Ӓтян кечӹжӹ

Ирӹкӓн энциклопеди Википеди гӹц материал
Ӓтян кечӹжӹ
Рембрандт «Иаков Иосифӹн эргӹвлӓжӹм благословляя»
Рембрандт «Иаков Иосифӹн эргӹвлӓжӹм благословляя»
Тип Сӓндӓлӹк мычкы шукы вӓре
Официально Father's Day
Кечӹ Российӹштӹ октябрьын кымшы рушӓрня
Логотип РУВИКИ.Медиа Медиафайлы на РУВИКИ.Медиа

Ӓтян кечӹжӹ (пӹтӓри англ. Fathers' Day — Ӓтявлӓн кечӹштӹ, варарак англ. Father's Day — Ӓтян кечӹжӹ) — ти ӓтявлӓн тетявлӓм анжен куштымашышкы ӹшке виштӹм пиштӹмӹ лӹмеш цилӓ сӓндӓлӹк мычкы шукы вӓре эртӓрӓлтшӹ айо.

Кӹзӹтшӹ Ӓтян кечӹ США-шты XX курымын тӹнгӓлтӹшӹм нӓлӹн, а икманяр жепӹштӹ цилӓ сӓндӓлӹк мычкы кымдан шӓрлен.

Российӹштӹ Ӓтян кечӹжӹ 2021-шӹ и гӹц пӓлемдӓлтеш, тӹнӓм РФ-н президентшӹ В. В. Путин айом октябрьын кымшы рушӓрнян эртӓрӹмӹ гишӓн Указым подписӓен[1]. Тӹшкевен якте, 2008-шӹ и гӹц 2021-шӹ и якте, российӹштӹшӹ регионвлӓ Ӓтян кечӹжӹм сакой кечӹвлӓн эртӓренӹт[2].

Ивлӓ йӹде пӓлемдӹмӹ кечӹвлӓ
Ивлӓ Айо кечӹ Ивлӓ Айо кечӹ
2021 и 17 октябрь 2026 и 18 октябрь
2022 и 16 октябрь 2027 и 17 октябрь
2023 и 15 октябрь 2028 и 18 октябрь
2024 и 20 октябрь 2029 и 21 октябрь
2025 и 19 октябрь 2030 и 20 октябрь

Истори

Ӓтян кечӹжӹ 1910-шы ин гӹц США-шты тӹнгӓлтӹшӹм нӓлӹн манын шотлалтеш. 1909-шӹ ин Тӹнг методистский церкӹш каштшы ӹдӹрӓмӓш Сонора Смарт Додд Ӓвӓн кечӹ лӹмеш лыдмы проповедьӹм колыштмы паштек техень статянок айом Ӓтявлӓ лӹмеш ӹштӓш шанымашым пуэн. Тӹдӹлӓн тидӹ ӓтяжӹм, вӓтӹжӹ колымы паштек, ӹшкетшӹ вӹц эргӹ дон ик ӹдӹрӹм анжен куштышы, США-шы Гражданский вырсын ветеранжы, Уильям Смартым пурын ӓштӹмӓш семӹнь ылын[3].

Пӹтӓри Сонора айом эртарӹмӹ кечеш 5-шӹ июньым, ӓтяжӹн шачмы кечӹм, айырен, но айом вес кечеш вашталта вӓрештӹн. Пӹтӓришӹ гӓнӓ айо рушӓрнян 1910-шы ин 19-шӹ июньын эртӓрӓлтӹн[3].

«Ӓтям нигынамат ти кечӹм лач ӹшке кечешӹжӹ шотлыде, а цилӓ ӓтян — шотан ӓтян — кечеш шотлен.»
Сонора Смарт Додд

— [4]

Айо йӹле сӓндӓлӹк мычкы шӓрлен, дӓ 1913-шы ин айом эртарӹмӹ шанымашым США-ан президентшӹ Вудро Вильсон керӓлеш шотлен. Тенгеок 1916-шы ин президент Вильсон Спокан халаш толмыкыжы, кышты кӱшнӹц попымы церкӹ вӓрлӓнен, ӹшкеӓт айон мероприятивлӓш ушнен[3].

1966-шы ин Линдон Джонсон Ӓтян кечӹм июньын кымшы рушӓрнян эртӓрӹмӹ гишӓн президентский прокломацим подписӓен. 1972-шы ин президент Ричард Никсон ти кечӹм сӓндӓлӹк мычкы эртӓрӓш манын законым лыктын[3]. Веремӓ эртӹмӹкӹ, айо молы сӓндӓлӹквлӓ мычкы шӓрлен[5].

