Туан сӓндӓлӹкӹм перегӹшӹн кечӹ

Ирӹкӓн энциклопеди Википеди гӹц материал
Learning.svg

Б.Н. Ельцин лӹмӓн библиотекӹн материалвлӓ

Arrow-Right.png
Library.png
В данной статье использованы материалы из фондов Президентской библиотеки имени Б.Н. Ельцина
Подробнее
Туан сӓндӓлӹкӹм перегӹшӹн кечӹ
Орден Красной Звезды.jpg
Ӹштӓлтӹн 1922 ин
Пӓлемдӓт и йыде
Кечӹ 23 февраль
Кӹлдӓлтӹн 1918 ин февральын Германин войскавлӓ ваштареш Якшар армин пӹтӓришӹ кредӓлмӓшвлӓ дон
Логотип РУВИКИ.Медиа Медиафайлы на РУВИКИ.Медиа

«Туан сӓндӓлӹкӹм перегӹшӹн кечӹ» — Российӹштӹ дӓ СССР-ӹн молнамшы республикӹвлӓштӹ и йӹде 23 февральын пӓлемдӓлтшӹ айо. 1922 и гӹц СССР-ӹштӹ и йӹде традици семӹнь Якшар армин кечӹжӹ семӹнь, 1946 и гӹц — Советский армин кечӹ семӹнь, 1949 гӹц 1992 и якте — Советский армин дӓ Военно-морской флотын кечӹ семӹнь пӓлемдӓлтӹн. 23 февраль, военнослужащийвлӓ гӹц пасна, цилӓ советский эдемлӓн пӓшӓ кечӹ ылын[1].

Совет Союз шӓлӓнӹмӹкӹ, айо Российӹштӹ Туан сӓндӓлӹкӹм перегӹшӹн кечӹ семӹнь пӓлемдӓлтеш дӓ Российӹн воинский славын кечеш шотлалтеш. Туан сӓндӓлӹкӹм перегӹшӹн кечӹ — оборона сфера доно кӹлдӓлтшӹ пӱэргӹ дон ӹдӹрӓмӓшвлӓн кечӹ[2].

Айо шачмаш

Революци якте Россий империштӹ 26 ноябрьын Георгиевский кавалервлӓн Кечӹм пӓлемденӹт. Айом 1769 ин орденӹм ӹштӹмӹ кечеш келӹштӓренӹт. Отечествым цилӓ перегӹшӹвлӓм ӓвӓлтӹшӹ кымдарак айо Российӹштӹ ылде[3].

Анзыцшы истори

1918 ин 15 (28) январьын Российӹн халык комиссарвлӓн Кӓнгӓшӹштӹ Пӓшӓзӹ-хресӓньӹк Якшар арми ӹштӹмӹ гишӓн Декретӹм лыктын (1918 ин 20 январьын (2 февраль) большевиквлӓн правительствын официальный пецӓтлӹмӹ органеш публикуйымы). Фронтышкы ӹшке кымылын ушнышы салтаквлӓм у армиш цымыраш тӹнгӓлӹнӹт, нӹнӹ якшарармеецвлӓн ротыш ушненӹт, ротывлӓ гӹц полквлӓм ӹштенӹт[4]). На фронте началась запись в новую армию солдат-добровольцев, из которых формировали красноармейские роты, сводившиеся в полки[5].

18 февральын германский дӓ австро-венгерский войскавлӓ Ирвел фронт мычкы анзык тӓрвӓненӹт. 21 февральын Петроградыштышы революцим ӹшӹклӹшӹ комитетӹм ӹштенӹт, тӹдӹм Яков Свердлов вуйлатен. 22 февральын вадеш Владимир Ленинӹн шӱдӹмӹжӹ семӹнь, Могилёв гӹц Петроградыш Кӱшӹл главнокомандующийӹн штаб начальникшӹ, анзыцшы генерал михаил Бон-Буревич Смольныйышты пӓшӓлӓш тӹнгӓлӹн, тӹштӹ Ленинӹн кабинетшӹ сагашы кӹдежӹштӹ вӓрлӓнен[6].

8-шӹ германский армин войскажы Ревель, Псков, Нарва велӹш риснен, тӹштӹ куд дивизи дӓ вес частьвлӓ ылыныт. Псков туре германиский армин 5 полкшы анзык эртен[7]. Немӹцвлӓ доброволецвлӓн изи отрядвлӓ доно анзык эртенӹн, нӹнӹ «хором вӓшлиде, поезд, автомашинӓ дӓ тирвлӓэш олен кешӹ тӹнг вим шукеш эртен, анзыкы чӱктенӹт». Немӹцвлӓ суткашты 50 уштышы якте эртенӹт[8]. Скорость продвижения немцев доходила до 50 км в сутки[9]. Пинск — Двинск — Рига лини гӹц тӓрвӓнен, немӹцвлӓ наступленин пӹтӓришӹ ӓрнянок Минскӹм, Полоцкым, Псковым, Ревельӹм нӓлӹнӹт.

1918 ин 23 февральын СНК 21 февраляш «Социалистический отечество эксӹкӹштӹ!»[10] ӱжмӓшӹжӹ пецӓтлӓлтӹн, тенгеок Николай Крыленкон «Тӹнг Командующийӹн ӱжмӓшӹжӹ» , кыды техень шамаквлӓ доно пӹтен: «…Цилӓн оружим нӓлӹнӓ. Цилӓн революци верц. Цилӓм окопым капаяш дӓ окопвлӓшкӹ отрядым колтымы шотышты советвлӓ ответственный ылыт, каждый отрядым вуйлаташ чӹдӹ агыл полномочиӓн ответственный комиссарвлӓм шагалтымыла. Ти приказым, инструкци семӹнь, цилӓ халан цилӓ советӹш колтымыла»[10]. 23 февральын СНК председатель Ленин «Правдашты» «Мир ӓль вырсы» статьям лыктын, тӹштӹ кӹзӹток мирӹм ӹштӓш келмӹ гишӓн сирен; статья мычашты тӹдӹ ӱжӹн:

«…револючионный армим фразывлӓ дӓ саслымаш доно (кыце тӹдӹм тӹдӹвлӓ йӓмдӹленӹт, кӱвлӓ 7-шӹ январь гӹц мӓмнӓн кыргыжшы войсканавлӓм шагалташ манын, нимат ӹштӹделыт) агыл, а организуйымы пӓшӓ доно, йыла доно, серьёзный, всенародный, виӓн армим ӹштӹмӹлӓ.»

