Мир вӹлнӹшӹ халыквлӓн тетявлӓм перегӹмӹ кечӹ

Ирӹкӓн энциклопеди Википеди гӹц материал
Тергӹмӹ статья
Тетявлӓм перегӹмӹ кечӹ
Мир вӹлнӹшӹ халыквлӓн тетявлӓм перегӹмӹ кечӹн флагшы
Мир вӹлнӹшӹ халыквлӓн тетявлӓм перегӹмӹ кечӹн флагшы
Тип Мир вӹлнӹшӹ халыквлӓн тетявлӓм перегӹмӹ кечӹ
Официально Мир вӹлнӹшӹ халыквлӓн тетявлӓм перегӹмӹ кечӹ
Ӹштӓлтӹн 1949 ин ноябрьын Парижӹштӹ Ӹдӹрӓмӓшвлӓн международный демократический федерацин конгрессшӹн решӹмӓшӹжӹ доно
Кечӹ 1 июнь
Логотип РУВИКИ.Медиа Медиафайлы на РУВИКИ.Медиа

Мир вӹлнӹшӹ халыквлӓн тетявлӓм перегӹмӹ кечӹ (руш. Международный день защиты детей; англ. International Day for Protection of Children) — мирӹн шукы сӓндӓлӹкӹштӹжок 1949 и гӹц 1 июньын[1][2] (юж сӓндӓлӹкӹштӹ 20 ноябрьын) эртӓрӓлтшӹ айо[3].

Тӹдӹн тӹнг шанымашыжы — халыкын вниманижӹм мирӹштӹшӹ тетявлӓн праваштым кычымы шотышты кого проблемӹвлӓшкӹ, ирӹкӓн ӹлӹмӓшӹштӹм, шанымашыштым перегӹмӓшкӹ, зорайымаш, эксплуатаци, дискриминаци гӹц ӹшӹклӹмӓшкӹ лыкташ[4]. 1950 и гӹц тӹнгӓлӹн, ООН тетявлӓн праваштым перегӹмӓшӹм мирӹштӹ направленивлӓ логӹц ик сек приоритетӓнеш официально увертӓрен[5].

Традици семӹнь, Мир вӹлнӹшӹ халыквлӓн тетявлӓм перегӹмӹ кечӹн шукы сӓндӓлӹк дон кугижӓншӹштӹжок, тетявлӓлӓн, нелӹн церлӓнӹшӹвлӓлӓн[6], тетя пӧртвлӓштӹ ылшы тылыкеш кодшывлӓлӓн дӓ 18 и шодымывлӓлӓн, нужда семнявлӓ гӹц тыменьшӹ дӓ тетя садыш каштшывлӓлӓн палшаш манын[2], музыкан концертвлӓ, спорт мадмашвлӓ[7], сакой благотворительный акцивлӓ[8] эртӓрӓлтӹт.

Сакой международный фондвлӓн волонтёрвлӓ ти кечӹн экономика шотышты худа положеништӹ ылшы кугижӓншӹвлӓшкӹ гуманитарный палшыкым колтат, тетявлӓн проблемӹвлӓшкӹ вниманим лыктыт[9]. XXI курымын тетявлӓн правам кычыдымаш, тетявлӓн шужымаш, нӹнӹм пӓшӓштӹ эксплуатируйымаш дӓ тӹлец молы проблемӹвлӓ эчеӓт актуальный ылыт[10].

Мирӹн сакой халык тетявлӓм анжыктышы Мир вӹлнӹшӹ халыквлӓн тетявлӓм перегӹмӹ кечӹ лӹмеш ӹштӹмӹ 1958 иӓш СССР почта марка.(ЦФА [АО «Марка»] № 2161)

Мирӹштӹ планетӹштӹшӹ тетявлӓн проблемӹвлӓлӓн сек чӹдӹжӹ эче кым кечӹм посвящӓйӹмӹ — Цилӓ сӓндӓлӹкӹштӹшӹ тетя кечӹ (20 ноябрь)[11], Сулыкдымы тетявлӓн — агресси жертвӹвлӓн — международный кечӹ (4 июнь)[12] дӓ Африкӹштӹшӹ тетявлӓм перегӹмӹ кечӹ (16 июнь)[13].

Шачмы истори

1925 ин Женевӹштӹ тетявлӓн цӓшӹштӹ шотышты ядмашвлӓм анжышы Цилӓ сӓндӓлӹкӹштӹшӹ ӹдӹрӓмӓшвлӓн конференци и йӹде эртӓрӓлтшӹ тетявлӓм перегӹмӹ кечӹм пырташ ӱжӹн[1]. Тенге, 1926 иэш тӹдӹм Мексикӹштӹ, Турциштӹ, Венгриштӹ дӓ мирӹн молы сӓндӓлӹквлӓштӹ пӓлемденӹт[3][7].