Российӹштӹ айон историжӹ

Российӹштӹ айо 2021-шӹ ин 4-шӹ октябрьын лыкмы 573-шы №-ӓн «Ӓтя кечӹ гишӓн» Президентӹн Указшы семӹнь увертӓрӹмӹ лин[6]. Тӹ годшен октябрьын кымшы рушӓрнян эртӓрӓлтеш[7][8][9].

2008-шӹ ин 14-шӹ февральын «Российская газета» издани техень вуйшамакан заметкӹм лыктын: «Владимир Путин Ӓтян кечӹм эртӓрӓш тӹнгӓлмӹ гишӓн „шаналташ“ шамакым пуэн». Тӹшток Российӹн президентшӹн вес цитатыжы улы: «Тетя шачмашты дӓ пукшен, йӱктен куштымашты ӓтя дон ӓвӓ коктынат труят. Российӹштӹ 2008-шӹ им семнян ижӹ семӹнь увертӓрен, демографи дон ӓтян-ӓвӓн рольышты гишӓн ядмашвлӓм решӹненӓ»[10].

Российӹн юж кымдемӹштӹ Ӓтян кечӹм эче федераци кӱкшӹцӹштӹ пингӹдемдӹмешкок пӓлемденӹт дӓ закон доно пингӹдемдӹмӹ ылын[11][12]. 2018-шӹ ин Кугижӓншӹ Думын семня, ӹдӹрӓмӓшвлӓ дӓ тетявлӓ шотышты комитетӹн председательжӹ Тамара Плетнёва «Ӓтян кечӹжӹм», кыды октябрьын остатка кукшыгечӹнжӹ эртӓрӓлтшӓшлык ылын, ӹштӓш шанымашым пуэн[13][14][15][16]. Тенге гӹнят, законопроектӹм пингӹдемдӹделыт[17].

2021-шӹ ин 31-шӹ майын, Владимир Путин доно вӓшлимӓш годым, Россий Президентӹн Тетя права шотышты уполномоченный Анна Кузнецова Ӓтявлӓ Советӹн пӓшӓжӹ гишӓн дӓ Российӹштӹ юж вӓре Ӓтян кечӹм эртӓрӹмӹ гишӓн попен[18]. 2021-шӹ ин июльын Анна Кузнецова ӓтян кечӹжӹ пӱэргӹвлан тетям куштымашты рольыштым анжыкташ тӹнгӓлеш манын келесен. Тенгеок тӹдӹ и йӹде Ӓтян кечӹм пингӹдемдӹмӓш кушкын миӓ манын пӓлдӓрен. Кӹзӹт тӹдӹм 28 кымдемӹштӹ эртӓрӓт. Тетя омбудсмен ӹшке шанымашыжы доно пӓлдӓрен: техень айом ӹштӹмӹкӹ, ӓтялык темылан когорак внимани айыралташ тӹнгӓлеш дӓ «йишӹм перегӹмӓшӹн символжы семынь лиэш»[19].

2021-шӹ ин июль мычашын Российӹн Минтрудшы Ӓтян кечӹм эртӓрӹмӹ гишӓн халыклан шанаш пуэн. Айом айымы кечеш октябрьын кымшы рушӓрнян эртӓрӓш айырымы ылын[20]. Пресслужбыш техень шанымаш Анна Кузнецова дорц пырен ылын дӓ Россий Федерацин Минтруд тӹдӹм поддерживаен. Кузнецова пӓлемден: Ӓтян кечӹм Россий кӱкшӹцӹштӹ айымаш тетям анжен куштымашты пӱэргӹвлӓн рольыштым анжыкта дӓ ти йиш овуца пайдам переген кодаш палша лиэш[21].

2021-шӹ ин августын Владимир Путин Российӹштӹ у айом Ӓтян кечӹм пырташ шанымаш яжоэш шотлен[22][23], а 2021-шӹ ин 4 октябрьын указым подписӓен[6].

