Парольын цилӓ сӓндӓлӹкӹштӹшӹ кечӹ
| Парольын цилӓ сӓндӓлӹкӹштӹшӹ кечӹ | |
|---|---|
 | |
| Тип | Международный |
| Официально | World Password Day |
| Пӓлемдӓт | майын каждый пӹтӓришӹ изӓрня |
Парольын цилӓ сӓндӓлӹкӹштӹшӹ кечӹ (англ. World Password Day) — и йӹде эртӓрӓлтшӹ официальный агыл айо, тӹдӹм майын пӹтӓришӹ изӓрнян эртӓрӓт. Шанымашыжы — ӹнян парольым кычылташ дӓ тӹдӹм седок вашталтен шалгаш келмӹ гишӓн ӓшӹндӓрӹктӓш.
Айом безопасностьым шӹмлӹшӹ «Совершенный парольвлӓ» книгӓн авторжы Марк Бёрнетт шанен лыктын. 2013 ин Intel Security компани майын пӹтӓришӹ изӓрняжӹм Парольын цилӓ сӓндӓлӹкӹштӹшӹ кечӹ семӹнь увертӓрӓш ӱжмӓш доно лӓктӹн. 2024 ин тӹдӹ 2-шы маеш попазен[1][2]. 2025 ин — 1-шӹ маеш вӓрештӹн.
Айон шачмы историжӹ
Кӹзӹтшӹ компьютер технологи дон Интернетӹм шукы пароль, шукы уровенян авторизаци, нелӹ шифр система дӓ ти статян молы инструментвлӓ гӹц пасна шаналташат ак ли. Цилӓ веремӓн увер тӹнг пайда, лӱдмӓш дӓ оружи ылын. Цифран увер жепӹн тидӹ осовын пӓлдӹрнӓ.
Пароль — символвлӓн секретӓн порядкы, тӹдӹ пользовательӹн аутентификацижӹм дӓ перегӓш келмӹ ресурсшым, шамак толшеш, компьютер системӹм, онлайн аккаунтым, электронный хӓдӹрӹм дӓ молы сервисвлӓм ӹнянӹн перегӓш палша. Пароль сыравач ылеш, пасна ресурсым кычылташ йӧнӹм пачеш ӓль чӱчеш[3]. Ӹнян парольвлӓ пӓшӓм тӹнг шотышты онлайн йӧн доно ӹштӹмӹ годым осовын керӓл ылыт. Парольдам иктӓжӹ пӓлен нӓлеш гӹнят, у, ӹнянрӓк парольым ӹштӹмӹкӹ, тӓмдӓн ӹшкӹмдӓн информацишкӹдӓ пыраш тӹдӹлӓн йӧнӹм цӓрӓ[4][2].
Парольым пӹтӓришӹ гӓнӓ кычылтмым Ӓкрет Римӹштӹ момы. Ӓкрет римлянвлӓн оролымы мӱлӓндӹшкӹштӹ попазаш манын, пырымы годым оролылан пун ангаэш сирӹмӹ шамакым («оролы шамаквлӓ») попаш келеш ылын. Сӓр командирвлӓ лошты кодированилӓн дӓ декодированилӓн шифрвлӓ Ӓкрет Грециштӹ мӓмнӓн эра гӹц анзыц 400-шӹ ин шачыныт. Нӹнӹ «оролы шамаквлӓ» дӓ парольвлӓ семӹньок перегенӹт дӓ пыраш йӧнӹм питӹренӹт. Варарак парольвлӓм йӹвӹрт обществывлӓ кычылташ тӹнгӓлӹнӹт, шамак толшеш, массонвлӓ. Йӹвӹрт погынымашыш вӓрештӓш манын, парольым пӓлӓш келеш ылын[5][6].
Пароль палшымы доно аутентификацим эртӹмӓш истори мычкы кычылталтын. Тенге, шамак толшеш, Куртре сагашы кредӓлмӓш годым фламандецвлӓ нӹнӹ анзылны француз ылмым тӹдӹн «Schild ende Vriend» (Щит дӓ тӓнг) манын керддӹмӹжӹ гӹц ынгыленӹт[7].
