Медицина шыжарын международный кечӹжӹ
| Медицина шыжарын международный кечӹжӹ | |
|---|---|
 Флоренс Найтингейл | |
| Пӓлемдӓт | цилӓ сӓндӓлӹк мычкы |
| Кечