Мушенгер
| Йӓр | |
| Мушенгер | |
|---|---|
 Кого Мушендер йӓр | |
| Морфометри | |
| Кымдык | 1,160 × 0,220 км |
| Площадь | 0,16 км² |
| Сек кого келгӹц | 16 м |
| Гидрологи | |
| Вашт каймаш | 2,5-3 м |
| Бассейн | |
| Йоген пырышы ӓнгӹр | 2 ӓнгӹр |
| Вӓрлӓнӹмӓш | |
| 56°06′57″ с. ш. 48°26′02″ в. д.GЯO | |
| Сӓндӓлӹк | |
| Регион | Мары Эл |
 | |
 Медиафайлы на РУВИКИ.Медиа | |
Мушенгер ((руш. Мушан-Ер; тенгеок Мушанъер, Мушендер, Мушандер) — Росийӹштӹшӹ Мары Эл Республикӹштӹ ылшы йӓрвлӓ. Тӹдӹ Йыл сир кымдемӹштӹшӹ «Марий Чодра» национальный паркышты вӓрлӓнӓ. Мӱлӓндӹ вӹлнӹ вӹд доно ушныдымы кым йӓр гӹц шалга. Кок лӹм рӓдӹжӹ улы, нӹнӹ логӹц иктӹжӹ — Икшӹ, Кокшы дӓ Кымшы Мушенгер, кокшыжы — Кого Мушендер дӓ Изи Мушендер йӓрвлӓ, тенгеок Линева Яма йӓр[1]. Шӹренок Икшӹ дӓ Кокшы Мушенгереш Кого Мушенгер йӓрӹн тӓлякӓ карем доно айыралтшы кок келгӹ вӓржӹм (котловинӹжӹм) шотлат. Мушенгер йӓрвлӓ Ваштар Кырыкын йыдпелвел-вадывел тӓйӹлжӹ сага рӓдӹ доно вӓрлӓнӓт, ик данный семӹнь, нӹнӹ мӱлӓндӹ вален кемӹ (карст йӧн) доно шачыныт, весӹвлӓ семӹнь — ошма кӱкшӓкӓвлӓ лоштышы келгӹ (йӓм гань) вӓрвлӓштӹ линӹт.
Йӓр сирӹштӹшӹ ик куги оты шукердшен кӱсоты — марынвлӓн кымалмы отышты — ылын[2].
Кого Мушендер (Икшӹ Мушенгер)
Кого Мушендер йӓрӹн кужыцшы — 1160 м, кымдыкшы — 220 м, тидӹ кым йӓмӓн вален кешӹ вӓр. Кечӹвӓлвел дӓ покшал йӓмвлӓн келгӹцӹштӹ 16 метр якте, йыдпелвелӹн — 6 м.
Ти йӓрӹн кок сирӹштӹжӓт туриствлӓлӓн кӓнӓш шагалаш вӓр улы, вадывел сирӹшкӹ машинӓ доно пыраш лиэш.
Изи Мушендер (Кокшы Мушенгер)
Изи Мушендер йӓр Кого Мушендер йӓр гӹц кечӹвӓлвелӹшкӹлӓ 60 м кытлашты вӓрлӓнӓ. Йӓр 400 м кужыцан дӓ 180 м кымдыкан, 14–15 м келгӹцӓн. Кок йӓрӹштӹжӓт вӹд 3,5 м келгӹш каеш.
Кушкыш сӓндӓлӹк (флора)
Вӓрӹштӹшӹ халык тишкӹ сакой кӹцкӹм дӓ понгым погаш толеш. Техень пайда тиштӹ пишок шукы. Изимӧрӹм, мудым, мызымӧрӹм, иргам погаш лиэш. Но яжон анжымыла: качкаш ярыдымы (ядан) кӹцкӹвлӓӓт ылыт. Шамак толшы, шӹренок пирӹванды мӧр вӓшлиӓлтеш. Седӹндоно, яжон ада пӓлӹ гӹнь, кӹрӹн нӓлмӹ кӹцкӹ дон мӧрӹм качкаш идӓ талашы. Тиштӹ ландыш, папашуды, кӹшкӹсӹнзӓ, шошым шӹшерӓн шуды шукы кушкыт. Питьӹрвонгым, качкаш ярал марьявонгывлӓм, пистӹ калявонгым погаш лиэш. Шоэнрӓк арашӹнгӓвонгын якшар-ош цӹреӓн шляпӓжӹ, качкаш ярыдымы молы понгывлӓӓт кайыт. Понгы вӓрвлӓм пӓлет гӹнь, корзинӹм темӓш ӹнян улы. Шӹргӹш каштмын лӓктӹшӹжӹ игечӹ гӹцӓт шалга[3].
Йӓнлӹк сӓндӓлӹк (фауна)
Йӓнлӹк сӓндӓлӹкӓт техеньок паян. Тиштӹ ӹрвӹжӹм, шукы шӓкшӓльӹм, капшангым ужаш лиэш. Тӹшлӹмӹлӓ, кужынер чӹдӹ агыл, сакой вес шӹнгӓ гишӓнӓт хударак лин кердеш. Шижӹнӓт ат шокты — ур, шарды, мызы дӓ сузы лӓктӹн шагал кердӹт. Тиштӹ морен, каля, ӓрлӓн дӓ суслик шукы. Национальный парк кымдемӹштӹ 188 йиш кек улы. Нӹнӹ лошты изи вӓрӓшӹм, алашоэм, ӓмӹртӹм, кыпшыльым да пимбӹм ужаш лиэш. Йӓрӹштӹ шигол, карп, карас, нужгол, таты ӹлӓт[4].
Примечани
- ↑ Озеро Мушан-Ер (руш.). Команда Кочующих (26 декабрьын 2009). Тергӹмӹ кечӹ: 8 августын 2025. Архивировано из оригинала 19 сентябрьын 2012 года.
- ↑ Озеро Мушан-Ер. (руш.). komanda-k.ru. Тергӹмӹ кечӹ: 8 августын 2025. Архивируйымы 22 декабрьын 2019 года.
- ↑ Озеро Мушаньер, Семейный Чемодан. Дата обращения: 8 августын 2025.
- ↑ Озеро Мушаньер, Семейный Чемодан. Дата обращения: 8 августын 2025.
Литература
- Озёра среднего Поволжья / Под ред. И. Н. Сорокина и Р. С. Петровой. — Ленинград: Наука, 1976. — 236 с. — 1300 экз.
Ссылкывлӓ
- Мушандерские озёра (Мушан-Ер) - Достопримечательности Йошкар-Олы(неопр.). МариМедиа. Тергӹмӹ кечӹ: 8 августын 2025.
- Кэмпинг на озеро Мушан - отдыхайте в окружении природы. 07.06-08.06.25 (руш.). tirexgo.tb.ru. Тергӹмӹ кечӹ: 8 августын 2025.
- Путешествия по Марий Эл. озеро Мушан Ер, Национальный парк Мари Чодра (руш.). Тергӹмӹ кечӹ: 8 августын 2025.
- Озеро Мушаньер, Семейный Чемодан. Дата обращения: 8 августын 2025.
Ти статьяш РУВИКИ-н вес статьявлӓжӹ ак колтеп. |
.svg){kind=link}