Айом эртӓрӹмӹ кечӹвлӓ

Дата Сӓндӓлӹк Кӹшец нӓлмӹ
19 март
(Святой Иосифӹн кечӹжӹ дон иквӓреш эртӓ) 		[24]
Господь Иисус Христосын пӹлгомыш лӹмлештӓрӓлт кузымыжы кечӹ дон иквӓреш эртӓ [24]
5 май [25]
8 май [26]
Майын кокшы рушӓрня [24]
Июньын икшӹ рушӓрня [27]
Июньын кокшы рушӓрня [28]
Июньын кымшы рушӓрня
[29][30][31]

[5]

19 июнь [32]
21 июнь
[24][33]
23 июнь [34]
Июльын кокшы рушӓрня [35]
8 август [29]
Августын кокшы рушӓрня [36]
Сентябрьын икшӹ рушӓрня
[24]
Сентябрьын кокшы рушӓрня [37]
21 октябрь [38]
Октябрьын икшӹ рушӓрня [39]
Октябрьын кымшы рушӓрня [40]
Ноябрьын кокшы рушӓрня
[41][42][24]
5 декабрь
  •  Таиланд (Пумпион Адульядет корольым ӓштӹмӹ кечӹ, кыды 1927 ин шачын)
 [24]
26 декабрь
  •  Болгари (Пресвятая Богородицӓн соборжын айо, Св. Иосиф Обручечник, Св. Апостол Иоквын кечӹн эртӓ)
 [43]

Айон овуцавлӓжӹ

1910-шы ин Споканышты Ӓтян кечӹжӹм пӹтӓриш гӓнӓ эртӓрӹмӹ годым йишвлӓ, ӓтявлӓштӹм шотеш пиштӹмӹм анжыкташ манын, чимӓшешӹштӹ роза пеледӹшӹм пижӹктенӹт. Кӱн ӓтяштӹ эче ӹлен — якшаргым, а кӱн колен — ошым. Пресвитерианский дӓ методистский церкӹвлӓн пастырьвлӓ Ӓтя кечӹ лӹмеш проповедьӹм лыдыныт. Халан мэржӹ дӓ Вашингтон штатын губернаторжы Ӓтя кечӹ лӹмеш прокламацим лыктыныт[44].

Кӹзӹтшӹ кечеш Ӓтян кечӹм айымаш овуцам пингӹдемдӹмӹ агыл, дӓ сакой вӓрӹштӹ когон айыртемӓлт кердеш. Шамак толшеш, США-шты эдемвлӓ ӹшке ӓтявлӓштӹлӓн подаркавлӓм кычыктат ӓли йиш доно мероприятим эртӓрӓт, пӧрттӱш кеӓт. Европын юж сӓндӓлӹкӹштӹ, шамак толшеш, Итали дон Испаништӹ, Ӓтян кечӹн йори йиш доно иквӓреш стӧл лош погынат[44]. Тӹлец пасна айон кымдан шӓрлӹшӹ сӓндӓлӹквлӓштӹ тӹдӹ кого коммерциализаци доно айыртемӓлтеш[44][45][46].

Тӹнг шотышты Ӓтян кечӹ кугижӓнӹшӹ агыл айо ылеш. Лач Таиландыштышы семӹнь сӓндӓлӹквлӓштӹ ти кечӹ кугижӓнӹшӹ ылеш, малын манаш гӹнь, ти айо вес кугижӓнӹшӹ айо доно ик кечӹн пӓлемдӓлтӹт. тенге гӹнят, айо овуца семӹнь рушӓрнян эртӓралтеш, седӹндон шукы организаци ак ровотаеп лин кердеш[47].

2021-шӹ ин Российӹштӹ Ӓтян кечӹ пӹтӓриш гӓнӓ эртӓрӓлтӹн. Айо лӹмеш эртӓрӓлтшӹ опрос семынь Российӹштӹ ӹлӹшӹвлӓ лошты кок кымыташыжы (66%) эдем ти айо кугижӓнӹшӹштӹ лимӹм дӓ октябрьын кымшы рушӓрнянжӹ эртӓрӓлтӓш тӹнгӓлмӹм пӓленӹт. Пелӹжӹ (49%) ти кечӹн хыналаш толаш дӓ иквӓреш стӧл лошты айом эртӓрӓш сӧренӹт, а 23% ӓтяштӹлӓн шукы жеп шанымы подаркам кычыкташ шаненӹт[48].

