Урок

Урок
Москваштышы школ (2023 и)
Кычылтмы область	Тымдымаш
Лӓкмӹ кечӹ	XVII курым
Терминӹн авторжы	Ян Амос Коменский

Урок — тидӹ школышты тымдымашым пумы форма, кынам тымдышы айырымы жепӹн тымдымы дӓ ум пӓлен нӓлмӹ пӓшӓм виктӓрӓ. Техень йӧн доно занятим шукы йиш образовательный учрежденивлӓштӹ (школ, лицей, гимнази дӓ колледжвлӓштӹ) эртӓрӓт.

Шамакын шачмыжы

1374 ин тӹнгӓлтӹш школын ректоржы Джон Сил Цволле халашты тетявлӓм тымдымы пӓшӓм тенге виктӓрен, кыды пакыла классно-урочный система маналташ тӹнгӓлӹн. Тӹдӹ тыменьшӹвлӓм класс доно пайылымашым дӓ вес классыш ванжымы шотышты ик порядкым пыртен. Тӹдӹ тымдымашым шачмы йӹлмӹ доно виден, тидӹжӹ XIV курымышты у йӧн лин, тӹнӓм тымдымаш латыньла эртӓрӓлтӹн.

1537—1582 ивлӓн Страсбургышты немецко-французский протестантский гимназин ректоржы Иоганнес Штурм ти системӹм виӓнгден. 1567—1581 ивлӓн гимнази академиш сӓрнен. Тӹштӹ 600 нӓрӹ гимназист тыменьӹн. Штурм классвлӓм тыменьмӹ ивлӓ семӹнь пайылен (анзыц 7 и, вара тыменьмӹ жепӹм 8 и якте когоэмденӹт). Классышты шукы тыменьшӹ лин гӹнь, классым когорак тыменьшӹн вуйлатымыжы семӹнь ситӓртӹш группывлӓлӓн 10 эдем доно пайыленӹт (тидӹ XVIII курым мычашты — XIX курым тӹнгӓлтӹштӹ лӓкшӹ белл-ланкастерский системӹн прообразшы лин). Штурм тыменьмӹ предметвлӓм шеледен, ик урокышты ик предметӹм тыменьӹнӹт. Тӹдӹ пӹтӓришӹ гӓнӓ ик раш тыменьмӹ планым йӓмдӹлен дӓ кычылтын.

XVII курым, Ян Амос Коменский — чешский гуманист-тымдышы, кӹзӹтшӹ классно-урочный тыменьмӹ системӹм шанен лыкшы. Коменский анзыц тетявлӓ когораквлӓ доно иквӓреш тыменьӹнӹт, тыменьмӓш порядкы гӹц пасна эртен. Коменский порядкы дон системӹм пыртен: уроквлӓ расписани семӹнь эртӓш тӹнгӓлӹнӹт, тымдышывлӓ уроклан лӹмӹн йӓмдӹлӓлтӹнӹт. Тӹнг принципвлӓ:

• Классышты ик иӓш тетявлӓм тымдымаш. Тидӹ тымдышывлӓлӓн тыменьмӓшӹм чӓнгӓш, тетявлӓн виӓнгмӹ шотышты айыртемӹштӹм шотыш нӓлӓш палша.
• Тыменьмӓш виктӓрӓлтеш. Уроквлӓ расписани семӹнь эртӓрӓлтӹт, тидӹ жепӹм пайда доно кычылташ дӓ тыменьшӹвлӓлӓн икань йӧнӹм ӹштӓш палша.
• Тымдышывлӓ лӹмӹн йӓмдӹлӓлтӹт. Нӹнӹ тыменьӹт дӓ дипломым нӓлӹт, тидӹ нӹнӹлӓн яжон тымдаш йӧнӹм пуа.

Варарак российӹштӹшӹ школ немецкий образовательный традицин корныжы доно виӓнгӹн. «Урок» шамак вӓреш школвлӓштӹ вескид йӹлмӹ гӹц «экзерсис» (упражнени) шамак кычылталтын, «урок» педагогический термин руш йӹлмӹш XIX курымышты толын.

Урокын структурыжы

Каждый урок пасна лаштыквлӓ гӹц шалга. Нӹнӹ сакой йиш семӹнь кӹлдӓлт кердӹт. Стуктура проста ӓли сложный лин кердеш, тидӹ урокын тыменьмӹ материалын содержанижӹ, тыменьшӹвлӓн игот айыртемӹштӹ гӹц шалга.

