Июль

Ирӹкӓн энциклопеди Википеди гӹц материал
Июль
Шч Кш Вр Из Кг Кк Рш
    1 2 3 4 5
6 7 8 9 10 11 12
13 14 15 16 17 18 19
20 21 22 23 24 25 26
27 28 29 30 31    
2026 и

Шӹрхӓ тӹлзӹ (июль), (лат. Julius) — «Юлий Цезарьын тӹлзӹжӹ», «кыйыр» гӹц) — идӓлыкын шӹмшӹ тӹлзӹжӹ, пеледӹш тӹлзӹ дон сарла тӹлзӹ лошты вӓрлӓнен, Юлий Цезарьын реформыжы яктешӹ юлианский дӓ григорианский календарьвлӓштӹ, март гӹц тӹнгӓлшӹ, тошты римский идӓлыкын вӹзӹмшӹ тӹлзӹжӹ. 31 кечӹ гӹц шалгышы шӹм тӹлзӹ гӹц иктӹжӹ. Тидӹ, икпоратка шот доно, Мӱлӓндӹн Йыдпелвел полушарижӹн когорак лаштыкыштыжы идӓлыкын сек шокшы тӹлзӹжӹ (кышты шӹрхӓ тӹлзӹ кӓнгӹжӹн кокшы тӹлзешӹжӹ шотлалтеш), а Кечӹвӓлвел полушарин когорак лаштыкыштыжы идӓлыкын сек ӱштӹ тӹлзӹжӹ (кышты шӹрхӓ тӹлзӹ телӹн кокшы тӹлзешӹжӹ шотлалтеш).

Кӹзӹтшӹ жепӹн григорианский календарь семӹнь 20-шы шӹрхӓ тӹлзӹ якте кечӹ Йӹгӹр шӹдӹрӹштӹ, 20-шы шӹрхӓ тӹлзӹ гӹц Рӓк шӹдӹрӹштӹ лиэш[1].

Статистика дӓ тӹлзӹн айыртемжӹ

Колвица ангӹр шӹрхӓ тӹлзӹн

Тӹлзӹ тӹнгӓлтӹшӹн пистӹ пеледеш, кокшы пелӹштӹжӹ — роколма пеледеш дӓ кокиӓш ыржам тӹредӹт[2]. Средний курымвлӓн шӹрхӓ тӹлзӹн остатка вӹц кечӹжӹ шӹжӹш ванжымы жепеш шотлалтын, ирок покшым вазеш, тӹнӓм кӹлмӹктенӓт кердӹн. 1601 и 28-шӹ шӹрхӓ тӹлзӹн Москвашты лым лымын дӓ кӹлмӹктен[3]. Но шукы вӓре шокшемдӹмӹ гишӓн ти пӓлӹк ӹшке керӓллыкшым ямден; анешлӓ, игечӹм тӹшлӹмӹ семӹнь, шӹрхӓ тӹлзӹн остатка кечӹвлӓжӹ идӓлыкын сек шокшы жепешӹжӹ шотлалтыт.

Истори дӓ этимологи

Гай Юлий Цезарь

Пӹтӓри тӹлзӹ Quintilis (лат. quintus — «вӹзӹт»; южнам Quinctilius) маналтын. Мӓмнӓн курым якте 45-шӹ ин Гай Юлий Цезарь (руш) (мар. лӹмеш угӹц лӹмдӓлтӹн, тӹдӹ ти тӹлзӹн шачын[4].

Шӹрхӓ тӹлзӹн европыштышы исторический лӹмвлӓ лош тӹдӹн Juignet тошты французский пӓлемдӹмӓшӹм («изи июнь») дӓ Heumonat тошты германский лӹмӹм («шудо тӹлзӹ») пыртат, вет шӹрхӓ тӹлзӹн шуды салымы пӓшӓ пӹтен миэн[4]. Тошты руш календарьышты (христианствым пингӹдемдӹмӹ якте) тӹлзӹ червен (шукш) маналтын (шукшым погенӹт), тенгеок липец (пистӹ пеледӹн)[2], сакой халык тенгеок страдник, сенозарник, грозник, сладкоежка маныныт. Халыкын лӹмдӹмӹжӹ — кӓнгӹжӹн ӹрдӹжӹ, ик шамак кодыде кельтский gorphenhaf-лан келшен толеш[4].

