А. С. Пушкинлӓн памятник (Йошкар-Ола)

Ирӹкӓн энциклопеди Википеди гӹц материал
Памятник
А. С. Пушкинлӓн памятник
Йошкар-Олашты А. С. Пушкинлӓн памятник
Йошкар-Олашты А. С. Пушкинлӓн памятник
56°38′05″ с. ш. 47°53′00″ в. д.GЯO
Сӓндӓлӹк
Хала Йошкар-Ола,
Пушкин лӹмӓн сквер
Скульптор Дюжев Б. И.[1]
Архитектор Таран В. М.[1]
Негӹцӹм пиштӹмӹ 1980
Ӹштӹмӹ кечӹ 1980 и
Статус РФ-н халыквлӓн культурный наследин объект регион кӱкшӹцӓн (Марий Эл) РФ-н халыквлӓн культурный наследин объектшӹ регион кӱкшӹцӓн. Рег. № 121710838580005 (ЕГРОКН). Объект № 1200000237 (БД Викигида)
Кӱкшӹц 458 см (тӹшец: 185 см — скульптура; 227 см — постамент; 46 см — стилобат)[1][2]
Материал бронза (скульптура);
гранит (постамент, стилобатын анзыл монгыржы)[1][2]
Состояни яжо
Логотип РУВИКИ.Медиа Медиафайлы на РУВИКИ.Медиа

А. С. Пушкинлӓн памятник (руш. Памятник А. С. Пушкину) — руш поэт, драматург дӓ прозаик Александр Сергеевич Пушкинлӓн памятник. Йошкар-Олашты, Пушкин лӹмӓн скверӹштӹ, вӓрлӓнен[3]. 1980 и 5 июльын пачмы[4]. Россий Федерацин кымдем кӱкшӹцӓн культура пайда объектшӹ ылеш, кугижӓншӹ перегӓ[1].

Ӹштӹмӹ истори

Йошкар-Олашты А. С. Пушкинлӓн памятникӹм шагалтымы истори техеньок лӹмӓн ӧлицӓ дӓ скверӹм ӹштӹмӹ доно цат кӹлдӓлтӹн. Кӹзӹтшӹ Пушкин ӧлицӓ эше XIX курымынок негӹцлӓлтӹн дӓ Рождественский проулка семӹнь пӓлӹмӹ ылын. XX курым тӹнгӓлтӹшӹн Рождественский проулкым Пушкин ӧлицӓ манын лӹмденӹт. Тӹ жепӹн тӹдӹ Изи Какшан ӓнгӹр дорц тӹнгӓлӹн дӓ Новопокровский ӧлицӓ (кӹзӹт — Советский олицӓ) якте шыпшылтын. 1930–1940-шӹ ивлӓн халам чангымы пӓшӓштӹ у планировочный структурым кычылташ тӹнгӓлӹнӹт дӓ Пушкин ӧлицӓм Палантай ӧлицӓ якте шоктенӹт, а 1940-шӹ ивлӓ мычашты олицӓлӓн Пушкин лӹмӹм пуэнӹт. 1950-шӹ ивлӓ тӹнгӓлтӹшӹн Пушкин ӧлицӓм Ворошилов ӧлицӓ (кӹзӹт — Машиностроитель ӧлицӓ) якте шыпшаш келмӹ гишӓнӓт шая ылын, но варажы техень шанымаш гӹц карангыныт — ӧлицӓм Первомайский ӧлицӓ якте веле шыпшмы, а Пушкин ӧлицӓ пӹтӹмӓштӹ проект доно ӹлӹмӹ пӧртӹм (Пушкин ӧл., 44 п., 1963 ин ӹлӓш пыртымы) дӓ скверӹм ӹштӓш пӓлемдӹмӹ[2].

Пушкин лӹмӓн скверӹн проектшӹм йӓмдӹлӓш архитектор Илья Семёнович Аввакумовлан ӹнянен пуэнӹт. Архитекторын шанымыжы доно, сквер покшалны А. С. Пушкинлӓн памятник лишӓшлык ылын, но памятник вӓреш 1966 ин скверӹштӹ скульптор Екатерина Фёдоровна Белашован[прим. 1][2].