У темым ынгылдарымы примереш урокым планируйымаш — прямоугольный параллелепипедӹн объёмжы:

Урокын планжы

Урокын лаштыкшы	Жеп	Цель	Тымдышын пӓшӓжӹ	Тыменшӹвлӓн пӓшӓ
Oргмомент	3 мин	Перекличка, анзыл шамак	Тымдышы, ӓли класс вуйлатышы тыменьшӹвлӓн вӓрӹштӹ ылмыштым тергӓ	Тыменшӹвлӓ вӓшештӹшӹм пуат уке ылшывлӓ гишӓн информацим класс журналыш ӓли бегунокыш сирӓлтеш
Тонышы пӓшӓм тергӹмӓш	2 мин	Тетрадьышты ӓли дистанционно тонышы пӓшӓм (цилиндрӹн вӹлвӓл велжӹн площадьым) тергӹмӓш	Тымдышы тонышы пӓшӓм ядеш дӓ оценкым шӹндӓ	Тыменшӹвлӓ ӹшке пӓшӓштӹм анжыктат
Пӓлӹмӓшӹм иктӹш канден ӓшӹндӓрӹктӹмӓш дӓ уэмдӹмӓш	5 мин	Тыменшӹвлӓ у пӓлӹмӓшӹм ынгылен нӓлӓш манын опыт дон мыштымашым ӓштӓт	Тымдышы ынгылымашвлӓ гишӓн ядмашвлӓм пуа	Тыменшӹвлӓ вӓшештӓт
Урокын темыжым дӓ ӹштӹшӓшлык пӓшӓжӹм увертӓрӹмӓш	10 мин	Параллелепипедӹн объёмжым кыце шотлаш	Тымдышы объём гишӓн ынгылдара, махань геометрический объектвлӓн объём улы манын ядеш	Тыменшӹвлӓ объём многогранникӹн, южы пӧрдшӹ хӓдӹрвлӓн (цилиндр, конус, шар) лин кердеш манын вӓшетӓт
Тыменшӹн у пӓлӹмӓшӹм колыштмыжы дӓ ынгылымыжы	10 мин	Учебник семӹнь конспектӹм сирӹмӓш	Тымдышы объём гишӓн шайыштеш, кынамжы южы ынгылаш лидӹмӹ шамакым ынгылдара	Тыменшӹвлӓ текстӹм конспектируят дӓ тымдышым колыштыт, тенгеок тетрадьыш объёмын тӹнг айыртемжӹм сирӓт
Пӹтӓришӹ пингӹдемдӹмӓш	5 мин	Сек проста задачым решӹмӓш (кым измереним ӹштӹмӓш)	Тымдышы 3, 4, 5 измерениӓн прямоугольный параллелипипедӹн объёмжым моаш шӱдӓ. Вӓшештӓш хоть-махань тыменшӹм айырен кердеш	Тыменшӹвлӓ прямоугольный параллелипипедӹн объёмжым моыт. V=abc=3*4*5. Задачым ӹштенӹт гӹнь, кидӹштӹм лӱктӓл кердӹт
Задачым решӹмӓш	5 мин	Доска сага задачым решӹмӓш (шамак толшеш, диагональвлӓ семӹнь параллелепипедӹн объёмжым момаш)	Тымдышы тетявлӓлӓн учебник гӹц задачым ӹштӓш пуа, задачын нелӹцшӹ икпоратка гӹц кӱшнӹрӓк	Тыменшӹвлӓ (ӓли тыменьшӹ) доска сага задачым шотла. Ти жепӹнок тыменшӹвлӓ тетрадьыштышт задачым ӹштӓт
Урокым иктешлӹмӓш	2 мин	Оценкым шӹндӹмӓш	Тымдышы тетрадьыш (пӓшӓ ӓли конспект гишӓн) ӓли журналыш оценкым шӹндӓ	Тыменшӹвлӓ ӹшке тетрадьыштым тергӓш пуат
Тонышы пӓшӓ	2 мин	Учебник гӹц икманяр задача пуалтеш (правило семӹнь покшал кӱкшӹцӓн)
Шаныкалымаш	1 мин	Тыменшӹвлӓ урокым ланзылат	Тымдышы урок гишӓн ядыштеш	Тыменшӹвлӓ урок нӹнӹлӓн яралеш толын, задачывлӓ куштылгы ӓли нелӹ линӹт, материал ынгылаш лишӹ ӓли уке манын ӓкӹм пуат