23 февральын кого халавлӓштӹ массовый митингвлӓ эртенӹт, Якшар армиш ӹшке кымылын кеӓш йӓмдӹвлӓм сирӓш тӹнгӓлӹнӹт, а 25 февральын пӹтӓришӹ якшарармеецвлӓн отрядвлӓ фронтыш кенӹт[11].

23 февраль паштек якшар отрядвлӓ германский войскавлӓ ваштареш шагалыныт. Валке халашты наступайышы немӹц частьвлӓ латышский стрелоквлӓн отряд дон бойым тӹнгӓлӹнӹт. 24 февраляш «Правда» газетӹштӹ сирӹмӹ: «Валкашты немӹц ударниквлӓн 300 эдемӓн латыш отряд доно кредӓлмӓш кеӓ». Псков, Ревель лишнӹ, Гдов туре кредӓлмӓшвлӓ ылыныт[7][11].

  • Пӓшӓзӹ-хресӓньӹк Якшар армим ӹштӹмӹ гишӓн СНК декретшӹ, В. И. Ленинӹн тӧрлӓтӹмӓшӹжӹ доно

    Пӓшӓзӹ-хресӓньӹк Якшар армим ӹштӹмӹ гишӓн СНК декретшӹ, В. И. Ленинӹн тӧрлӓтӹмӓшӹжӹ доно

  • Генерал фон Эйхгорн оккупируйымы Минскӹштӹ, 1918 и февраль

    Генерал фон Эйхгорн оккупируйымы Минскӹштӹ, 1918 и февраль

  • Германский империн войскавлӓ. Киев, 1918 и март

    Германский империн войскавлӓ. Киев, 1918 и март

  • Немыц: «Россий мӓмнӓм кидӹм шӓрен вӓшлиэш» (одессский журнал гӹц рисункы, 1918 и март ӓли апрель)

    Немыц: «Россий мӓмнӓм кидӹм шӓрен вӓшлиэш» (одессский журнал гӹц рисункы, 1918 и март ӓли апрель)

  • «Социалистический туан сӓндӓлӹк лӱдӹш годым!» Халык комиссарвлӓ Советӹн декретшӹ доно листовка, 1918 и 21 февраль

    «Социалистический туан сӓндӓлӹк лӱдӹш годым!» Халык комиссарвлӓ Советӹн декретшӹ доно листовка, 1918 и 21 февраль

23 февральын ирок германский курьер Совнаркомлан ультиматумым канден; шанаш 48 цӓш пуалтын[12]. РСДРП (б) ЦК заседаништӹ Ленин, кого сопротивлени ылын гӹнят, ЦК членвлӓлӓн ультиматумым принимаяш шӱден. Ленин Германин условивлӓ доно мирӹм ӹштӓш шӱден. Тӹдӹн шанен, сек тӹнгжӹ — «Хоть-махань ямдымашвлӓ лит гӹнят, уже ылшы пролетарский властьын островокшым переген кодаш»[13][14][15]. 24 февраль йыд векӹлӓ тӹдӹм принимаенӹт. Но кредӓлмӓшвлӓ мирный договорым 3 мартын подписӓйӹмешкӹ ылыныт[7].

1918 ин 25 февральын «Правда» газетеш пецӓтлӹмӹ «Нелӹ, но керӓл урок» статьяэшӹжӹ В.И. Ленин кым кечӓш ситуаци гишӓн тенге сирен:

«Полквлӓн позицивлӓм переген кодаш отказымы, нарвский линимӓт ӹшӹклӓш отказымы, отступлени годым цилӓм дӓ цилӓ пӹтӓрӓш приказым ӹштӹдӹмӹ гишӓн кого намысан сообщенивлӓ; шӹлмӹ, хаос, нималан ярыдымаш, разгильдяй ылмы гишӓн анат попы (...) Советский Республикӹштӹ арми уке».

26 февральын РСФСР халык комиссарвлӓн Кӓнгӓш властьын цилӓ органым Москваш ваштымы гишӓн решеним пингӹдемден.

1918 ин 3 мартын Германин условиэш Брестский мирӹм подписӓйӹмӹ.

Москван дӓ улы Российӹн Патриархшы Тихон 1918 и 5 (18) марташ послаништӹжӹ Брестский мир гишӓн суен попен: «Кӹзӹт ӹштӹмӹ мир, кыдын семӹнь мӓ гӹцӹннӓ православный халыкан цела областьвлӓм карангдымы, дӓ нӹнӹм пӓлӹдӹмӹ веран тышманын кидӹш пуат, дӓ шукы миллион православный эдем ӹшке верыштылан кого духовный соблазнан условиш вӓрештӹт, … мир, кыды мӓмнӓн халыкнам дӓ руш мӱлӓндӹнӓм рабствыш, — техень мир халыклан вычымы кӓнӹмӓшӹм дӓ ладнангмашым ак пу. Православный церкӹлӓн гӹн, худам дӓ ойхым канда, а Отечествылан — шотлен пӹтӓрӹдӹмӹ ямдымашым[16].

Айом пингӹдемдӹмӓш

1919 ин 10 январьын РККА Кӱшӹл военный инспекцин председательжӹ Николай Подвойский ВЦИК-ш РККА идӓлыкым 28 январьын пӓлемдӓш шанымашым колтен:

«28 январьын халык комиссарвлӓн Кӓнгӓш лыкмы Пӓшӓзӹ-хресӓньӹк армим ӹштӹмӹ гишӓн ик и темеш. Якшар армим ӹштӹмӹ идӓлыкым аяш келеш ылнежӹ, пӓлемдӹмӓшӹм декретӹм лыкмы кечӹн 28 январын эртӓрӓш».

Вара айо таманяр иэш мондалтын дӓ 1922 ин тӹдӹм пӧртӹлтӹмӹ. Тӹ ин 27 январьын ВЦИК Прпезидиумын Якшар армин 4-шӹ идӓлыкшы гишӓн постановленим пецӓтлен лыкмы, тӹштӹ попалтын[17]:

«IX Якшар Арми шотышты Всероссийский Кӓнгӓшӹн съездӹн постановленижӹ доно ВЦИК Президиум исполкомвлӓм Якшар армим ӹштӹмӹ идӓлык (23 февраль) шомы гишӓн шижтӓрӓ».