Варарак, бюст худаэммӹ велдӹк, Йошкар-Ола горисполкомын кӓнгӓшӹжӹ доно бюстым яжо той памятник доно вашталташ решӹмӹ[2]. А тидӹн гӹц анзыц Йошкар-Ола горисполкомын председательжӹ Евгений Иванович Зотов Звёздный халашты лин, тӹштӹ Москваштышы скульптор Борис Иванович Дюжевӹн ӹштӹмӹ Ю. А. Гагаринын бюстшым ужын. Ти пӓшӓ тӹдӹн йӓнгешӹжӹ тенге пижӹн, А. С. Пушкинлӓн у памятникӹм ӹштӓш Б. И. Дюжевӹм ядаш решенӹт. Тидӹм ӹштӓш весӓт тӓрвӓтен: тӹ жепӹн той памятникӹм ӹштӓш Мары АССР скульпторвлӓн йӧнӹштӹ ылде, тилец пасна у скульптурывлӓм шагалтымы шотышты келӹштӓрӹмӹ дӓ разрешеним нӓлмӹ процедурат нелӹ ылын[5].

Тӹгодымок скульптор Б. И. Дюжевӹн А. С. Пушкинӹн йӓмдӹ интерьер скульптурыжы — 1977 ин Парижӹштӹ эртӹшӹ Халыквлӓ лоштышы книга выставкыштышы совет экспозици презентацилӓн ӹштӹмӹ Пушкинлӓн мрамор памятник копижӹ уже ылын, тенгеок цилӓ керӓл разрешениӓт ылын[5]. Тидӹн гӹц пасна, 1979 ин техень скульптурым Липецк кымдемӹштӹшӹ Елец халашты уже шагалтымы ылын[6]. Йошкар-Олалан скульптор опталмы формым ӹштен дӓ йӓмдӹ той памятникӹм опталын. Тӹдӹм Пушкин лӹмӓн скверӹштӹ шагалтенӹт[7], памятниклӓн цела гранит постаментӹм Карели гӹц заказен канденӹт[5].

Памятникӹм 1980 и 5 июньын, поэтӹн шачмы кечӹжӹ анзыц, шагалтымы дӓ лач ик тӹлзӹ гӹц, 1980 и 5 июльын[4], Мары АССР-ӹштӹ эртӓрӓлтшӹ совет сӹлнӹшая кечӹвлӓ годым, айо семӹнь пачмы[2][1][8].

Махань ылмы

Александр Сергеевич Пушкинлӓн памятник кого классикӹн кӓпшӹм улы кыт доно анжыкта. Вургымла кидшӹм писатель иони ордерӹн каннелюран колонныш ӓнгӓлтен, шалахай кидшӹм ӧрдӹшкӹ, а вуйжым изиш кымык ӹштен, вуйта поэт ӹшке лыдышвлӓжӹм лыдеш ӓль у произведенижӹ гишӓн шана[1][2].

Айыртем

А. С. Пушкинлӓн той скульптура цела гранит постаментеш вӓрӓнгдӓлтӹн, постаментшӹ ташкалтышан стилобат вӹлнӹ ылеш. Постаментӹн тӹнг фасадшы кӱшнӹ опталмы той буквавлӓ доно А. С. Пушкин манын сирӹмӹ[1][2].

Памятникӹн цымыр, постамент дӓ стилобат доно иквӓреш, кӱкшӹцшӹ — 458 см. А. С. Пушкинӹн скульптура кӱкшӹцшӹ — 185 см, постаментӹн кӱкшӹцшӹ — 227 см. Постамент вӓреш ягылтымы цела гранит кӱм кычылтмы, план доно 91 x 91 см сечениӓн. Постаментӹм кок ташкалтышан стилобат вӹлӓн шагалтымы, тӹдӹжӹм ягылтымы гранит плитӓвлӓ доно леведмӹ, кӱкшӹцшӹ 46 см дӓ план доно размержӹ 292 x 304 см (кӱшӹлжӹ) дӓ 509 x 505 см (ӱлӹлжӹ). Лачокшы монолит кӹртни бетон фундамент, стилобат габаритӓн ростверк[1][2].