Урокын шукы йиш ылмыжы

1. Уроквлӓм дидактический цель доно шеледӹмӓш:

• ярлалтшы урок;
• у пӓлӹмӓшӹм пумы урок;
• ӹшкевуя пӓшӓм ӹштӹмӹ урок;
• урок-конференци дӓ урок-семинар;
• тыменьмӹ материалым ӓшӹндӓрӹмӹ, иктешлӹмӹ дӓ систематизируйымы урок;
• пӓлӹмӓшӹм, ынгылымашым, мыштымашым тергӹмӹ дӓ ӓклӹмӹ урок; контрольный дӓ ӹшкевуя пӓшӓвлӓм эртӓрӹмӓш;
• интегрированный урок;
• интерактивный урок. Кым йӧнӹм кычылтмаш: тыменьшӹн электронный учебникшӹ, тымдышын электронный учебникшӹ дӓ интерактивный доска. Вӓшӓ-вӓш кӹл негӹцшӹ — электронный учебникӹм тыменьшӹн планшетеш вӓрӓнгдӹмӹ. Каждый тыменьшӹн планшетшӹм интерактивный доска дӓ тымдышын планшетшӹ доно ик сетьӹш ушымы. Электронный учебниквлӓштӹ пыртымы энциклопедивлӓшкӹ колтышы гиперссылкывлӓ, шӓргӓл кердмӹ иллюстрацивлӓ, учебникӹн сакой глававлӓжӹ лоштышы кросс-ссылкывлӓ ылыт. Техень учебникӹштӹ аудио- дӓ видеоматериалвлӓм, графикӹм кычылташ лиэш, нӹнӹ тыменьшӹвлӓлӓн эртӹмӹ материалым яжон ынгылаш палшат.

2. Мыштымашым формируйымы этапвлӓ семӹнь уроквлӓм шеледӹмӓш:

• пыртымы урок;
• мыштымашым виӓнгдӹмӹ урок;
• иктешлӹшӹ урок.

3. Ум пӓлен нӓлмӹ кымылым дӓ ынгылымы пӓшӓм виӓнгдӓш манын кычылтмы йӧнвлӓ семӹнь уроквлӓм шеледӹмӓш:

• урок-практикум;
• урок-семинар;
• урок-лекци;
• урок-зачёт;
• урок-мадмаш;
• урок-конференци;
• урок-экскурси.

4. Учебно-воспитательный процессӹн участникшӹвлӓн кӹлӹм кычымыштым йӧнештӓрӹмӹ доно уроквлӓм шеледӹмӓш:

• вашталт шалгышы мыжырышты ӓли вашталтшы составан мыжырышты пӓшӓм виктӓрӹмӹ урок;
• статистический мыжырышты ӓли соок лин шалгышы мыжырышты пӓшӓм виктӓрӹмӹ урок;
• изи группывлӓштӹ пӓшӓ урок;
• тӹшкӓн тыменьмӹ йӧнӓн урок;
• дистанционный тыменьмӹ йӧн. Российӹштӹ дистанционный тыменьмӓшӹн официальный виӓнгмӹ кечеш 1997 и 30 майым шотлаш лиэш, кынам Россий образовани министерствын 1050 №-ӓн приказшы лӓктӹн, тӹдӹ образовани сферӹштӹ дистанционный тымдымы йӧнӹм терген. 2020 ин COVID-19 пандеми цилӓ сӓндӓлӹк мычкы шукы школым жепеш питӹрӹмӓшкӹ канден. Тӹ жепӹн шукы школ Zoom, Cisco Webex, Google Classroom, Microsoft Teams, D2L дӓ Edgenuity, Skype платформывлӓ палшымы доно дистанционно онлайн-тыменьмӓшӹш ванженӹт.

5. Сек керӓл тыменьмӹ йӧнӹм кычылтмы доно уроквлӓм шеледӹмӓш:

• уверӹм пушы урок;
• проблемӹм тӓрвӓтӹшӹ урок;
• ланзылымы урок;
• эвристический урок.

6. Предметвлӓ лоштышы кӹл семӹнь уроквлӓм шеледӹмӓш:

• интегрированный урок;
• библиотекӹштӹшӹ урок;
• клубыштышы урок;
• медиаурок.

