Ленинлӓн памятник (Йошкар-Ола)
| Памятник | |
| В. И. Ленинлӓн памятник | |
|---|---|
 | |
| 56°37′52″ с. ш. 47°53′25″ в. д.GЯO | |
| Сӓндӓлӹк | Россий |
| Хала |
Йошкар-Ола, Ленин лӹмӓн площадь |
| Скульптор | М. Г. Манизер |
| Архитектор | И. Е. Рожин |
| Негӹцӹм пиштӹмӹ | 1966 |
| Ӹштӹмӹ кечӹ | 1966 и |
| Статус |
 РФ-н халыквлӓн культурный наследин объектшӹ регион кӱкшӹцӓн. Рег. № 121510298140005 (ЕГРОКН). Объект № 1200000236 (БД Викигида) |
| Кӱкшӹц | 965 см (тишец: 450 см — скульптура; 437 см — постамент; 78 см — стилобат) |
| Материал |
бронза (скульптура, стела); гранит (постамент, стилобат) |
| Состояни | яжо |
 |
|
 Медиафайлы на РУВИКИ.Медиа | |
В.И. Ленинлӓн памятник — российский дӓ советский политик, кугижӓншӹ пӓшӓзӹ, СССР-лӓн негӹцӹм пиштӹшӹ Владимир Ильич Ленинлӓн памятник. Йошкар-Олашты, Ленин лӹмӓн площадьышты, вӓрлӓнен. 1966-шы ин 6-шы ноябрьын пачмы[1]. Кымдем кӱкшӹцӓн истори памятник ылеш, тӹдӹм кугижӓншӹ перегӓ[2].
Чангымы истори
Йошкар-Олан тӹнг площадьыштыжы Владимир Ильич Ленинлӓн памятникӹм шагалтымы гишӓн решеним КПСС-ӹн Мары областной комитетшӹн дӓ Мары АССР Министрвлӓн Советӹштӹн 1960-шы иӓш 29-шӹ августаш 515-шӹ №-ӓн постановлеништӹ доно пингӹдемдӹмӹ. 1966-шы ин СССР Министрвлӓн Советӹштӹн постановлеништӹ чангаш разрешеним пуэн. Памятникӹн проектшӹм ӹштӹшӹ дӓ чангышы хозажы — Йошкар-Ола горисполкомын Капитальный стройымаш управленижӹ. Проектӹм ӹлӹмӓшӹшкӹ пырташ хала бюджет гӹц окса айыралтын[2].
Памятникӹм 1966-шы ин 6-шы ноябрьӹн пачыныт[1], тӹдӹм Кого Октябрьский социалистический революцилӓн 49 и дӓ Мары автономим ӹштӹмӹлӓн 46 и теммӹ доно кӹлденӹт. Памятникӹм эксплуатациш нӓлмӹ гишӓн актым Мары АССР Министрвлӓн Советӹштӹн 1966-шы иӓш 12-шы ноябряш 613-шы №-ӓн постановлеништӹ доно пингӹдемдӹмӹ. Памятникӹм шагалтымы доно тӹнг площадь Ленин площадь лӹмӓн лин, а ти площадь гач шыпшылтшы Институт ӧлицӓм Ленин проспект манын, лӹмденӹт[1][2].
Памятникӹм Йошкар-Олан тӹнг площадешӹжӹ халаштышы молы стройкывлӓ лошты тӹдӹ ик тӹнг вӓрӹм нӓлжӹ дӓ халан ик керӓл достопримечательностьшы лижӹ манмы шанымаш доно шагалтымы. Памятникӹм сек яжон площадь монгырышкы Ленин проспект монгыр гӹц дӓ Гагарин проспект монгыр гӹц кемӹ годым ужаш лиэш.
Памятникӹн авторвлӓжӹ — скульптор Матвей Генрихович Манизер дон архитектор Игорь Евгеньевич Рожин. Памятникӹм «Монументскульптура» Ленинград заводын художественно-производственный мастерскойыштыжы ӹштӹмӹ[1], чангымы дӓ сӹлнештӓрӹмӹ пӓшӓ Мары стройтрестӹн вижӹ доно ӹштӓлтӹн. Проектӹм ӹлӹмӓшӹш пыртымы пӓшӓм видӓш РСФСР-ӹн заслуженный архитекторжы, тӹ жепӹн Йошкар-Олан тӹнг архитекторжы, Павел Алексеевич Самсоновлан ӹнян пумы[2]. Ти пӓшӓм ӹштӹмӹ гишӓн памятникӹм ӹштӹшӹвлӓ дӓ «Монументскульптура» заводын коллектившӹ Мары АССР Кӱшӹл Совет Президиумын Почётный грамотыжы доно пӓлемдӓлтӹнӹт[1].