Цилӓ сӓндӓлӹк мычкы 1 июньӹн пӓлемдӹмӹ Тетявлӓм перегӹмӹ кечӹм Ӹдӹрӓмӓшвлӓн международный демократический федераци (франц. Fédération démocratique international des femmes)[14] 1949 ин 20 ноябрьын пачын. ООН ти инициатива верц ылын (Тетявлӓн правашты шотышты Декларацим лыктын) дӓ тетявлӓн праваштым, ӹлӹмӓшӹштӹм дӓ шулыкыштым перегӹмӓшӹм мирӹштӹ ик сек приоритетӓнеш увертӓрен[1].

Тетявлӓн международный прававлӓштӹм раш пингӹдемдӹмӹ сек тӹнг документ — Тетян праважы гишӓн конвенци, тӹдӹм 1989 ин 20 ноябрьын ООН пингӹдемден[5], СССР тӹдӹм 1990 ин 13 июльын пингӹдемден[3].

Мирӹштӹ тетявлӓн праваштым кычымы шотышты нелӹлыквлӓ

ООН 1950 и гӹц тетявлӓм перегӹмӓшӹм мирӹштӹ ик сек приоритетӓн направлени семӹнь официально увертӓрен, а нӹнӹн праваштым кычымашым Тетян праважы гишӓн Конвенси тӹшлӓ[5], тетявлӓн шужымаш, нӹнӹм пӓшӓштӹ эксплуатируйымаш дӓ зорайымаш гишӓн фактвлӓ мирӹн сакой сӓндӓлӹкӹштӹ цаклат[1][15].

Шамак толшеш, 2020 и тӹнгӓлтӹшӹн мирӹштӹ 160 млн тетя тӓрлӹмӹ пӓшӓштӹ труен, тенге тетявлӓн жепӹштӹ такеш эртен (нӹнӹ логӹц 79 млн — шулыклан худам ӹштӹшӹ лӱдӹшлӓ пӓшӓ вӓрвлӓштӹ ӹштен)[10][16].

Ик иштӹ иктӓ 1 млрд тетя физический, сексуальный ӓль психологический зорайымаш гишӓн орлана. 2020 ин ВОЗ-ын вуйлатымыжы доно лу международный организаци «INSPIRE: тетявлӓм зорайымым пӹтӓрӹмӓш шотышты шӹм стратеги» проектӹм йӓмдӹленӹт[17].

ООН-ын даннывлӓ семӹнь (2023 и январеш), мирӹн 15 сӓндӓлӹкӹштӹжӹ 30 млн утла тетя шужен ӹлӓ (нӹнӹ логӹц 8 млн тетя нелӹ форман физический тошаэммӓш доно орланат)[18].

Айымаш

Мир вӹлнӹшӹ халыквлӓн тетявлӓм перегӹмӹ кечӹн шукы сӓндӓлӹк дон кугижӓншӹштӹжок, тетявлӓлӓн, нелӹн церлӓнӹшӹвлӓлӓн[6], тетя пӧртвлӓштӹ ылшы тылыкеш кодшывлӓлӓн дӓ 18 и шодымывлӓлӓн, нужда семнявлӓ гӹц тыменьшӹ дӓ тетя садыш каштшывлӓлӓн[2] палшаш манын, музыкан концертвлӓ, спорт мадмашвлӓ, сакой благотворительный акцивлӓ[8] эртӓрӓлтӹт.

Ти кечӹ лӹмеш Российӹштӹ дӓ мирӹн вес сӓндӓлӹквлӓштӹ ӓвӓ кымылым дӓ тетя жепӹм, тетявлӓн праваштым дӓ т.м. переген кодымаш доно кӹлдӓлтшӹ икманяр акцим эртӓрӓт. Шамак толшеш, аборт ваштареш ылшывлӓ Мир вӹлнӹшӹ халыквлӓн тетявлӓм перегӹмӹ кечӹн шачдымы тетявлӓн ӹлӓш правашты верц акцивлӓм эртӓрӓт. Чехиштӹ[19], Литвашты[20], Белоруссиштӹ[21], Российӹштӹ[22][23] дӓ вес кугижӓншӹвлӓштӹ 1 июньын (аль айо вадын), мирӹн икманяр виӓнгшӹ сӓндӓлӹкӹштӹ аборт шукеммӹ шотышты проблема докы мирӹштӹшӹ халыкын вниманижӹм лыкташ манын, акцивлӓ эртӓрӓлтӹт.

Российӹштӹ

Российӹн икманяр халаштыжӹ ти кечӹн онкологи церӓн тетявлӓлӓн палшышы акцивлӓ эртӓт. Шамак толшеш, 2012 и гӹц Санкт-Петербургышты Мир вӹлнӹшӹ халыквлӓн тетявлӓм перегӹмӹ кечеш «Ош пеледӹш» акци эртӓрӓлтеш, тӹдӹ нелӹн церлӓнӹшӹ тетявлӓлӓн оксам погаш дӓ тетя онкологи докы халыкын вниманижӹм лыкташ ӹштӓлтеш[6].