Тенгеок анжы

Примечани

  1. ↑ 15 октября — День отца 2023: как россияне поздравляют пап. Известия (14 октябрьын 2023). Тергӹмӹ кечӹ: 24 майын 2024.
  2. ↑ Владимир Емельяненко. День отца в России: История и традиции праздника. Российская газета (15 октябрьын 2023).
  3. ↑ 1 2 3 4 Meet Sonora Smart Dodd, the woman who started the tradition of Father's Day (англ.). The Economic Times (18 июньын 2017). Тергӹмӹ кечӹ: 22 сентябрьын 2023.
  4. ↑ Meet the American who founded Father's Day, Sonora Smart Dodd, daughter of Civil War veteran and devoted dad (англ.). Fox News Channel (16 июньын 2023). Тергӹмӹ кечӹ: 22 сентябрьын 2023.
  5. ↑ 1 2 Goyal S. Father’s Day 2022: Know Date, History, Significance and Celebrations of this Special Day. Josh (16 октябрьын 2022). Тергӹмӹ кечӹ: 22 сентябрьын 2023.
  6. ↑ 1 2 Указ Президента Российской Федерации от 04.10.2021 № 573 "О Дне отца". Официальное опубликование правовых актов (4 октябрьын 2021). Тергӹмӹ кечӹ: 22 сентябрьын 2023.
  7. ↑ В России ввели новый праздник (руш.). РИА Новости (4 октябрьын 2021). Тергӹмӹ кечӹ: 22 сентябрьын 2023. Архивируйымы 4 октябрьын 2021 года.
  8. ↑ В России станут отмечать День отца (руш.). РБК. Тергӹмӹ кечӹ: 22 сентябрьын 2023. Архивируйымы 4 октябрьын 2021 года.
  9. ↑ Путин подписал указ об учреждении Дня отца. Lenta. Тергӹмӹ кечӹ: 22 сентябрьын 2023. Архивируйымы 4 октябрьын 2021 года.
  10. ↑ Владимир Путин пообещал "подумать" ввести в России День отца. Российская газета (14 февральын 2008). Тергӹмӹ кечӹ: 22 сентябрьын 2023. Архивируйымы 23 сентябрьын 2011 года.
  11. ↑ Закон Курской области от 29 апреля 2015 г. № 41-ЗКО "Об установлении Дня отца в Курской области". Гарант (справочно-правовая система). Тергӹмӹ кечӹ: 22 сентябрьын 2023. Архивируйымы 15 сентябрьын 2016 года.
  12. ↑ «Отцы со всей России мечтают переехать в Липецк – здесь их ценят». Немного светлее (21 февральын 2013). Тергӹмӹ кечӹ: 22 сентябрьын 2023. Архивируйымы 27 февральын 2023 года.
  13. ↑ Законопроект № 490992-7 «О Дне отца в Российской Федераци». Автоматизированная система обеспечения законодательной деятельности. Тергӹмӹ кечӹ: 22 сентябрьын 2023. Архивируйымы 25 июньын 2018 года.
  14. ↑ Андреев А. Плетнёва предложила отмечать День отца в России на федеральном уровне // Парламентская газета. — 2018. — 19 июньын.
  15. ↑ В России предложили создать День отца. Интерфакс (19 июньын 2018). Тергӹмӹ кечӹ: 22 сентябрьын 2023. Архивируйымы 23 июньын 2018 года.
  16. ↑ Селезнёва М. В Госдуме предложили отмечать День отца. Life.ru (19 июньын 2018). Тергӹмӹ кечӹ: 22 сентябрьын 2023.
  17. ↑ Корзинкина С. Госдума отклонила законопроект о праздновании Дня отца в России (руш.). Известия (23 октябрьын 2018). Тергӹмӹ кечӹ: 22 сентябрьын 2023. Архивируйымы 4 октябрьын 2021 года.
  18. ↑ Встреча с Уполномоченным по правам ребёнка Анной Кузнецовой (руш.). Президент России (31 майын 2021). Тергӹмӹ кечӹ: 22 сентябрьын 2023. Архивируйымы 30 ноябрьын 2021 года.
  19. ↑ Зарембо Д. Кузнецова рассказала о цели установления Дня отца в России (руш.). Известия (28 июльын 2021). Тергӹмӹ кечӹ: 22 сентябрьын 2023. Архивируйымы 4 октябрьын 2021 года.
  20. ↑ В России предложили установить День отца. ТАСС (27 июльын 2021). Тергӹмӹ кечӹ: 22 сентябрьын 2023. Архивируйымы 27 июльын 2021 года.
  21. ↑ Кузнецова: всероссийский День отца будет способствовать сохранению традиционных ценностей. ТАСС. Тергӹмӹ кечӹ: 22 сентябрьын 2023. Архивируйымы 27 июльын 2021 года.
