Пӓлӹмӓш кечӹ
Б.Н. Ельцин лӹмӓн библиотекӹн материалвлӓ
| Пӓлӹмӓш кечӹ | |
|---|---|
.jpg) Кисловодск халаштышы 17-шӹ №-ӓн школышты Пӓлӹмӓш кечӹ (2024) | |
| Ӹштӓлтӹн | СССР Кӱшӹл Кӓнгӓш Президиумын 1984-шӹ ин 15-шӹ июньын лыкмы 373-11 №-ӓн указшы доно |
| Кечӹ | 1 сентябрь |
| Овуца |
школ выргем пеледӹш букет |
| Кӹлдӓлтӹн | айо статян линейка |
 Медиафайлы на РУВИКИ.Медиа | |
Пӓлӹмӓш кечӹ (1-шӹ сентябрь; руш. День знаний (1 сентября) — и йӹде 1-шӹ сентябрьын пӓлемдӹмӹ, Российӹштӹшӹ дӓ Советский Союз гӹц лӓкшӹ икманяр кугижӓншӹн тыменьмӹ учрежденивлӓштӹ и тӹнгалмӹ доно кӹлдӓлтшӹ кугижӓншӹ айо[1].
Истори
1-шӹ сентябрьын айо статусшы тошты календарь традици доно кӹлдӓлтӹн. Византиштӹ мӓмнӓн эран IV курымын Никейский соборын решӹмӓшӹжӹ семӹнь у им 1-шӹ сентябрьын пӓлемдӓш тӹнгӓлӹнӹт. Русьышты византийский гань пӹтӓриш у им 1492-шы ин эртӓренӹт — 1-шӹ сентябрь гӹц тӹнгӓлшӹ ти у и кого князь Иван III-ын указшы доно пингӹдемдӓлтӹн. Тидӹн годым руш солавлӓштӹ 1-шӹ сентябрь сола хозяйство пӓшӓн пӹтӹмӹжӹ дӓ налогым погымы доно кӹлдӓлтӹн, а айом Семон кечӹ манын лӹмденӹт; пӧрт дон площадьым пушӓнгӹ, лентӓ дӓ шер доно цеверемденӹт[2].
Пётр I годым у ин тӹнгӓлтӹшӹжӹм 1-шӹ январеш вӓштенӹт, но тыменьмӹ им молнамшылаок шӹжӹм пӓлемденӹт: игечӹ тетявлӓлӓн кӓнгӹжӹм кӓнӓш йӧнӹм пуэн, а шӹжӹ каникулвлӓ ӱштӹ линӹт[2]. 1804-шӹ ин "университетвлӓн видӹмӹ тыменьмӹ заведенивлӓн уставышты семӹнь гимназивлӓштӹ занятивлӓ 1-шӹ августын тӹнгӓлшӓшлык дӓ 1-шӹ сентябрьын пӹтӹшӓшлык ылыт манын пингӹдемдӹмӹ, «июль — кӓнӹм ӓли пӓшӓлӹдӹмӹ йӓрӓ тӹлзӹ». Тидӹн годым Российӹштӹ 1930-шы ивлӓ якте тыменьмӹ ин тынгӓлмӹ жепшӹ икань лиде: гимнази дон халык училищӹвлӓ август гӹц тымдаш тӹнгӓлӹнӹт, а сола школвла тетявлӓм шӹренок ныр пӓшӓм пӹтӓрӹмӹ паштек вел вӓшлинӹт[3]. 1930-шы ивлӓн Халык Комиссарвлӓн Кӓнгӓшӹштӹ 8-10 иӓш цилӓ тетям шӹжӹм школыш нӓлӓш келесен. Ик кечӹм СССР Совнарком дӓ ВКП(б) Тӹнг комитетшӹ 1935-шӹ ин 3-шы сентябрьын лыкмы пынзалтыш доно пингӹдемден, тӹдӹ тыменьмӹ ин тӹнгӓлтӹшӹжӹм 1-шӹ сентябреш пӓлемден[4][5].