Псковышты Якшар армин идӓлыкшы лӹмеш эртӓрӹмӹ мероприятивлӓн афиша, 1919 и 23 февраль[18].

23 февраль датым ӹштӹмӓш

1923 ин РККА-лан 5 и теммӹм кымдан пӓлемденӹт, дӓ 23 февральын эртӓрӓлтшӹ айовлӓ всесоюзный кӱкшӹцӓн линӹт. Республикӹн Реввоенсоветӹн 1923 и 5 февраляш Л.Д.Троцкий подписӓйӹмӹ приказышты айом увертӓрӹмӹ ӓмӓл гишӓн теве мам сирӹмӹ: «1918 ин 23 февральын, тышманын пӹзӹрӹмӓштӹ, пӓшӓзӹ дӓ хресӓньӹк правительство вооруженный вим ӹштӓш келмӹ гишӓн попен»[9]. Тӹ инок «Военный шанымаш дӓ революци» журналеш техень утверждени шачын: 23 февральын йыдпелвел-вадывел монгырышты кредӓлшӹ пӹтӓришӹ красноармеец частьым ӹштӹмӹ.

1933 ин К.Е. Ворошилов (Троцкийӹн политический тышманжы) РККА-н 15 иэшӹжӹ подарымы айо шайыштмашты келесен[19]:

«Келесӓш келеш, РККА-н идӓлыкаш айожым 23 февральын пӓлемдӹмӓш случайный дӓ ынгылдараш лидӹмӹ характерӓн дӓ вес историштӹшӹ датывлӓ доно келшен ак тол».

Тенге гӹнят, Сталин паштекшӹ жепӹн генерал-майор профессор С.Ф.Найда пӓлемден, Советский арми шачмы лӹмеш айон шачмы негӹцеш теве мам шотлен: лач 23 февральын Петроградышты В.И. Ленинӹн «Социалистический Отечество эксӹкӹштӹ!» декретӹштӹшӹ ӱжмӓшӹжӹ паштек красноармеец отрядвлӓм погымаш тӹнгӓлӹн[20].

Туан сӓндӓлӹкӹм перегӹшӹн кечӹ вес сӓндӓлӹквлӓштӹ

Туан сӓндӓлӹкӹм перегӹшӹн кечӹ СССР составыш пырышы юж сӓндӓлӹквлӓштӹ эртӓрӓлтеш.

СССР-ын 1968 ин 23 февральын СССР-н Вооруженный силан 50-шӹ идӓлык лӹмеш лыкмы почта маркывлӓ

Туан сӓндӓлӹкӹм перегӹшӹн кечӹ Российӹштӹ

РФ Кӱшӹл Кӓнгӓшӹн оборона дӓ безопасность шотышты Комитетшӹн инициативӹжӹ доно айон у лӹмжӹм РФ Кӱшӹл Кӓнгӓш президиумын 08.02.1993 4423-1 №-ӓн «Россий Федерацин шӓрнӹмӹ кечӹм — Туан сӓндӓлӹкӹм перегӹшӹн кечӹм — пингӹдемдӹмӹ гишӓн» постановленижӹ доно пыртымы.

2002 и гӹц РФ ВС Кугижӓншӹ думын пынзалтышыжы семӹнь, 23 февраль Российӹштӹ кӓнӹм кечӹ ылеш дӓ ти кечӹ 1995 и 13 марташ 32-ФЗ №-ӓн «Российӹн воинский слава дӓ шӓрнӹмӹ кечӹвлӓ гишӓн» РФ Федеральный закон семӹнь «Туан сӓндӓлӹкӹм перегӹшӹн кечӹ» семӹнь пӓлемдӓлтеш[21]. Ти закон семӹнь «Туан сӓндӓлӹкӹм перегӹшӹн кечӹ» Россий Федерациштӹ Российӹн воинский слава кечӹ ылеш.

2006 ин 24 мартын Госдума «Якшар Армин Германин кайзеровский войскавлӓм сӹнгӹмӓш кечӹ (1918 и)» законыштышы айон официальный описанижӹ гӹц лыктын шуаш дӓ тенгеок ти законышты айо лӹмӹштӹ «защитник» ынгылымашым ӹшкет шотышты анжыкташ (малан манаш гӹнь тӹ жепеш айо уже РФ Пӓшӓ кодексӹн 112 ст. семӹнь уже маналтын) пынзалын.

Советский жеп паштекшӹ Российӹштӹ 23 февраль — тӹшкӓ айо, тӹдӹм пӓшӓзӹ коллективвлӓштӹ, школвлӓштӹ, семнявлӓштӹ пӓлемдӓт. Но ти кечӹн кӱ персональный мактымашым нӓлшӓшлык, ти ядмашеш ик вӓшештӹш уке. Кым шанымаш улы: профессиональный военныйвлӓм веле мактымыла (полым шотыш нӓлде); цилӓм, кӱн ӹлӹмӓшӹштӹ кыце-гӹнят арми доно кӹлдӓлтӹн, осовын Кого Отечественный вырсы ветеранвлӓм, макташ келеш (тенгеок полым шотыш нӓлде); дӓ тидӹ Российӹштӹшӹ цилӓ пӱэргӹн, тенгеок эргӓшвлӓн дӓ армиштӹ ылдымы пӱэргӹвлӓн айо[22].

Туан сӓндӓлӹкӹм перегӹшӹн кечӹ, Москва, Александровский сад, 2008 и 23 февраль. Российӹн президентшӹ Владимир Путин Пӓлӹдӹмӹ Салтакын Мыгилӓшкӹжӹ венокым пиштӓ.