  22. ↑ Путин поддержал идею учреждения в России Дня отца (руш.). Life.ru (25 августын 2021). Тергӹмӹ кечӹ: 28 августын 2021. Архивируйымы 28 августын 2021 года.
  23. ↑ Владимир Путин поддержал предложение об учреждении в стране Дня отца (руш.). Единая Россия (25 августын 2021). Тергӹмӹ кечӹ: 22 сентябрьын 2023. Архивируйымы 28 августын 2021 года.
  24. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 Dunlap K. When do countries around the world celebrate Father’s Day? (англ.). News4JAX (18 майын 2020). Тергӹмӹ кечӹ: 22 сентябрьын 2023.
  25. ↑ When is Father's Day in Denmark? (англ.). Research Maniacs (9 июньын 2022). Тергӹмӹ кечӹ: 22 сентябрьын 2023.
  26. ↑ Did you know South Koreans do not celebrate Father's Day? (англ.). Stripes Korea (16 июньын 2023). Тергӹмӹ кечӹ: 22 сентябрьын 2023.
  27. ↑ Fathers need love too (англ.). Zug4Youaccess-date=2023-09-22.
  28. ↑ When is Father's Day in Belgium? (англ.). Research Maniacs (9 июньын 2022). Тергӹмӹ кечӹ: 22 сентябрьын 2023.
  29. ↑ 1 2 Jiang F. Father's Day in China (англ.). China Highlights (4 августын 2022). Тергӹмӹ кечӹ: 22 сентябрьын 2023.
  30. ↑ Father’s Day 2024, 2025 and 2026 (англ.). Public Holidays Global. Тергӹмӹ кечӹ: 22 сентябрьын 2023.
  31. ↑ Порошенко подписал указ об установлении Дня отца. 112 Украина (18 майын 2019). Тергӹмӹ кечӹ: 22 сентябрьын 2023. Архивируйымы 13 майын 2021 года.
  32. ↑ Georgia joins global Father’s Day celebrations (англ.). Agenda.ge (19 июньын 2017). Тергӹмӹ кечӹ: 22 сентябрьын 2023.
  33. ↑ Father's Day in Egypt (англ.). Webplus.info. Тергӹмӹ кечӹ: 22 сентябрьын 2023.
  34. ↑ About Father's Day in Poland (англ.). There is a Day for That!. Тергӹмӹ кечӹ: 22 сентябрьын 2023.
  35. ↑ When is Father's Day in Uruguay? (англ.). Research Maniacs (9 июньын 2022). Тергӹмӹ кечӹ: 22 сентябрьын 2023.
  36. ↑ About Father's Day (англ.). There is a Day for That!. Тергӹмӹ кечӹ: 22 сентябрьын 2023.
  37. ↑ When is Father's Day in Latvia? (англ.). Research Maniacs (9 июньын 2022). Тергӹмӹ кечӹ: 22 сентябрьын 2023.
  38. ↑ В Беларуси учрежден новый праздник - День отца (руш.). Пресс-служба Президента Республики Беларусь (9 июньын 2022). Тергӹмӹ кечӹ: 22 сентябрьын 2023. Архивируйымы 10 июньын 2022 года.
  39. ↑ Sadykova K. Father's Day — history and traditions (англ.). Luxtoday (9 июньын 2023). Тергӹмӹ кечӹ: 22 сентябрьын 2023.
  40. ↑ Россияне впервые отметят День отца. Lenta. Тергӹмӹ кечӹ: 22 сентябрьын 2023. Архивируйымы 17 октябрьын 2021 года.
  41. ↑ Праздники Финляндии. infoFinland.fi (13 июльын 2022). Тергӹмӹ кечӹ: 22 сентябрьын 2023.
  42. ↑ Fars dag (Father’s Day) (англ.). semiswede. Тергӹмӹ кечӹ: 22 сентябрьын 2023.
  43. ↑ Krasteva V. Father’s Day in Bulgaria (англ.). БНР Radio Bulgaria. Тергӹмӹ кечӹ: 22 сентябрьын 2023.
  44. ↑ 1 2 3 Combs S. Enjoy Father's Day? Meet the woman who spent 62 years campaigning for it (англ.). National Geographic (журнал) (16 июньын 2023). Тергӹмӹ кечӹ: 22 сентябрьын 2023.
  45. ↑ Father's Day (англ.). Encyclopedia Britannica. Тергӹмӹ кечӹ: 22 сентябрьын 2023.
  46. ↑ Booth N. Global Father's Day celebrations - Celebration of Father’s Day around the world (англ.). Yorkshire Evening Post (12 июньын 2022). Тергӹмӹ кечӹ: 22 сентябрьын 2023.
  47. ↑ Father's Day (англ.). timeanddate. Тергӹмӹ кечӹ: 22 сентябрьын 2023.
  48. ↑ День отца — 2021. ВЦИОМ (14 октябрьын 2021). Тергӹмӹ кечӹ: 22 сентябрьын 2023.

Литература

«https://mrj.ruwiki.ru/w/index.php?title=Ӓтян_кечӹжӹ&oldid=308034» гӹц нӓлмӹ