Тыменьмӹ и ик жепӹнок тӹнгӓлӹн гӹнят, 1980-шы ивлӓн покшал якте 1-шӹ сентябрь пӓшӓ кечӹ вел лин. РСФСР школын заслуженный тымдышыжы Фёдор Брюховецкий тӹдӹм айош сӓрӓш да школьниквлӓлӓн айо мероприятивлӓм эртӓрӓш шанымашым пуэн. Тенге 1984-шӹ ин 15-шӹ июньын СССР Кӱшӹл Кӓнгӓш Президиумжы «Айо дӓ ӓшӹндӓрӹмӹ кечӹвлӓ гишӓн» указым лыктын, тӹдӹн семӹнь 1-шӹ сентябрь цилӓ халыкын Пӓлӹмӓш кечеш увертӓрӓлтӹн. Ти жеп гӹцок Совет Союзын цилӓ школыштыжы айо линейкӹм эртӓрӓш тӹнгӓлӹнӹт, а кечӹн пӹтӓришӹ лаштыкыштыжы тымдышывлӓ доно вӓшлимӓш эртӓрӓлтӹн. СССР шелӓлтмӹ паштек овуца кодын: 1-шӹ сентябрь Российӹштӹ дӓ Советский Союз гӹц лӓкшӹ икманяр кугижӓншӹштӹ айо дӓ пӹтӓриш тыменьмӹ кечеш кодеш[4][6].
Пӓлемдӹмӓш
Россий
Пӓлӹмӓш кечӹн тӹнг овуцажы — айо сӹнӓн линейка. 1-шӹ сентябрьын ирок тыменьшӹвлӓ школ кудывичеш погынат; кугижӓншӹ гимн шакта, флагым лӱктӓт, директор дон тымдышывлӓ тетявлӓм у тыменьмӹ и доно кымылангдат. Луатикшӹ классышты тыменьшӹ икшӹ классыш толшы, йӹнгӹлӹм ӹрзӹшӹ тетям пулыш вӹлнӹ намал нӓнгеӓ, тидӹжӹ и тӹнгӓлмӹм анжыкта. Линейкӹвлӓштӹ тетявлӓ лыдышвлӓм лыдыт, мырым мырат дӓ выпускник ӓли вырсышты кредӓлшӹвлӓн памятникӹштӹ докы пеледӹшӹм пиштӓт[3][7].
Линейка паштек класс вуйлатышы доно вӓшлимӓш эртӓ, патриотизм, лӱдӹшдӹмӹлык дӓ моральный ценность гишӓн шайыштмаш эртӓ. 2022 и гӹц российӹштӹшӹ школвлӓштӹ каждый шачмын урок анзыц «Керӓл гишӓн шайыштмаш» эртӓрӓлтеш; техень уроквлӓ логӹц пӹтӓришӹжӹ Пӓлӹмӓш кечӹ лӹмеш ӹштӓлтеш[3].
Университетвлӓштӹ айо линейкӹвлӓ шоэн эртӓрӓлтӹт; тидӹн вӓреш икшӹ курсыш толшывлӓм студент семняэш пыртымаш, тымдышывлӓ доно пӓлӹмӹ лимӓш дӓ курсвлӓм пӓлдӓрӹмӓш эртӓт[8].
Вес сӓндӓлӹквлӓ
Япоништӹ тыменьмӹ и апрельӹн тӹнгӓлеш дӓ вес ин мартын пӹтӓ; Кечӹвӓлвел Корейӹштӹ уроквлӓ мартын тӹнгӓлӹт. Франциштӹ тетявлӓ школыш сентябрьын пӹтӓриш кечӹвлӓн кеӓт, но тӧр кечӹм и йӹде образовани министерство пӓлемдӓ. Германиштӹ тыменьмӹ ин тӹнгӓлтӹшӹжӹ август мычаш гӹц октябрь ӹрдӹ якте шышпшылт кердеш, тидӹжӹ федеральный кымдем гӹц шалга, а Америкӹн Ушымы Штатвлӓштӹжӹ пасна кечӹм ойырымы агыл: пӓлӹмӓшӹм пушы округвлӓ школвлӓм июль мычаш гӹц сентябрь якте пачыт. Австралиштӹ тетявлӓ январь мычашты ӓли февраль тӹнгӓлтӹштӹ тыменяш тӹнгӓлӹт[2][6].