2013 и гӹц Мир вӹлнӹшӹ халыквлӓн тетявлӓм перегӹмӹ кечӹн Росиийӹн юж халаштыжы (Москва, Ярославль, Краснодар, Иваново, Пенза, Самара, Азан, Угарман, Уфа, Астрахань, Тула, Ижевск)[4] 1 июньын и йӹде Первый каналын «Пӹтӓришӹ ли!» палшышы акцижӹ эртӓрӓлтеш, тӹдӹн шанымашыжы — церлӓнӹшӹ тетявлӓлӓн, тылыквлӓлӓн дӓ шукы тетяӓн йишвлӓлӓн палшаш[24].

Тенгеок анжы

Примечани

  1. ↑ 1 2 3 4 Роженцова О. Когда отмечают День защиты детей. РБК (24 майын 2023). Тергӹмӹ кечӹ: 30 августын 2023.
  2. ↑ 1 2 3 1 июня - Международный день защиты детей. Уполномоченный при Президенте РФ по правам ребенка (1 июньын 2022). Тергӹмӹ кечӹ: 30 августын 2023.
  3. ↑ 1 2 3 Международный день защиты детей 1 июня. Досье. ТАСС (1 июньын 2016). Тергӹмӹ кечӹ: 30 августын 2023.
  4. ↑ 1 2 Международный день защиты детей: история и традиции праздника. РИА Новости (1 июньын 2016). Тергӹмӹ кечӹ: 30 августын 2023.
  5. ↑ 1 2 3 Конвенция о правах ребёнка. КонсультантПлюс. Тергӹмӹ кечӹ: 30 августын 2023. Архивируйымы 12 майын 2022 года.
  6. ↑ 1 2 3 Благотворительная акция «Белый цветок». Детский хоспис (1 июньын 2019). Тергӹмӹ кечӹ: 30 августын 2023.
  7. ↑ 1 2 1 июня — День защиты детей: как у малышей и подростков появился свой праздник. Известия (31 майын 2023). Тергӹмӹ кечӹ: 30 августын 2023.
  8. ↑ 1 2 Международный день защиты детей. Центр гигиенического образования населения Роспотребнадзора России (1 июньын 2020). Тергӹмӹ кечӹ: 30 августын 2023.
  9. ↑ ЮНИСЕФ «Гуманитарная деятельность в интересах детей». ЮНИСЕФ (1 июньын 2022). Тергӹмӹ кечӹ: 30 августын 2023.
  10. ↑ 1 2 Детский труд. Международная организация труда (12 июльын 2021). Тергӹмӹ кечӹ: 30 августын 2023.
  11. ↑ Всемирный День ребенка. ООН. Тергӹмӹ кечӹ: 30 августын 2023.
  12. ↑ Миллионы детей во всем мире страдают от дискриминации. ООН (18 ноябрьын 2022). Тергӹмӹ кечӹ: 30 августын 2023.
  13. ↑ Сегодня — День защиты детей Африки. ООН (16 июньын 2011). Тергӹмӹ кечӹ: 30 августын 2023.
  14. ↑ Воловатов В. Когда основали Международную демократическую федерацию женщин. Парламентская газета (1 декабрьын 2020). Тергӹмӹ кечӹ: 30 августын 2023.
  15. ↑ Яушева Э. новому докладу, половина детей,разработанные стратегии для их защиты. Агентства ООН заявляют о всплеске насилия в отношении детей во время пандемии COVID-19. ЮНИСЕФ (23 июньын 2020). Тергӹмӹ кечӹ: 30 августын 2023.
  16. ↑ Детский труд: глобальные оценки. ООН. Тергӹмӹ кечӹ: 30 августын 2023.
  17. ↑ Насилие в отношении детей. ВОЗ (29 ноябрьын 2022). Тергӹмӹ кечӹ: 30 августын 2023.
  18. ↑ ООН: 30 миллионов детей в 15 странах страдают от истощения. ООН (12 январьын 2023). Тергӹмӹ кечӹ: 30 августын 2023.
  19. ↑ В Праге прошла демонстрация против абортов. ТАСС (1 июньын 2021). Тергӹмӹ кечӹ: 30 августын 2023.
  20. ↑ Православные Литвы - против абортов. ИА REGNUM (1 июньын 2011). Тергӹмӹ кечӹ: 30 августын 2023.
  21. ↑ 1 июня прошла акция против абортов «Мама подари мне жизнь». Боровичская Епархия Русской Православной Церкви (1 июньын 2017). Тергӹмӹ кечӹ: 30 августын 2023.
  22. ↑ В Москве и других городах России проходит акция против абортов "40 дней за жизнь". Interfax (24 мартын 2014). Тергӹмӹ кечӹ: 30 августын 2023.
  23. ↑ Наложили запрет. Врачи откажутся от проведения абортов 1 июня. SmartNews (31 майын 2014). Тергӹмӹ кечӹ: 30 августын 2023.
  24. ↑ Масштабная благотворительная акция «СТАНЬ ПЕРВЫМ!» в этом году пройдёт в Чебоксарах. Первый канал (13 майын 2019). Тергӹмӹ кечӹ: 30 августын 2023.

Ссылкывлӓ

«https://mrj.ruwiki.ru/w/index.php?title=Мир_вӹлнӹшӹ_халыквлӓн_тетявлӓм_перегӹмӹ_кечӹ&oldid=310094» гӹц нӓлмӹ