2005 ин безопасностьым шӹмлӹшӹ Марк Бёрнетт «Совершенный парольвлӓ» книгӓштӹжӹ пӹтӓришӹ гӓнӓ «пароль кечӹм» эртӓрӓш шанымашым пуэн — ти кечӹн цилӓм личный информациӓн электронный почтыштын, аккаунтыштын парольвлӓм вашталташ ӱжӹн, осовынок аккаунтыным, тӹштӹ шукы личный информаци улы. 2013 ин майын ти шанымаш доно кымылангшы Intel Security компани майын пӹтӓришӹ изӓрням Парольын цилӓ сӓндӓлӹкӹштӹшӹ кечӹ семӹнь увертӓрӓш ӱжмӓш доно лӓктӹн[8][9].
«Нетологи» тымдымы компанин 2022 ин эртӓрӹмӹ ядыштмашын данныйвлӓ семӹнь, Российӹштӹ лач 3 % эдем веле ӹшке парольышты ӹнян ылмылан ӹнянӓт. 58 % ӹнянрӓк пароль банк приложенивлӓшкӹ пыраш керӓл ылеш манын шанат, 10 % утла - почта аккаунтлан дӓ фотом, файлвлӓм перегӹмӹ вӓрвлӓшкӹ пыраш, 5 % - компьютерӹшкӹ вес эдемвлӓ пырен кердмӹ годым, 2 % - сайтын администратор панельлӓн, 2 % - соцкӹлвлӓлӓн дӓ 1 % - мессенджервлӓлӓн ӹнян пароль келмӹм пӓлемдӓт.
Нелӹ парольвлӓн ӹнян ылмышты шотышты вӓшештӹшӹвлӓн шанымашышты айыртемӓлтӹнӹт: 61 % ышыш толшы шамакым, цифрым, символым айырат, тӹгодым кого дӓ изи буквавлӓм кычылтыт, 23 % - ӓшеш кодшы шамак дон цифрывлӓн комбинацим, тенгеок символвлӓм ушат, а 6 % - символвлдымы парольым айырат. 1 % гӹц чӹдӹрӓкӹн «Пароль», 123123, 123456, abcd, qwerty ӓль 0000 парольвлӓм ӹнянеш шотлат[1][10].
Айом пӓлемдӹмӹ традици
Парольын цилӓ сӓндӓлӹкӹштӹшӹ кечӹн нимахань пасна традицижӹ уке. Ти кечӹн айо гишӓн агыл, а утларакшы ӹшке гишӓн уверӹм перегӹмӹ гишӓн попымыла.
Ти кечӹн нелӹ дӓ айыртемӓлтшӹ парольвлӓм кычылтмы гишӓн, тенгеок парольым седок вашталтен шалгымы дӓ уэмдӹмӹ гишӓн пӓлӹмӓшӹм шукемдӹшӹ сакой мероприятивлӓ эртӓрӓлтӹт.
Ынгай фактвлӓ
- 2023 ин сек шӹрен кычылталтшы парольвлӓн пӹтӓришӹ коклышкы кӱшнӹ анжыктымы парольвлӓ гӹц пасна тенгеок пырат: «123456789», «1234», «12345», «123», «Аа123456», «123123», «111111», «Password», «12345678910», «000000», «admin123», «********» дӓ «user». Цилӓ ти парольым мастар хакервлӓлӓн пыдырташ ик секундат ак кел, седӹндоно худам шанышывлӓ куштылгын эдемӹн аккаунтышкыжы пырен кердӹт[11].
- 2019 ин Google дон Harris Poll эртӓрӹмӹ «Online Security Survey» шӹмлӹмӓш семӹнь, 13 % эдем цилӓ аккаунтыштылан икань парольым кычылтыт, 52 % ик парольымок икманяр (но цилӓ агыл) аккаунтлан кычылтыт, лач 35 % веле каждый платформылан пасна парольым кычылтыт[12].
