Заровняев, Анатолий Иванович
| Анатолий Иванович Заровняев | |||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
 | |||||||||
| Шачмы кечӹ | 1922 и 11 январь | ||||||||
| Шачмы вӓр | Сюдумарь сола, кӹзӹт Мари-Турек район, Мары Эл | ||||||||
| Колымы кечӹ | 1977 и 13 сентябрь (55 и) | ||||||||
| Колымы вӓр | Ижевск, Удмурт АССР, РСФСР, СССР | ||||||||
| Пырымаш |
 СССР |
||||||||
| Войскан йиш | штурмовой авиаци | ||||||||
| Служымы жеп | 1941—1946 | ||||||||
| Звани |
гвардин когорак лейтенант  |
||||||||
| Часть |
76-шы гварди штурмовой авиаци полк, (1-шӹ гварди штурмовой авиаци дивизи) |
||||||||
| Пӓшӓ вӓр | звенон командиржӹ | ||||||||
| Кредӓлмӓш/вырсы | Кого Отечественный вырсы | ||||||||
| Награда дӓ преми |
|
||||||||
Заровняев Анатолий Иванович — (1922-1977) — Кого Отечественный вырсын салтакшы, война жепӹн — 3-шы Белорусский фронтын 1-шӹ воздушный армин 1-шӹ гвардин штурмовой авиаци дивизин 76-шы гварди штурмовой авиаци полкын звено командир. 1944 и гӹц ВКП(б) член. Совет Союзын Геройжы.
Ӹлӹмӓш корныжы
1922 ин 11 январьын кӹзӹт Мары Эл Республикӹн Мари-Турек районышты вӓрлӓнӹшӹ Сюдумарь солашты хресӓньӹк семняэш шачын. Рушын. 1930 ин йиш Ижевск халаш ӹлӓш ванжен. 1937 ин шӹмиӓш школым тымень пӹтӓрен дӓ Ижевскыштышы машиностроительный заводыш токарьын тыменьшеш пӓшӓлӓш пырен. 1940 и гӹц Ижевскыштышы Аэроклубыш каштын, тӹдӹм яжон пӹтӓрен.
1941 ин Удмурт АССР-ын Ижевскын Пастухов кымдемӹштӹшӹ райвоенкомат тӹдӹм армиш колтен. Тӹдӹм Балашовыштышы пилотвлӓн авиаци школыш колтенӹт, тӹдӹм изирӓк лейтенант звани доно 1943 ин пӹтӓрен. Пел и утла запас ылшы тымень-йӓмдӹлӓлтмӹ авиаполкышты пилотируйымы техникӹм дӓ Ил-2 штурмовикӹн боевой тактикӹм тыменьӹн.
Вырсы армиштӹ — 1944 и апрель гӹц. Воюяш Крымым ытарышы 4 Украина фронтышты тӹнгӓлӹн. Пӹтӓринӹ гӓнӓ 1944 ин 7 майын 76-шы гварди штурмовой авиаполк составышты сӓр кредӓлмӓшкӹ чонгештен, Сапун-кырык доны тышманын анзыл линижӹм шӓлӓтӓш келеш ылын — Севастополь гӹц мӹндӹрнӹ агыл ылшы немӹцвлӓн сек виӓн рубежӹштӹм. Чонгештӹмӓш иктӹ паштек весӹ ылын. Немӹц танкым пыдештӓрӹмӹ, 2 автомашинӓм йылатымы, нӹл «фокке-вульфвлӓн» атакым цӓктӓрӹмӹ, икманяр лу салтакым пӹтӓрӹмӹ.
Севастопольым ытарымыкы, Заровняев служымы полкым 3-шы Белорусский фронтыш ваштенӹт, тӹдӹ 1944 ин 23 июньын Витебск, Оршанск дӓ Минск монгырышкыла наступлениш ванженӹт. Бомбым пыдештӓрӹлмӹ дӓ артиллери залп паштек штурмуйышы авиаци палшымы доно танквлӓ дӓ пехота пачылтшы корны доно керӹлт пыренӹт. Тышманын пиш келгӹн эшелон доно шалгышы обороныжы шӓпнен.