Шӹрхӓ тӹлзӹн лӹмжӹ (церкӹ книгӓвлӓштӹ иулий) Русьыш Византи гӹц ванжен[4].

Римско-католический церкӹштӹ тӹлзӹ лӹм иезуитвлӓн орденӹштӹм негӹцлӹшӹ Игнатий де Лойолым ӓшӹндӓрӹмӹ лӹмеш ӹштӓлтӹн[4].

Вес йӹлмӹвлӓштӹ

«Июль» (Джеймс Тиссо, иктӓж 1878 и)

Европын шукы йӹлмӹштӹ шӹрхӓ тӹлзӹн лӹмжӹ латинский йылалан келшен толеш. Но икманяр айыртемӓт улы.

Финн йӹлмӹштӹ тӹлзӹ heinäkuu маналтеш, вес семӹньжӹ «шуды тӹлзӹ», вет тӹ жепӹн вольыкым пукшаш тел гачеш шудым йӓмдӹленӹт[5]. Чех йӹлмӹштӹ июль červen — «пеледӹш тӹлзӹ» доно келшӹшӹн, červenec маналтеш, вес семӹньжӹ «изи пеледӹш тӹлзӹ». Хорватский йӹлмӹштӹ июль — srpanj, «сарла» шамак гӹц лин, шурным тӹредмӹ жеп толын. Ти жепӹн, вес пушангӹвлӓ гӹц варарак пеледшӹ пистӹ, литовский дӓ славян йӹлмӹвлӓштӹ июльлан лӹмӹм пуэн: украинскийлӓ — липень, белорусла — ліпень, полякла — lipiec, литвала — liepa («пистӹ» манмым анжыкта)[6]. Тӹлзӹн Temmuz турка лӹмжӹ лишӹл ирвел тошты йылалан келшен толеш, негӹцлӓн тошты шумер шамакым, Таммуз йымын лӹмжӹм, кычылтмы.

Кӹзӹтшӹ китайский дон японский йӹлмӹвлӓштӹ шӹрхӓ тӹлзӹ «шӹмшӹ тӹлзӹ» семӹнь пӓлемдӓлтӹн.

Шӹрхӓ тӹлзӹ вес календарьвлӓштӹ

  • Французский республиканский календарьышты 13 мессидор гӹц 13 термидор якте шыпшылтеш.
  • Вавилонский календарьышты дуузу дӓ абу тӹлзӹвлӓэш вӓрештеш.
  • Копт календарьышты эпип дӓ, кӹзӹтшӹ жепӹн, паониэш вӓрештеш.
  • Тошты Индийский календарьышты ашадха дӓ шраванаэш вӓрештеш.
  • Майя календарьышты шӹрхӓ тӹлзӹ 11 кумху паштек тӹнгӓлеш, вайеб гач шыпшылтеш дӓ 16 поп доно пӹтӓ.
  • Иран календарьышты 10 тир гӹц 9 мордад якте.
  • Еврей календарьышты авулан келшен толеш.
  • Китай календарьышты сячжи покшал гӹц, сяошу дӓ дашу кытеш, тенгеок лицю покшал якте шыпшылтеш.
  • «Июль» (Беррийский герцогын пиш яжо часословшы, 1410—1490-шы ивлӓ)

