Некрыловой. — М.: Правда, 1991. — 496 с. — 800 000 экз. — ISBN 5-253-00598-6.
Ссылкывлӓ
- Сентябрь // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
- Календарь // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907. Статья Витковского В. В.
 | |
|---|---|
| Библиографи каталогвлӓштӹ |
|