Памятник сквер кӧргӹштӹ, шукы пачашан ӹлӹмӹ пӧртвлӓ кымдемӹштӹ, ялгорнывлӓ ушнымашты, шалга, дӓ тиштӹ Пушкин ӧлицӓ пӹтӓ, тидӹжӹ памятникӹм яжон ужаш йӧнӹм ӹштӓ. Памятник йӹр ылшы вӓрӹм яжоэмдӹмӹ, пеледӹш йӹрӓнӹм ӹштӹмӹ, кӱкшӹ пушӓнгӹ дон тӹшкӓвлӓм шӹндӹмӹ[2].

А. С. Пушкин скульптурын кого агыл ылмыжы тенге ынгылдаралтеш: памятник А. С. Пушкинӹн интерьер скульптурыжын копижӹ ылеш, а тӹдӹжӹм общественный вӓрӹштӹ агыл, а пӧрт (помещени) кӧргӹштӹ шагалташ ӹштӹмӹ ылын[7]. Седӹндоно юж специалистшӹ скульптурын сквер дон йӹр ыл шы пӧртвлӓлӓн размер дӓ вӓр шотышты сарасыдымыжым пӓлемдӓт[4].

Перегӹмӹ статус

Россий Федерацин кымдем кӱкшӹцӓн культура пайда объектшӹ, кугижӓншӹ перегӓ[1].

Ынгылдарымаш

  1. ↑ Е. Ф. Белашован проектшӹ семӹнь скульптор В. И. Ивановын ӹштӹмӹ дӓ 1966 ин шагалтымы бюст кӹзӹт якте перегӓлт кодде.

Примечани

  1. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Приказ Министерства культуры, печати и по делам национальностей Республики Марий Эл от 07.02.2020 № 61 "Об утверждении предмета охраны объекта культурного наследия (памятника истории и культуры) народов Российской Федерации регионального значения «Памятник-бюст А. С. Пушкину. Скульптор Е. Ф. Белашова» Архивный копи от 11 январьын 2022 на Wayback Machine.
  2. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Памятник Пушкину А. С. Архив культурного наследия — 1200000237. Тергӹмӹ кечӹ: 1 августын 2025. Архивируйымы 9 февральын 2020 года.
  3. ↑ Культурный наследин объектшӹ № 1200000237 // Реестр объектов культурного наследия Викигида. Дата обращения: 2013-01-16.
  4. ↑ 1 2 3 Пушкин: святая связь времен (руш.). Управление общественных связей и информации Главы Республики Марий Эл (27 январьын 2011). Тергӹмӹ кечӹ: 1 августын 2025. Архивируйымы 29 январьын 2013 года.
  5. ↑ 1 2 3 У нас с Парижем один памятник Пушкину. Газета «Марийская правда» (6 апрельӹн 2009). Тергӹмӹ кечӹ: 1 августын 2025. Архивируйымы 15 ноябрьын 2017 года.
  6. ↑ ПАМЯТНИК ПУШКИНУ А. С. (руш.). Литературная карта Липецкой области: проект Липецкой областной универсальной научной библиотеки. Тергӹмӹ кечӹ: 1 августын 2025.
  7. ↑ 1 2 Архитектор Анатолий Галицкий. О жизни и о деле. Встреча с Мастером #1 (руш.). Блог Константина и Евгении Карповых «Мысли» (3 майын 2018). Тергӹмӹ кечӹ: 1 августын 2025. Архивируйымы 16 сентябрьын 2019 года.
  8. ↑ Памятник А.С. Пушкину (руш.). Министерство культуры, печати и по делам национальностей Республики Марий Эл. Тергӹмӹ кечӹ: 1 августын 2025. Архивируйымы 29 январьын 2013 года.
«https://mrj.ruwiki.ru/w/index.php?title=А._С._Пушкинлӓн_памятник_(Йошкар-Ола)&oldid=314950» гӹц нӓлмӹ