Традици
Пӓлӹмӓш кечӹн вашталтдымы символвлӓжӹ — школ сумка, йӹнгӹл, линейка. Ӹдӹрвлӓ кого ош бантым пижӹктӓт, платьым чиӓт, ӹрвезӹвлӓ — айоеш яралеш толшы костюмым. Пӓлӹмӓш кечӹм шӹрен «ош бантын дӓ астра пеледӹшӹн айошты» маныт — школьниквлӓ дӓ нӹнӹн ӓти-ӓвиштӹ, традици семӹнь, тымдышывлӓм тыменьмӹ ин тӹнгӓлмӹжӹ доно кымылангдат, пеледӹшӹм пуат. 2014 и гӹц Российӹштӹ «Пеледӹш вӓреш тетявлӓ» акци шӓрлӓ: пӹтӓри пеледӹш букетӹм нӓлӓш кычылтмы оксам, незерӹн ӹлӹшӹ, ӓти-ӓви гӹц пасна кушшы тетявлӓлӓн палшаш колтат[7][9][10].
Кугижӓншӹ, хала, район дӓ сакой организацивлӓн икшӹ едемӹштӹ традици семӹнь Пӓлӹмӓш кечӹ доно тымдышы дон тыменьшӹвлӓм кымылангдат, тыменьмӹ заведениш лӓктӹн каштыт[11].
Примечани
- ↑ День знаний: история и традиции 1 сентября. РБК Life. Тергӹмӹ кечӹ: 1 сентябрьын 2025.
- ↑ 1 2 3 День знаний 1 сентября. Театр Светлица. Тергӹмӹ кечӹ: 1 сентябрьын 2025.
- ↑ 1 2 3 1 сентября, или День знаний: история и традиции праздника, Коммерсантъ (21 августын 2024). Дата обращения: 1 сентябрьын 2025.
- ↑ 1 2 И снова 1 сентября — В России празднуют День знаний, «Научная Россия» - электронное периодическое издание. Дата обращения: 1 сентябрьын 2025.
- ↑ День знаний в России: история и традиции праздника - Ульяновск сегодня, Ульяновск сегодня (28 августын 2024). Дата обращения: 1 сентябрьын 2025.
- ↑ 1 2 День знаний 1 сентября 2025: формат дня, история и традиции. Агроклассы. Тергӹмӹ кечӹ: 1 сентябрьын 2025.
- ↑ 1 2 Поздравления на 1 сентября - День знаний в стихах (руш.). vprazdnik.ru. Тергӹмӹ кечӹ: 1 сентябрьын 2025.
- ↑ 1 сентября в университете: как проходит, линейка для первокурсников (руш.). blog.fenix.help. Тергӹмӹ кечӹ: 1 сентябрьын 2025.
- ↑ Дети вместо цветов 2025 (руш.). dvc.fondvera.ru. Тергӹмӹ кечӹ: 1 сентябрьын 2025.
- ↑ Дети вместо цветов — Благотворительный фонд помощи хосписам «Вера» (руш.). Благотворительный фонд помощи хосписам «Вера». Тергӹмӹ кечӹ: 1 сентябрьын 2025.
- ↑ Откуда пошла традиция праздновать День знаний 1 сентября?, AiF. Дата обращения: 1 сентябрьын 2025.
Литература
Григорьев В. В. Исторический очерк русской школы / сост. В. В. Григорьев. — М.: Товарищество Типография А. И. Мамонтова, 1900.- Пластун Л. День Знаний как эффективный информационный повод для антиабортных акций // Здоровье — основа человеческого потенциала: проблемы и пути их решения. — 2010. — № 1.
- Шемраев С. Н. Всероссийский день знаний // Вестник Белгородского юридического института МВД России. — 2006. — № 2.