- Австралиштӹшӹ шукы цӹреӓн малюрвлӓ эче мыным пӱктӹмӹ годымок кек игӹвлӓштӹм мыраш тымдат, ӹшке статян юк пароль семӹнь ылеш, вара кек игӹвлӓ качмышты шомы годым техень юкымок лыктыт. А куку шуэн пумы вес мынывлӓ гӹц шачшы кек игӹвлӓ ти «парольым» тымень ак шоктеп[13].
Тенгеок анжы
Примечани
- ↑ 1 2 Евгений Василенко. Всемирный день пароля: 41% пользователей хотя бы однажды подвергались взлому. Daily Storm (4 майын 2023). Тергӹмӹ кечӹ: 24 апрельӹн 2024.
- ↑ 1 2 История всемирного дня паролей (англ.). National Today. Тергӹмӹ кечӹ: 24 апрельӹн 2024.
- ↑ Всемирный день пароля. celebratoday.com. Тергӹмӹ кечӹ: 24 апрельӹн 2024.
- ↑ Всемирный день паролей: советы по безопасности паролей. Облачные решения (7 майын 2021). Тергӹмӹ кечӹ: 24 апрельӹн 2024.
- ↑ Всемирный день паролей (англ.). Days of the year (2 майын 2024). Тергӹмӹ кечӹ: 24 апрельӹн 2024.
- ↑ История развития паролей и средств их хранения. habr.com (17 январьын 2023). Тергӹмӹ кечӹ: 24 апрельӹн 2024.
- ↑ Всемирный день пароля: как цифровая информация обзавелась защитой? habr.com (7 майын 2022). Тергӹмӹ кечӹ: 24 апрельӹн 2024.
- ↑ Всемирный день паролей. Админский путь. Тергӹмӹ кечӹ: 24 апрельӹн 2024.
- ↑ Влада Сюткина. Всемирный день пароля: когда им придет конец и как дать отпор брутфорсу. anti-malware.ru (5 майын 2023). Тергӹмӹ кечӹ: 24 апрельӹн 2024.
- ↑ Богдан Бобров. Стало известно, какие пароли россияне считают надежными. Российская газета (4 майын 2023). Тергӹмӹ кечӹ: 24 апрельӹн 2024.
- ↑ 10 удивительных фактов о паролях. it-kharkiv.com (5 майын 2022). Тергӹмӹ кечӹ: 24 апрельӹн 2024.
- ↑ Кто, где, когда: интересные факты о паролях. Chip (2 июньын 2018). Тергӹмӹ кечӹ: 24 апрельӹн 2024.
- ↑ Андрей Ситников. Интересные факты о паролях. Музей Фактов. Тергӹмӹ кечӹ: 24 апрельӹн 2024.
Литература
- Лим Владислав Борисович. Создание надёжных паролей // Проблемы науки. — 2021. — С. 23—24.
- Кочанова А.Г. Надёжные пароли: как их создать и чем они полезны // Вестник науки. — 2023. — С. 902—909.
- Назаров Д. М. Методика создания надёжного пароля для обеспечения экономической безопасности в условиях цифровизация // Известия Санкт-Петербургского государственного экономического университета. — 2022. — С. 155—160.
- Назаров Д.М., Калашников В.Г. Методика проверки надёжности пароля с использованием облачных сервисов // Умная цифровая экономика. — 2022. — С. 5—10.
- Назарова А. Д. Анализ надёжности паролей для защиты данных // Умная цифровая экономика. — 2022. — С. 41—45.
- Сухова Алина Рашитовна, Гатиятуллин Тимур Радикович. К вопросу о безопасности парольной защиты // Наука, техника и образование. — 2016. — С. 41—45.
- Убеев Валерий Геннадьевич. Как обеспечить безопасность при помощи менеджера паролей // E-Scio. — 2022.
Ссылкывлӓ
- Запись телевизионного выпуска «Всемирный день пароля. Как придумать пароль, чтобы не взломали. Опрос дня Новости Кирова» на Первом городском канале в Кирове
- Видеоролик с рекомендациями по созданию надёжного пароля
- Требования к паролю от «My Kaspersky»
- Материалы с правилами по безопасности в интернете
- Как составить надёжный пароль