Айовлӓ

«Шӹрхӓ тӹлзӹ» (Беррийский герцогын пиш яжо часословшы, 1410—1490 ивлӓ)
  • 1 июль — Боевой действи ветеранвлӓн кечӹштӹ.
  • 2 июль — Спортивный журналистӹн международный кечӹжӹ; Уфологын международный кечӹжӹ.
  • 3 июль — ГИБДД-н кечӹжӹ; Беларусь Республикӹн ирӹкӓн лимӹ кечӹжӹ.
  • 4 июль — США-ан ирӹкӓн лимӹ кечӹжӹ.
  • 5 июль — Калмыки Республикӹн кечӹжӹ; Ульянан кечӹжӹ.
  • 6 июль — [Шыпшалмашын цилӓ сӓндӓлӹкӹштӹшӹ кечӹжӹ; Тӹнг халан кечӹжӹ (Казахстан); Нӱштӹлшӹ Аграфена.
  • 7 июль — Иван Купала.
  • 8 июль — Аллерги доно кредӓлмӹ цилӓ сӓндӓлӹкӹштӹшӹ кечӹ; Семня, яратымаш дӓ ӹнян ылмы кечӹ; Пётр дон Февронин кечӹштӹ.
  • 9 июль — Изимӧр Давид.
  • 11 июль — Халык тӹшкӓн цилӓ сӓндӓлӹкӹштӹшӹ кечӹжӹ; Шоколадын цилӓ сӓндӓлӹкӹштӹшӹ кечӹжӹ.
  • 12 июль — Фотографын кечӹжӹ.
  • 13 июль — Луаткок апостолын соборышты.
  • 14 июль — Кӓнгӹж Кузьма.
  • 15 июль — Сӓмӹрӹк эдемвлӓн мыштымашышты шотышты цилӓ сӓндӓлӹкӹштӹшӹ кечӹ.
  • 16 июль — Кӹшкӹн цилӓ сӓндӓлӹкӹштӹшӹ кечӹжӹ.
  • 17 июль — Этнографын кечӹжӹ.
  • 18 июль — Нельсон Манделӹн международный кечӹжӹ; Россий Федерацин кӧргӹ йылашты органвлӓн хозяйственный службыштын кечӹ.
  • 20 июль — Тӹлзӹн международный кечӹжӹ; Шахматын международный кечӹжӹ.
  • 21 июль — Кӓнгӹж казанский.
  • 23 июль — Кит дон дельфинвлӓн международный кечӹштӹ.
  • 25 июль — Россий Федерацин следственный органвлӓн пӓшӓзӹн кечӹжӹ.
  • 26 июль — Эсперантон кечӹжӹ; Парашютистӹн кечӹжӹ.
  • 28 июль — Гепатит доно кредӓлмӹ цилӓ сӓндӓлӹкӹштӹшӹ кечӹ; Русьым хрестьӹмӹ кечӹ; Кирик дон Иулита.
  • 29 июль — Тигрӹн международный кечӹжӹ.
  • 30 июль — Келшӹмӓшӹн международный кечӹжӹ; Эдемвлӓм торгейӹмӹ доно кредӓлмӹ цилӓ сӓндӓлӹкӹштӹшӹ кечӹ.
Вашталтшы
  • 1-шӹ кукшыгечӹ — Кооперативвлӓн международный кечӹ.
  • 1-шӹ рушӓрня — Тангыж дӓ ӓнгӹр флот пӓшӓзӹн кечӹжӹ.
  • 2-шы кукшыгечӹ — Москваштышы транспортын кечӹжӹ.
  • 2-шы рушӓрня — Россий почтын кечӹжӹ; Коллоэцӹн кечӹ.
  • 3-шы рушӓрня — Металлургын кечӹжӹ.
  • 4-шӹ кукшыгечӹ — Торгейӹшӹ пӓшӓзӹн кечӹжӹ.
  • 4-шӹ рушӓрня — Военно-Морской Флотын кечӹжӹ.
  • Пӹтӓртӹш когарня — Системный администраторын кечӹжӹ.

Примечани

  1. ↑ За год Солнце проходит не через 12, а через 13 созвездий. Новый знак зодиака – «Змееносец» (руш.). neznal.ru. Тергӹмӹ кечӹ: 23 октябрьын 2025.
  2. ↑ 1 2 В. Д. Грошев «Календарь российского земледельца (народные обычаи и приметы)», — М: МСХА, 1991, С. 36. ISBN 5-7230-0074-8
  3. ↑ Е. П. Борисенков, В. М. Пасецкий «Тысячелетняя летопись необычайных явлений природы», — М: Мысль, 1988, Стр. 325. ISBN 5-244-00212-0
  4. ↑ 1 2 3 4 5 Июль // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
  5. ↑ Названия месяцев. Тергӹмӹ кечӹ: 23 октябрьын 2025.
  6. ↑ Все про литовский на сайте о языках. web.archive.org. Тергӹмӹ кечӹ: 23 октябрьын 2025.

Ссылкывлӓ

  • Календарь // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907. Статья Витковского В. В.
«https://mrj.ruwiki.ru/w/index.php?title=Июль&oldid=314719» гӹц нӓлмӹ