7. Тенгеок виш урок дӓ внеклассный занятивлӓ ылыт. Шамак толшеш, 2022 и гӹц Российӹштӹ каждый шачмын школвлӓштӹ пӹтӓришӹ урокышты «Керӓл гишӓн шайыштмаш»-ым эртӓрӓт. Тӹнг темывлӓ кӹзӹтшӹ Российӹштӹ эдемӹн ӹлӹмӓшӹжӹн тӹнг аспектшӹвлӓ доно кӹлдӓлтӹнӹт.

Владимир Путин Туан сӓндӓлӹкӹн геройвлӓ лӹмӓн 20 №-ӓн школышты «Керӓл гишӓн шайыштмаш» (Тыва Республика, Кызыл, 2024)

Урокын кужыцшы

Ян Амос Коменскийӹн системӹжӹ семӹнь класс доно икманяр цӓш пачелӓ (правило семӹнь, 4 цӓш якте) ик тымдышы занятим виден, тӹдӹ пасна задачывлӓм ӹштӓш жепӹм пӓлемден. Вара, когорак тыменьшӹвлӓн анжымышты семӹнь школьниквлӓ 4 цӓш якте ӹшкевуя пӓшӓм ӹштӹшӓшлык ылыт лин.

Академический дӓ московский университетский гимназин регламентшӹ семӹнь уроквлӓн кужыц 2 цӓшӹш шон, иэш йӓмдӹлӹмӹ расписани кычылталтын. Уроквлӓ тонышы дӓ школыштышы линӹт, кыдышты приватный (тымдышы доно) дӓ тӹшкӓӓн (сакой иготан тетявлӓ, преподавательвлӓ дӓ администраци доно) ылыныт. Тенгеок ирӹ эртӹшӹ (йӓмдӹлӹмӹ уроквлӓ) линӹт, кышты вес класс гӹц игот доно когорак тыменьшӹ (аудитор) йӓмдӹлӓлтмӹм терген дӓ лӓктӹшӹм пӓлемден. 1828 ин гимназический урок 90 минут кен, 1865 ин — 60 минут.

Катя Лычёва школ урокышты

XX курым ӹрдӹ якте «урок» термин учебный занятивлӓ жепеш шӓрлен дӓ нӹнӹн кужыцыштым анжыкташ тӹнгӓлӹн. XXI курымышты сӓндӓлӹквлӓштӹ уроквлӓн кужыц сакой йиш ылеш:

• США — 45 гӹц 90 минут якте (урокын кужыцшым каждый школ пӓлемдӓ).
• Франци — 55 минут гӹц 2 цӓш якте (кужыц предмет гӹц шалга).
• Канада — 75 минут.
• Израиль — 90 минут (2×45).
• Инди — 35 минут.
• Китай — 40 минут.
• Германи — 90 минут (тымдышы урокым 45 минут гӹц пӹтӓрен кердеш).
• Япони — 45—50 минут.
• Финлянди — урокын кужыцшы тымдышын шанымыжы семӹнь.
• Россий — 40—45 минут, тӹнгӓлтӹш школышты 30—35 минут. Айо анзыц урокын жепшӹ учебный заведенин администрацижӹн пынзалтыш доно кӹтӹкемдӓлт кердеш. Правило семӹнь, ӓрня мычкы уроквлӓ пӓлемдӹмӹ жепӹн тӹнгӓлӹт.

Галерей

• 

  Рисовани урок

• 

  Англичан йӹлмӹ урок

• 

  Биологи урок

• 

  Географи урок

• 

  Астрономи урок

• 

  Математика урок

• 

  Хими урок

• 

  Тӹнгӓлтӹш школышты 1 классышты урок, Саратов, 1955—56 тыменьмӹ ивлӓ

• 

  Кӹдӓлӓш школышты 7 классышты урок, Ленинград, 1942 и

Примечани

Литература

• Жеребило Т. В. Словарь лингвистических терминов. — Назрань: Пилигрим, 2010. — 485 с.
• Саввина О. А., Марушкина И. А. Урок математики в дореволюционной средней школе. — М.: Инфра-М, 2013. — 80 с. — ISBN 978-5-16-006909-8.

Ссылкывлӓ

• Структура урока по ФГОС (руш.). Инфоурок. Тергӹмӹ кечӹ: 17 сентябрьын 2025.