Москваштышы айо традицивлӓ логӹц иктӹжӹ — Кремль стенӓ донышы торжественный церемони, Пӓлӹдӹмӹ Салтакын Мыгилӓшкӹжӹ веноквлӓм пиштӹмӓш. Александровский садыш Россий Президент, Федеральный собранин кок палатынат глававлӓштӹ, военный вуйлатышывлӓ, властьыын вес тӹшка представительвлӓ, политика партивлӓн вуйлатышывлӓ, церкӹ власть погынат[23]. Ик минут шӹп шалгымы паштек, кугижӓншӹ гимнӹм шактат, вара торжественный марш доно почётан караулын ротыжы ашкед эрта. Политика партивлӓӓт пасна тӹшка мероприятивлӓм эртӓрӓт[24]. Вадеш сӓндӓлӹкӹн кӱшӹл виктӓрӹшӹвлӓ Туан сӓндӓлӹкӹм перегӹшӹн Кечӹ лӹмеш эртӓрӓлтшӹ концертӹштӹ ылыт. Тенгеок вадеш Москвашты дӓ шукы молы Российӹштӹшӹ халашты айо салютым колтат[25][26]. Псковышты Туан сӓндӓлӹкӹм перегӹшӹн Кечӹ лӹмеш концерт, тенгеок Якшар Армин пӹтӓришӹ кредӓлмӓшвлӓ лӹмеш памятник доны парад эртӓрӓлтӹт[27][28][29]. Ти кечӹн парадвлӓ Российӹн вес халавлӓштӓт эртӓт[30][31]. 1918 и февраляш событивлӓн реконструкцивлӓ эртӓрӓлтӹт[32][33][34]. Севастопольышты Туан сӓндӓлӹкӹм перегӹшӹн Кечӹ веле агыл, тенгеок 2014 иӓш событивлӓм ӓштӹмӹ лӹмеш пингӹдемдӹмӹ халык кымыл Кечӹ лӹмеш митинг эртӓ. Тӹнӓм 23 февральын Севастополь центрӹштӹ тӹжем эдем Российӹшкӹ ушнымы верц митингӹштӹ выступаенӹт[35][36][37].

Псковышты айо годым 1918 ишӹ 23 февраляш кредӓлмӓшӹм анжыктымаш. 2018 и 23 февраль, Псков

Российӹн гражданвлӓлӓн Туан сӓндӓлӹкӹм перегӹшӹн Кечӹ — кого дӓ шӓрнӹмӹ дата. «Халык шанымаш» Фондын 2013 ин февральын эртӓрӓлтшӹ ядыштмашын результатшы семӹнь, тенге 77 процент ядыштмы эдем вӓшештен[38].

23 февраль — Туан сӓндӓлӹкӹм перегӹшӹн Кечӹ — ДНР дон ЛНР-ӹштӓт кӓным айо кечӹ ылеш[39][40][41][42][43].

Туан сӓндӓлӹкӹм перегӹшӹвлӓн Вооружённый Вин Кечӹ дӓ Беларусь Республикӹштӹ

Белоруссиштӹ тенге шотлалтеш: Беларусь Республикӹн Вооружённый Вин историжӹ Пӓшӓзӹ-хресӓньӹк Якшар арми шачмы гӹц тӹнгӓлӹн, кыдылан сӓндӓлӹкӹн шачмыжы дӓ кугижӓншӹм переген кодымашты тӹнг рольым мадаш пуйыралтын ылын.

«Тӹ куштылгы агыл истори жеп мӓлӓннӓ шукы трактовка дон ынгылдарымашым коден. Но мӓ сек тӹнгжӹм ӓштӹшӓшлык ылына: лач тӹ эдемвлӓ дӓ тӹ Якшар арми мӓлӓннӓ ӹлӹшеш кодаш дӓ наци семӹнь виӓнгӓш палшенӹт. Тидӹ лачок ылеш, дӓ мӓ тидӹм переген кодышашлык дӓ вес йыхвлӓлӓн пушашлык ылына».

— Беларусь Республикӹн Президент Александр Лукашенко[44]

Белорус дӓ Россий военныйвлӓ «Туан сӓндӓлӹкӹм перегӹшӹн Кечӹ» лӹмеш иквӓреш айо мероприятивлӓм эртӓрӓт[45][46]. Белоруссин ВС-лан шӱдӹ и теммӹ лӹмеш 2018 ин 23 февральын Гродношты авиаци участвуйымы парад эртен[47], тенгеок кымлы залпан салютым столицӹштӹ Минск герой-халаты, Брест кӓрмӓн-халашты, Витебск, Гомель, Гродно дӓ Могилёв халавлӓштӹ колтенӹт[48][49].

23 февраль Украинӹштӹ

Украинӹштӹ 6 декабрьын Украинӹн Вооружённый вин кечӹ официально эртӓрӓлтеш. Но тӹдӹм фактически тӹдӹм иктӓт пӓлемдӹде (воинский частьвлӓн личный составын дӓ корабльвлӓн торжественный построени ылде, парад дон вес айо мероприятивлӓ эртӓрӓлтделыт, званивлӓм церотан пумашым ти кечӹ доно кӹлдӹделыт дӓ т.м.), а 23 февральым молнамшыла пӓлемдӓш иктӓт цӓрӹде, 1999 ин президент Леонид Кучма указым лыктын, тӹдӹн семӹнь 23 февраль закон семӹнь Туан сӓндӓлӹкӹм перегӹшӹн кечӹ семӹнь пингӹдемдӓлтӹн. 6 декабрь семӹньок, ти кечӹ кӓнӹм кечӹ агыл ылеш.

2008 ин Украинӹн президент Виктор Ющенко «лачокшы национальный Туан сӓндӓлӹкӹм перегӹшӹн кечеш» 29 январьым увертӓрен, — «Крут геройвлӓн подвиг кечӹ», — дӓ закон семӹнь техень шӓрнӹмӹ кечӹм ӹштӹмӹ инициатива верц ылын (2008 ин январьын Украина халык партин Черкасский областьын организацижӹ президентлӓн Туан сӓндӓлӹкӹм перегӹшӹн кечӹм 23 февраль гӹц 29 январьыш вашташ шанымашым пуэн)[50]. Тенге гӹнят, 23 февраль, пӓшӓ кечӹ ылын гӹнят, «Туан сӓндӓлӹкӹм перегӹшӹн кечӹ» семӹнь пакылажат кымдан пӓлемдӓлтӹн.