Вес этапышты Орша хала ылын. Штурмовиквлӓ анзылны задачым шӹндӹмӹ ылын — немӹцвлӓлӓн Орша гӹц заводыштышы оборудованим, сӓр техникӹм дӓ материальный ресурсвлӓм лыкташ пуаш агыл. Йӹвӹрт цель докы толмыкы, штурмовиквлӓ вычыдымы удар доно тӹнг эшелоным шӓлӓтенӹт. Магистральышты корны питӹрӓлтӹн. Орша гӹц ик кӹртнигорны состават лӓкде.
3-шы Белорусси фронтышты Заровняев 114 гӓнӓ сӓр чонгештӹмӓшкӹ лӓктӹн. Штурмовиквлӓ лӹвӓлнӹ ког зенитный тыл ылын гӹнят, тӹдӹн самолётшым ик гӓнӓкӓт попазыде.
1944 ин сентябрьын советский штурмовиквлӓ Ирвел Пруссиштӹ тышманым шинӹт. Тӹ жепӹн Заровняев уже гварди лейтенант званиӓн ылын дӓ мыжырым дон звеном виден. Шӹренок, осовын «слӧпӧй» игечӹн, «ирӹкӓн охотыш» чонгештӹлӹн, ӹшкеок бомбуяш дӓ лӱӓш цельӹм айырен — танк дӓ автомашинӓ колоннывлӓм, пехота тӹшкӓм, артилерийский позицивлӓм.
1944 ин октябрь мычашын штурмовиквлӓ анзылан задачым шӹндӹмӹ ылын — Шталупенен кымдемӹштӹ артиллерим дӓ гитлеровецвлӓн танквлӓм пӹтӓрӓш. Заровняев заданиш чонгештӹшӹ куд штурмовик гӹц иктӹжӹ ылын. Цельӹш сӓрнӓлмӹ жепӹн штурмовиквлӓм тышманын нӹл истребитель атакуен. Заровняев очередь дон иктӹм пыдештӓрен дӓ тӧрӧк бомбывлӓм цельӹш шуэн.
1945 ин январьын Заровняев полк составышты Туштен, Бруджен, Драгупенен кымдемвлӓштӹ ударвлӓм ӹштен. Боеприпасан склад йылен, шукы техника пӹтен. Бруджен районышты кок танкым пыдештӓрен, а Драгупенен лишнӹ, 50 метр кыштлаш валенӓт, цель вӹкӹ куд гӓнӓ пырен, тенге самоходный орудивлӓм дӓ кок миномёт расчётым пӹтӓрен.
5 февральын штурмовиквлӓ Крайцбург хала доны тышманын самоходный артиллертим пӹтӓрӓш заданим нӓлӹнӹт. Цель докы лишеммӹ годым зенит артиллерин виӓн тылыш вӓрештӹнӹт. Командир Заровняевлӓн зениткывлӓм темдӓлӓш шӱден. Заровняев 100 метрӹш вален дӓ зенитчиквлӓ вӹкӹ туран лӱэн, тенге группын пакыла ӹшке пӓшӓштӹм ӹштӓш волям пуэн.
17 февральын, тӹшкӓ мыжырышты виктӓрӹшӹжӹ ылмыжы годым, Мельзак кымдемӹштӹ танк дон артиллерим атакуен. Цель докы шошылажы, тӹдӹ лӱлшӹ кым шӹлтӹмӹ орудим цаклен. Цельӹш пӹтӓришӹ гӓнӓ пырымыжы годым кок орудим пӹтӓрен, кокшы гӓнӓ пырымы паштек — кымшы орудим дӓ тӹштӹшӹ салтаквлӓм.
