Сӓндӓлӹквлӓ лоштышы заповедниквлӓн кечӹ
| Сӓндӓлӹквлӓ лоштышы заповедниквлӓн кечӹ | |
|---|---|
 Абиску национальный парк. Заполярьештӹ пӹтӓриш шведский национальный парк | |
| Ӹштӓлтӹн | 2000 ин Пӧрттӱм перегӹшӹ сӓндӓлӹквлӓ лоштышы союзын тӓрвӓтӹмӹ ядмаш доно |
| Пӓлемдӓт | и йӹде |
| Кечӹ | 24 май |
| Кӹлдӓлтӹн | 1909 ин Швециштӹ национальный парквлӓм ӹштӹмӓш доно |
Сӓндӓлӹквлӓ лоштышы заповедниквлӓн кечӹ (руш. День матери в России) — 24 майын Пӧрттӱм перегӹшӹ сӓндӓлӹквлӓ лоштышы союз доно тӓрвӓтӹмӹ ядмаш велдӹк улы мирӹштӹ эртарӓлтшӹ айо. Заповедниквлӓм перегӹшӹвлӓн айошты.
Истори
1909-шӹ ин 24 майын Швециштӹ национальный паркым ӹштӹмӹ. Ти сӓндӓлӹк национальный парквлӓм дӓ резерватвлӓм системӹшкӹ пыртымы доно Европышты пӹтӓришӹ лин.
Сӓндӓлӹквлӓ лоштышы заповедниквлӓн кечӹ Пӧрттӱм перегӹшӹ сӓндӓлӹквлӓ лоштышы союз (МСОП) тӓрвӓтӹмӹ ядмаш доно 2000-шӹ и гӹц макталтеш. Тӹнг шанымашыжы — пӧрттӱм дӓ цилӓ ӹлӹшӹ животный мирӹм переген кодымаш[1][2].
Российӹштӹ 11 январьын Национальный парквлӓн дӓ заповедниквлӓн пасна кечӹштӹ пӓлемдӓлтеш. Тӹдӹ сӓндӓлӹкӹштӹнӓ пӹтӓришӹ заповедникӹм — Баргузинскийӹм — пачмы доно кӹлдӓлтӹн.
Айон овуцавлӓ
Ти кечӹн парквлӓштӹ дӓ заповедниквлӓштӹ тематический выставкывлӓм пачыт, экскурсивлӓ доно кандыштыт, пӧрттӱм перегӹмӹ гишӓн лекцивлӓм лыдыт, фестивальвлӓм дӓ сакой молы мероприятивлӓм эртӓрӓт.
Заповедниквлӓ
Заповедниквлӓ — сакой территорин ӓль акваторин лаштыкшы, тӹшкӹ, флора дон фаунам переген кодаш манын, эдемӹн нимахань пӓшӓжӓт пырышашлык агыл; тенгеок тӹшкӹ тӱрдӱрвлӓ, первишӹ пещерывлӓ дӓ кырыквлӓ пырат[3].
Мир вӹлнӹшӹ сек пӹтӓришӹ заповедник мӓмнӓн эра яктешӹ III курымышты Шри-Ланкашты пачмы ылын. Тӹнӓм Деванампиятисса кугижӓ ӹшкӹмжӹн эдемвлӓжӹлӓн остров мычкы кышты-шон кашташ шӱдӹде, тӹ пасна вӓрвлӓм тӹдӹ ӹшкӹлӓнжӹ дӓ тетявлӓжӹлӓн переген[4].
Пӧрттӱм перегӹшӹ сӓндӓлӹквлӓ лоштышы союзын шотлымыжы доно, 2024-шӹ ин мирӹштӹ 6555 национальный парк дӓ 630 утла природный биосферный заповедник улы, нӹнӹ 119 сӓндӓлӹкӹштӹ вӓрлӓнӓт[5].
Мирӹштӹшӹ сек кого заповедник Африкӹштӹ ылеш. Тӹдӹм кым национальный паркым — ЮАР-шты Крюгерӹн национальный паркым, Мозамбикӹштӹ Лимпопо национальный паркым дӓ Зимбабвышты Гонарежу национальный паркым ушымы доно шачыктымы. Улы кымдыкшы — 35 тӹжем кв. километр[6]. Молы логӹц сек изи заповедник — Галичий Кырык — Российӹштӹ вӓрлӓнӓ. Улы кымдыкшы — 2,3 км² веле[7].
Кӹзӹт Российӹштӹ 103 заповедник, 47 национальный парк дӓ 596 тӹжем кв.км площадян 68 федеральный заказник пӓшӓм ӹштӓт. Нӹнӹн цымыр площадьышты Европын сек кого кугижӓншӹжӹн — Францин — территорижӹм эртӓ. Федеральный ООПТ система Российӹн 3% нарӹ территорижӹм нӓлеш, цилӓ категориӓн ООПТ–ышты — 11%[8].
2025 иэш Российӹштӹ 102 заповедник дӓ 42 национальный парк улыт[9].
Заповедник национальный парк гӹц перегӹмӹ режим доно айыртемӓлтеш. Пӹтӓришӹжӹн режимжӹ утлаок пингӹдӹ.
Галерей
Серенгети. Танзанин йыдвел монгырыштыжы вӓрлӓнӓшӓ халыкын парк
Баргузин заповедник. Россий (Буряти)
Шри-Ланкан халыкын паркшы
Вилпатту. Шри-Ланка. Мир вӹлнӹшӹ сек тошты заповедник
Лимпопо халыкын парк. Мир вӹлнӹ сек кого.
Примечани
- ↑ 24 мая отмечается Международный день заповедников. gorodirkutsk.ru. Город Иркутск.РУ (22 майын 2019). Тергӹмӹ кечӹ: 11 декабрьын 2025.
- ↑ Заповедный мир "Ненецкий", Русское географическое общество (24 майын 2023). Дата обращения: 11 декабрьын 2025.
- ↑ Что такое заповедник, и чем он отличается от заказника: примеры, Моя планета. Дата обращения: 11 декабрьын 2025.
- ↑ Национальные парки Шри-Ланки. travellanka.ru. Тергӹмӹ кечӹ: 11 декабрьын 2025.
- ↑ Тамара Казарина. Заповедные места, ТАСС. Дата обращения: 11 декабрьын 2025.
- ↑ В Африке создан крупнейший национальный парк, РИА Новости (11 декабрьын 2002). Дата обращения: 11 декабрьын 2025.
- ↑ Международный день заповедников, Парламентская газета (24 майын 2019). Дата обращения: 11 декабрьын 2025.
- ↑ К 2025 году площадь заповедников России вырастет на 12 млн га (руш.). Русское географическое общество. Тергӹмӹ кечӹ: 2025-121-02.
- ↑ ФОНД «ИСТОК» (руш.). ВКонтакте (13 январьын 2025). Тергӹмӹ кечӹ: 2 декабрьын 2025.