2013 ин «Рейтинг» социологический группа 23 февраль айо шотышты халыкын шанымашыжым ядыштын. 41 % эдемлӓн 23 февраль — лишӹл пӱэргӹвлӓлӓн яжом ӹштӓш вир ылын (тенге шӹренжок ӹдӹрӓмӓшвлӓ шанат). 39 %-лӓн — тидӹ арми доно кыце-гӹнят кӹлдӓлтшӹ пӱэргӹвлӓн айо (тенге шӹренок пӱэргӹвлӓ ӹшкежӹ шанат). Тыгодым 12 % тӹдӹм эртӹшӹ советский жепӓш политический айоэш шотленӹт, а 7 % — обычный кечеш. Исследованин результатшы семӹнь, Украинӹн шукы эдемжок 23 февральым айоэш шотленӹт[51].

2014 ин 14 октябрьын Украинӹн президент Пётр Порошенко 23 февральын Туан сӓндӓлӹкӹм перегӹшӹн кечӹм айымым цӓрен[52]. 23 февраль вӓреш у айом пингӹдемдӹмӹ — Украинӹм перегӹшӹн кечӹм, кыды 14 октябрьын пӓлемдӓлтеш. Варажы тӹдӹ Украинӹм перегӹшӹ пӱэргӹ дон ӹдӹрӓмӓшвлӓн кечӹ маналташ тӹнгӓлӹн[53]. 14 октябрьын церкӹ кого Похыро айом пӓлемдӓ, а Украинӹштӹ ти кечӹн тенгеок Украина казачествын кечӹм, а Украинӹн националиствлӓ — Украинӹн повстанецвлӓн армим ӹштӹмӹ идӓлыкым эртӓрӓт[54].

Туан сӓндӓлӹкӹм перегӹшӹн кечӹ Киргизиштӹ

Кыргызстанын Вооружённый Ви кечӹм пӓлемдӹмӹ анзыц йӓмдӹлӓлтмӓш, Киргизи, Бишкек, 2018 и май

Киргизиштӹ Туан сӓндӓлӹкӹм перегӹшӹн кечӹм и йӹде 23 февральын пӓлемдӓт. Киргизи Республикӹн 2004 ин пингӹдемдӹмӹ Пӓшӓ кодексшӹ семӹнь (113 статья) ти кечӹ кӓным айо кечӹ лин. Кыргызстанын Вооружённый Ви кечӹ 29 майын эртӓрӓлтеш дӓ пӓшӓ кечӹ ылеш.

Бишкекӹштӹ ти кечӹн мэрин зданижӹ анзылнышы площадьышты Бишкекский гарнизонын личный составшын торжественный построени эртӓ, тӹдӹн паштек нынӹ оркестр семеш парад доно «Ала-Тоо» тӹнг площадь якте ашкедӹт[55][56].

Туан сӓндӓлӹкӹм перегӹшӹн кечӹ Казахстанышты

Казахстанышты Туан сӓндӓлӹкӹм перегӹшӹн кечӹ 7 майын пӓлемдӓлтеш. Ти кечӹм 1992 ин 7 майын Казахстан президент (кыды верховный главнокомандующий ылын) Нурсултан Назарбаев национальный вооружённый ви гишӓн указым подписӓйӹмӹ кечӹ доно кӹлдӓлтӹн.

23 февраль Казахстанышты официальный айо агыл ылеш, но техень кечӹ, кынам пӱэргӹвлӓ, традици семӹнь, ӹдӹрӓмӓшвлӓ гӹц мактымашым, тау шамакым дӓ подаркавлӓм нӓлӹт[57].

Туан сӓндӓлӹкӹм перегӹшӹн дӓ Таджикистанын Вооружённый Вим ӹштӹмӹ кечӹ

Туан сӓндӓлӹкӹм перегӹшӹн кечӹ анзыц йӓмдӹлӓлтмӓш, Таджикистан, Душанбе, 2018 и 13 февраль

Таджикистанышты 23 февраль Туан сӓндӓлӹкӹм перегӹшӹн дӓ Таджикистанын Вооружённый Вим ӹштӹмӹ кечӹ семӹнь пӓлемдӓлтеш[58].

1992 ин январьын Таджикистан Президентӹн Указшы доно Таджикистан Республикӹн оборона Комитет пачылтын, тӹдӹн подчинениш сӓндӓлӹкӹн территориштӹ ылшы часть дон соединенивлӓ, военкоматвлӓ, штабвлӓ, учрежденивлӓ дӓ гражданский оборонын формированивлӓ, вузвлӓн военный кафедрывлӓ, военно-юридический органвлӓ, обеспечени дӓ обслуживани частьвлӓ пыренӹт. Национальный гварди формируйымы процесс тӹнгӓлӹн. 1992 ин 18 декабрьын ТР-ӹн Кӱшӹл Кангӓшӹн Президиумын указшы семӹнь, Таджикистанын Оборона Министерствым пачмы, дӓ тидӹ национальный Вооружённый вим ӹштӹмӹ процесслӓн тӹнгӓлтӹшӹм пиштен. Пӹтӓришӹ подразделенивлӓ, частьвлӓ дӓ соединенивлӓ Халык фронт отрядвлӓ негӹцеш ӹштӓлтӹнӹт.

1993 ин 23 февральын, СССР шӓлӓнӹмӹ паштек пӹтӓришӹ гӓнӓ, Душанбештӹ гражданский вырсы ӹлӹжмӹ жепӹн Вооружённый вин военный парад эртен. Истори семӹнь 23 февраль Вооружённый Ви кечӹ семӹнь пӓлемдӓлтӹн, седӹндоно сӓндӓлӹкӹн вуйлатышывлӓ ти кечӹм Таджикистанын Вооружённый Вим ӹштӹмӹ кечӹ семӹнь лӹмденӹт[59].

Туан сӓндӓлӹкӹм перегӹшӹн кечӹ Кечӹвӓлвел Осетиштӹ

23 февраль Кечӹвӓлвел Осетиштӹ официальный айо кечӹ дӓ кӓнӹмӹ кечӹ ылеш. 23 февральын Кечӹвӓлвел Осетин вуйлатышывлӓ дӓ халык Кого Отечественный вырсы годым Советский армиштӹ служышы ветеранвлӓм, тенгеок цилӓм, кӱ 90-шы ивлӓн Кечӹвӓлвел Осетим перегӓш шагалын дӓ кӹзӹтӓт тӹдӹм перегӹшӹвлӓм пурын ӓштӓт. Оборона Министерствӹн военнослужащийвлӓм, ОМОН-ым, вес подразделенивлӓм, тенгеок МВД пӓшӓзӹвлӓм мактат. Ӓрня кыт мычкы Кечӹвӓлвел Осети мычкы тӹдӹм перегӹшӹвлӓ доно шӓрнӹмӹ вады дон вӓшлимӓшвлӓ эртӓрӓлтӹт[60].