18 февральын Пинтен кымдемӹштӹ Заровняев кым автомашинӓм пӹтӓрен, танкым строй гӹц лыктын. Эче кым кечӹштӹ самоходный орудим пыдештӓрен дӓ миномёт батарейӹм пӹтӓрен.
13 мартын Заровняевӹм звенон командиреш шагалтенӹт, а 2 апрельӹн тӹдӹлӓн когорак лейтенант званим пуэнӹт. Тӹнӓмок тӹдӹлӓн Якшар Знамя оренӹм кычыктенӹт. Тидӹ тӹдӹн нӹлӹмшӹ боевой наградыжы ылын.
Апрель мычашын штурмовиквлӓн кого группа составышты Заровняев Фишхаузенӹн йыдпелвел-вадывелнӹ ылшы тышманын истребитель аэродромым штурмуяш лӓктӹн. Штурмовиквлӓн рашкалтыш годым тышманын юж истребительвлӓжӹ чонгештен кузаш дӓ ваштареш пижӓш цаценӹт. Заровняев Протчев капитаным атакуяш цацышы ик истребительӹм пыдештӓрен.
Кым гӓнӓ цельӹш пырымыкы, тышманын аэродромым яшток пӹтӓренӹт, тенгеок тышманын нӹл самолётым воздухышты пыдештӓренӹт, земля вӹлнӹ — 22.
4 апрелеш тӹдӹ 120 боевой чонгештӹмӓшӹм ӹштен (цилӓ — ик самолётеш).
1945 и 4 маеш Заровняевӹн шотышты тышманын 40 пыдештӓрӹмӹ танк, земляэш йылатымы 8 самолёт дӓ воздухеш — 2, Балтика тангыжыш валтен колтымы кок транспорт, пиш шукы пӹтӓрӹмӹ автомашинӓ, артиллери орудивлӓ, тышман ӹлӹмӓш.
Москвашты Якшар площадышты 1945 ин 24 июньын эртӹшӹ Сӹнгӹмӓшӹн историэш кодшы Сӹнгӹмӓш Парадышты участвуен.
1946 ин запасыш колтымы. Авиазаводышты пӓшӓлен, вара Камчаткыш кыдалын, тӹлец вара Ижевскыш пӧртӹлӹн. Тӹштӹ машиностроительный заводышты токарь, шофёр, автоколоннын вуйлатышы ылын.
1977 ин 13 сентябрьын колен, Ижевскышты Хохряков шӹгерлӓэш тайымы.
Наградывлӓ
- «Шӧртньӹ шӹдӹр» медаль (1945 и 19 июняш 7470 № указ);
- Ленин орден;
- кок Якшар Знамя Орден;
- Отечественный вырсын I степенян орден;
- Отечественный вырсын II степенян орден;
- Медальвлӓ.
Литература
- Заровняев Анатолий Иванович // Энциклопедия Республики Марий Эл / Отв. ред. Н. И. Сараева. — Йошкар-Ола, 2009. — С. 367. — 872 с. — 3505 экз. — ISBN 978-5-94950-049-1.
- Мочаев В. А. Заровняев Анатолий Иванович // Марийская биографическая энциклопедия / Авт.-сост. В. А. Мочаев. — 2-е изд. — Йошкар-Ола: Марийский биографический центр, 2017. — С. 155. — 606 с. — 1500 экз. — ISBN 978-5-905314-35-3.
- Заровняев Анатолий Иванович // История Марийского края в лицах. 1941—1945 гг. Великая Отечественная война. — Йошкар-Ола: МарНИИЯЛИ, 2015. — С. 88—90. — 374 с. — 500 экз. — ISBN 978-5-94950-070-5.
Ссылкывлӓ
- Анатолий Иванович Заровняев (руш.). Сайт «Герои страны».
- Заровняев Анатолий Иванович Архивный копи от 10 майын 2012 на Wayback Machine.
Ти статьяш РУВИКИ-н вес статьявлӓжӹ ак колтеп. |
.svg){kind=link}