Памятникӹн сӹнжӹ
Памятник — ик фигуран скульптура ылеш: кого негӹц кӱ (постамент) вӹлӓн бронза гӹц ылшы Владимир Ильич Ленинӹн кӓп хӓлӓ ӹштӹмӹ фигурыжым шагалтымы. Образым келшен толшы выргем пачын пуаш палша: пальто, ялашан костюм, жилеткӓ, тыгыр, галстук, вуйышты — картуз. В.И. Ленинӹм ладнан, тӓрвӓнӹде шалгышым анжыктымы: мӹндӹркӹ виктӓрӹмӹ сӹнзӓ анжалтышан[1], шалахай кидшӹ — пальто кӹшӓнӹштӹжӹ, вургымлажым изиш мышкынден, вургымла кидӹштӹшӹ коговарняжы — ялаш кӹшӓнӹштӹжӹ, пальтожы полдыштымы агыл. В.И. Ленинӹн фигурыжым кымыкрак шагалтымы, вуйта тӹдӹ тӓрвӓнӹлеш[2].
Памятникӹн айыртемжӹ
Постамент дӓ стилобат доно иквӓреш памятникӹн кӱкшӹцшӹ — 965 см. В.И. Ленинӹн бронзовый скульптурыжын кӱкшӹцшӹ — 450 см, постаментӹн кӱкшӹцшӹ — 437 см. Постаментӹш тенгеок 122 сантиметрӓн рельеф композициӓн бронзовый стелым шагалтымы: сарлам, молотым, шурны кӹлтем, шандал дон пӱӓн аравам анжыктымы. Памятникӹм ӹшкелӓжӹ статян негӹцӹш (стилобатыш) вӓрӓнгдӹмӹ. Памятник тӹнгӹшкӹ пеледӹшӹм пиштӓш йӧнӓн лижӹ манын, тӹштӹ икманяр ташкалтышым ӹштӹмӹ. Стилобатын кӱкшӹцшӹ — 78 см, кымдыкшы — 854 x 755 см. Постаментӹштӹ бронзовый буква доно Ленин манын сирӹмӹ. Постамент дон стилобатым якшар ягылтымы (шлифуйымы) гранит гӹц ӹштӹмӹ[2].
Перегӹмӹ статус
Кымдем кӱкшӹцӓн истори памятник семӹнь Россий Федераци халыквлӓн культура наследи объектӹштӹ (истори дӓ культура памятник) ылеш, тӹдӹм кугижӓншӹ перегӓ.
Анзыц памятникӹм, искусство памятник семӹнь, РСФСР Министрвлӓн Советӹштӹн 1974-шӹ иӓш 4-шӹ декабряш 624-шӹ №-ӓн «РСФСР Министрвлӓн Советӹштӹн 1960-шы иӓш 30-шы августаш 1327-шӹ №-ӓн “РСФСР-ӹштӹ культура памятникӹм перегӹмӹ пӓшӓм пакыла яжоэмдӹмӹ гишӓн” постановлеништӹм уштарымы дӓ юж вӓре вашталтымы гишӓн» постановлеништӹ доно кугижӓншӹ кӱкшӹцӹшкӹ перегӓш нӓлмӹ ылын.
Россий Федераци Президентӹн 1997-шӹ иӓш 5-шӹ маяш 452-шы №-ӓн «Федераци кӱкшӹцӓн (Россий кымдыкаш) истори дӓ культура наследи объектвлӓн рӓдӹм рашемдӹмӹ гишӓн» указшы семӹнь В.И. Ленинлӓн памятникӹм Федераци кӱкшӹцӓн (Россий кымдыкаш) истори дӓ культура наследи объектвлӓн рӓдӹ гӹц карангдымы дӓ кымдем кӱкшӹцӓн истори дӓ культура памятник рӓдӹш пырташ кӓнгӓшӹм пумы.
Кӹзӹт памятникӹм Мары Эл Республика Правительствӹн 2007-шӹ иӓш 27-шӹ июняш 162-шы №-ӓн «Мары Эл Республикӹн культура наследи объектвлӓжӹм (истори дӓ культура памятниквлӓжӹм) перегӹмӹ гишӓн» постановленижӹ доно келшӹшӹн Мары Эл Республикӹн культура наследи объектшӹ семӹнь кугижӓншӹ перегӓ[3].
Примечани
- ↑ 1 2 3 4 5 6 Памятник В.И. Ленину. Министерство культуры, печати и по делам национальностей Республики Марий Эл. Тергӹмӹ кечӹ: 16 февральын 2013. Архивируйымы 1 майын 2014 года.
- ↑ 1 2 3 4 5 6 Культурный наследин объектшӹ № 1200000236 // Реестр объектов культурного наследия Викигида. Дата обращения: 2013-01-26.
- ↑ Постановление Правительства Республики Марий Эл «О мерах по обеспечению сохранности объектов культурного наследия (памятников истории и культуры) Республики Марий Эл» № 162 от 27.06.2007. Единый государственный реестр объектов культурного наследия (памятников истории и культуры) народов Российской Федерации. Тергӹмӹ кечӹ: 30 июньын 2018. Архивируйымы 30 июньын 2018 года.