23 февраль Абхазиштӹ

Абхазиштӹ 23 февраль пӓлемдӓлтеш, но официально айо кечӹ агыл ылеш. Ти кечӹн Абхази Республикӹн оборона Министерствын военнослужащийвлӓ Абхазиштӹ ылшы Российӹн 7-шӹ военный базын военнослужащийвлӓ дӓ АР-ӹштӹ РФ ФСБ Пограничный управленин пограничниквлӓ доно иквӓреш Сухумышты Махаджиров Набережныйышты Пӓлӹдӹмӹ салтаклан Памятник докы венок дон пеледӹшвлӓм пиштӓт. Тенгеок веноквлӓм Абхази халыкын 1992-1993 ивлӓшӹ Отечественный вырсышты, грузино-абхазский конфликт зонышты служымашты колышывлӓлӓн пиштӓт. Абхазин дӓ Российӹн военныйвлӓ Слава Паркышты колышы миротворецвлӓлӓн обелиск сага пеледӹшвлӓм пиштӓт[61].

23 февраль Армеништӹ

Армеништӹ ти кечӹ кугижӓншӹ айоэш ак шотлалт. Но 23 февральын Ереванышты дӓ Гюмриштӹ Туан сӓндӓлӹкӹм перегӹшӹн кечӹ лӹмеш торжественный мероприятивлӓ эртӓрӓлтӹт. Арменин оборона Министр, Вооружённый вин Тӹнг штабын начальник, Армеништӹ РФ чрезвычайный дӓ полномочиӓн посол, дипломатический ведомствывлӓн представительвлӓ Ереванышты Сӹнгӹмӓш паркышты погынат. Нӹнӹ Пӓлӹдӹмӹ Салтакын мыгилӓш веноквлӓм пиштӓт, тидӹн доно Отечествым перегӹмӹ годым колышывлӓм пурын ӓштӹмӹштӹм анжыктат. Тидӹн паштек парк мычкы строй доно армян дӓ руш военныйвлӓ ашкедӹт.

Гюмри халашты «Москван Тома» культурно-деловой центр Москва правительствын вӹлвӓл экономика дӓ международный кӹл Департамент палшымы доно 23 февралеш кого военно-патриотический мырывлӓ концертӹм эртӓрӓ, мырывлӓм лӹмлӹ армян мырызы дӓ музыкантвлӓ мырат. Халан драмтеатрышты вӓрӹштӹшӹ халык, Гюмриштӹ вӓрлӓнӹшӹ 102-шы Россий военный базышты служышывлӓ погынат[62].

23 февраль Латвиштӹ

Латвин независимостьшым увертӓрӹмӹ паштек, 23 февраль официальный айо лиӓш цӓрнен[63]. Но тӹдӹм молнамшылаок Латвиштӹ ӹлӹшӹ Кого Отечественный вырсын участниквлӓ, СССР Вооружённый вин молнамшы военнослужащийвлӓ, вооружённый конфликтвлӓн участниквлӓ, советский кӱшӹл военно-учебный заведенивлӓн выпускниквлӓ пӓлемденӹт. Тенге, Даугавпилсӹштӹ ти кечӹн традици семӹнь Дубровина паркышты мемориал доны хала верц кредӓлмӓшвлӓштӹ колышы военныйвлӓм пурын ӓштен, хала халык погына. Ригӹштӹ 23 февральын Пардаугавышты Латвим дӓ Ригӹм Ытарышывлӓлӓн памятник доны веноквлӓм пиштӓт[64].

23 февраль Эстоништӹ

Ти кечӹн Эстоништӹ Россий Федерацин дӓ Беларусьын Посольствывлӓн сотрудниквлӓ, Эстонин ветеран дӓ халык организацивлӓн представительвлӓ Таллинӹштӹ Воинский шӹгерлӓштӹ Салтак-ытарышылан венокым пиштӹмӹ церемоништӹ участвуят[65][66][67][68].

Приднестровский Молдавский Республикӹштӹ Туан сӓндӓлӹкӹм перегӹшӹн кечӹ

Туан сӓндӓлӹкӹм перегӹшӹн кечӹ Приднестровский Молдавский Республикӹштӹ Приднестровьештӹ Туан сӓндӓлӹкӹм перегӹшӹн кечӹ кугижӓншӹ айо ылеш дӓ 23 февральын пӓлемдӓлтеш.Тӹнг айо мероприятивлӓ Тираспольышты эртӓт. Тӹштӹ президент дӓ силовой ведомствывлӓн глававлӓ участвуят[69].

Примечани

  1. ↑ День защитников Отечества (руш.). Тергӹмӹ кечӹ: 18 июньын 2022.
  2. ↑ Поздравление Владимира Путина по случаю Дня защитника Отечества. news.1777 (23 февральын 2024). Тергӹмӹ кечӹ: 10 июньын 2024.
  3. ↑ Константин Медведев. 23 февраля - День защитника Отечества. Чем важен этот праздник для нас? Российское историческое общество. Тергӹмӹ кечӹ: 17 январьын 2025.
  4. ↑ Газета Временного рабочего и крестьянского правительства. — 20 января (2 февраля) 1918. — № 13 (58). — С. 1.
  5. ↑ Черепанов А. И. «Под Псковом и Нарвой». — М. : Воениздат, 1956. — С. 18.
  6. ↑ Ганин А. В. И. Г. Пехливанов — один из первых историографов Первой балканской войны. Архивный копи от 19 мартын 2015 на Wayback Machine // promacedonia.org
  7. ↑ 1 2 3 Николаев П. А. Интервенция Германии // Интервенция на Северо-Западе России 1917—1920 гг. — Российская академия наук, Институт российской истории, Санкт-Петербургский филиал. — СПб.: «Наука», 1995. — С. 93—99.
  8. ↑ Черепанов А. И. Под Псковом и Нарвой. — М. : «Воениздат», 1956. — С. 71.
  9. ↑ 1 2 Гривенко В. Историческое переосмысление 23 февраля Архивный копи от 19 февральын 2007 на Wayback Machine // Независимое военное обозрение : интернет-газета // nvo.ng.ru (16 февраля 2007 года)
  10. ↑ 1 2 Газета Временного рабочего и крестьянского правительства, № 31 (76) от 23 февраля 1918 года, с. 1.
  11. ↑ 1 2 Кораблёв Ю. Защита Республики. Как создавалась Рабоче-крестьянская Красная армия. // Переписка на исторические темы: диалог ведёт читатель. — М.: Политиздат, 1989. — С. 160—161.
  12. ↑ Kotkin, 2014, с. 256.
  13. ↑ Барсенков А. С., Вдовин А. И. История России. 1917—2004 гг. : учеб. пос. для вузов. — М., 2005. — С. 62.
  14. ↑ Ленин В. И. Мир или война (напечатано 23 февраля 1918 г.) // Полн. собр. соч. — Т. 35. — С. 368.
  15. ↑ Войтиков С. С. Развитие взглядов высшего руководства Советской России на военное строительство в ноябре 1917 — марте 1918 г. // Вопросы истории : журнал. — № 10. — 2007.
  16. ↑ Послание Патриарха Московского и всея России Тихона по поводу заключения Брестского мира. 5 (18) марта 1918 года.
  17. ↑ Историческая справка о дне 23 февраля. Архивный копи от 25 январьын 2020 на Wayback Machine // happy-year.narod.ru
  18. ↑ С историей формирования Красной армии можно ознакомиться на выставке в Пскове. Архивный копи от 14 апрельӹн 2021 на Wayback Machine // pln-pskov.ru
  19. ↑ Максим Хрусталёв. «Несокрушимая и легендарная». — Исторические корни Дня защитника Отечества. Архивный копи от 7 августын 2017 на Wayback Machine // km.ru (23 февраля 2010 года)
  20. ↑ Найда С. Ф. Почему день Советской армии и Военно-морского флота празднуется 23 февраля? // Военно-исторический журнал. — 1964. — № 5. — С.115—117.
  21. ↑ Федеральный закон Российской Федерации № 32-ФЗ от 13 марта 1995 года «О днях воинской славы (победных днях) России». Архивный копи от 26 ноябрьын 2021 на Wayback Machine Официальный сайт Президента Российской Федерации // kremlin.ru
  22. ↑ Кого нужно поздравлять 23 февраля? Аргументы и факты (22 февральын 2017). Тергӹмӹ кечӹ: 21 февральын 2019. Архивируйымы 22 февральын 2019 года.
  23. ↑ В День защитника Отечества Святейший Патриарх Кирилл возложил венок к могиле Неизвестного солдата у Кремлёвской стены. Тергӹмӹ кечӹ: 23 февральын 2016. Архивируйымы 6 мартын 2016 года.
  24. ↑ 23 февраля 2018 года. Москва. Шествие КПРФ. Тергӹмӹ кечӹ: 27 февральын 2018. Архивируйымы 14 апрельӹн 2019 года.
  25. ↑ Полная программа мероприятий на 23 февраля в Волгограде. Тергӹмӹ кечӹ: 1 майын 2020. Архивируйымы 25 февральын 2018 года.
  26. ↑ Москва отметила День защитника Отечества красочным салютом(недоступная ссылка)
  27. ↑ В Пскове состоялся торжественный концерт, приуроченный к 100-летию Красной армии и Дню защитника Отечества. Тергӹмӹ кечӹ: 22 февральын 2018. Архивируйымы 22 февральын 2018 года.
  28. ↑ 23 февраля 2016 года на площади у стелы в Крестах состоялся парад войск в честь Дня защитника Отечества. Тергӹмӹ кечӹ: 1 майын 2020. Архивируйымы 19 апрельӹн 2021 года.
  29. ↑ Парад в Крестах 23 февраля 2017 года. Тергӹмӹ кечӹ: 23 февральын 2017. Архивируйымы 24 февральын 2017 года.
  30. ↑ Парад в День защитника Отечества в Омске. Тергӹмӹ кечӹ: 23 февральын 2019. Архивируйымы 23 февральын 2019 года.
  31. ↑ Парад в Североморске в честь 100-летия РККА. Тергӹмӹ кечӹ: 23 февральын 2019. Архивируйымы 21 февральын 2022 года.
  32. ↑ В воскресенье во Всеволожске восстановили события февраля 1918 года, происходившие под Псковом. Тергӹмӹ кечӹ: 29 февральын 2016. Архивируйымы 4 мартын 2016 года.
  33. ↑ Масштабная историческая реконструкция к столетию образования РККА состоялась в Пскове (ВИДЕО). Тергӹмӹ кечӹ: 1 майын 2020. Архивируйымы 19 апрельӹн 2021 года.
  34. ↑ Празднование Дня защитника Отечества в Псковской области. Тергӹмӹ кечӹ: 27 февральын 2018. Архивируйымы 21 февральын 2022 года.
  35. ↑ На митинге в Севастополе без единого украинского флага выбрали нового мэра, гражданина РФ - СМИ (руш.). Интерфакс-Украина. Тергӹмӹ кечӹ: 21 февральын 2019. Архивируйымы 22 февральын 2019 года.
  36. ↑ Двойной праздник: в Севастополе отметили 23 Февраля и День народной воли. Тергӹмӹ кечӹ: 27 февральын 2018. Архивируйымы 27 февральын 2018 года.
  37. ↑ Выпуск «Севинформбюро» от 23 февраля 2018 года
  38. ↑ О российской армии и 23 февраля. Тергӹмӹ кечӹ: 1 майын 2020. Архивируйымы 23 апрельӹн 2021 года.
  39. ↑ День защитника Отечества 2018 в Донецке. Тергӹмӹ кечӹ: 23 февральын 2018. Архивируйымы 24 февральын 2018 года.
  40. ↑ Митинг по случаю празднования 100-летия со дня основания Красной армии прошёл в Луганске. Тергӹмӹ кечӹ: 23 февральын 2018. Архивируйымы 24 февральын 2018 года.
  41. ↑ Глава ДНР объявил 23 февраля выходным днём. Тергӹмӹ кечӹ: 22 февральын 2016. Архивируйымы 3 мартын 2016 года.
  42. ↑ В ЛНР подписан указ о праздновании 23 февраля. Тергӹмӹ кечӹ: 1 майын 2020. Архивируйымы 8 августын 2020 года.
  43. ↑ ЛНР отметила День защитника Отечества награждением отличившихся, митингами и салютом (ФОТО). Тергӹмӹ кечӹ: 25 февральын 2018. Архивируйымы 25 февральын 2018 года.
  44. ↑ Александр Лукашенко принял участие в торжественном собрании, посвящённом 100-летию Вооружённых Сил Беларуси. Архивный копи от 24 февральын 2018 на Wayback Machine Национальный центр правовой информации Республики Беларусь // pravo.by (23 февраля 2018 года)
  45. ↑ Российские и белорусские десантники на лыжах отметили 100-летие Красной армии. Архивный копи от 22 февральын 2018 на Wayback Machine Телеканал «РЕН ТВ» // ren.tv (22 февраля 2018 года)
  46. ↑ Ярослав Мирнов. В Пскове прошёл парад, посвящённый Дню защитника Отечества. — Участниками марша стали десантники из Пскова и Белоруссии, лётчики, спецназовцы и сотрудники УФСИН. Архивный копи от 25 февральын 2018 на Wayback Machine Газета «Комсомольская правда» (Псков) // pskov.kp.ru
  47. ↑ ВИДЕО. Военный парад к 100-летию Вооружённых Сил Республики Беларусь. Гродно, 23 февраля 2018 года. Архивный копи от 29 августын 2020 на Wayback Machine // youtube.com (пользователь — «Телеканал Гродно Плюс»; опубликовано 24 февраля 2018 года)
  48. ↑ Военный парад в Гродно прошёл с участием авиации. Архивный копи от 24 февральын 2018 на Wayback Machine «Белорусское телеграфное агентство» (БЕЛТА) // belta.by (24 февраля 2018 года)
  49. ↑ Приказ министра обороны Республики Беларусь от 7 февраля 2018 года № 170 «О праздновании Дня защитников Отечества и 100‑летнего юбилея Вооружённых Сил Республики Беларусь». Архивный копи от 24 февральын 2018 на Wayback Machine Белорусская военная газета «Во славу Родины» // vsr.mil.by (23 февраля 2018 года)
  50. ↑ Что же мы отпраздновали 23 февраля? Салідарнасць. Тергӹмӹ кечӹ: 23 февральын 2014. Архивируйымы 26 февральын 2014 года.
  51. ↑ Фоторепортаж День защитников Отечества. Тергӹмӹ кечӹ: 28 мартын 2013. Архивируйымы 2 мартын 2013 года.
  52. ↑ Указ Президента України № 806/2014 — Офіційне представництво Президента України. Тергӹмӹ кечӹ: 31 августын 2016. Архивируйымы 14 сентябрьын 2016 года.
  53. ↑ Гендерна рівність: Рада перейменувала День захисника України. suspilne.media. Тергӹмӹ кечӹ: 14 липень 2021. Архивируйымы 14 июльын 2021 года.(укр.)}
  54. ↑ День защитника Украины теперь будет ежегодно отмечаться 14 октября. Тергӹмӹ кечӹ: 1 майын 2020. Архивируйымы 19 июльын 2020 года.
  55. ↑ Военный парад прошёл в Киргизии в День защитника Отечества. Архивный копи от 31 декабрьын 2013 на Wayback Machine РИА «Новости» // ria.ru (23 февраля 2012 года)
  56. ↑ В центре Бишкека военные устроили марш по случаю 23 февраля (видео). // mir24.tv (23 февраля 2013 года) Архивный копи от 30 декабрьын 2013 на Wayback Machine
  57. ↑ 23 февраля или 7 мая? Информационная система ПАРАГРАФ. Тергӹмӹ кечӹ: 28 январьын 2022. Архивируйымы 28 январьын 2022 года.
  58. ↑ Парад в Душанбе 23 февраля 2013 года (видео) Архивный копи от 30 декабрьын 2013 на Wayback Machine
  59. ↑ 23 февраля — День защитника и День образования Вооружённых Сил Таджикистана Архивный копи от 31 декабрьын 2013 на Wayback Machine
  60. ↑ 23 февраля в странах СНГ. Тергӹмӹ кечӹ: 28 мартын 2013. Архивировано из оригинала 29 октябрьын 2012 года.
  61. ↑ 23 февраля — День защитника Отечества в Абхазии Архивный копи от 30 декабрьын 2013 на Wayback Machine
  62. ↑ День защитника Отечества отметили в Армении. Тергӹмӹ кечӹ: 29 мартын 2013. Архивируйымы 1 мартын 2013 года.
  63. ↑ 23 февраля в Латвии: не «День защитника отечества», но «Мужской день» и для многих — праздник. Тергӹмӹ кечӹ: 24 февральын 2018. Архивируйымы 24 февральын 2018 года.
  64. ↑ В Риге отметили 23 февраля. Тергӹмӹ кечӹ: 26 мартын 2013. Архивируйымы 30 апрельӹн 2012 года.
  65. ↑ 23 февраля: День защитника Отечества на Воинском кладбище в Таллине. Тергӹмӹ кечӹ: 1 майын 2020. Архивируйымы 9 сентябрьын 2018 года.
  66. ↑ В Таллине отметили День защитника Отечества (видео). Тергӹмӹ кечӹ: 8 мартын 2015. Архивируйымы 27 февральын 2015 года.
  67. ↑ В Эстонии решили игнорировать запрет на празднование 23 февраля. Тергӹмӹ кечӹ: 1 майын 2020. Архивируйымы 18 апрельӹн 2021 года.
  68. ↑ На заводе Ericsson отметили День защитника Отечества: руководство начало внутреннее расследование. Тергӹмӹ кечӹ: 8 мартын 2015. Архивируйымы 4 мартын 2015 года.
  69. ↑ Военно-спортивный праздник, посвящённый Дню защитника Отечества — 23/02/18. Тергӹмӹ кечӹ: 27 февральын 2018. Архивируйымы 11 августын 2020 года.

Ссылкывлӓ

«https://mrj.ruwiki.ru/w/index.php?title=Туан_сӓндӓлӹкӹм_перегӹшӹн_кечӹ&oldid=310874» гӹц нӓлмӹ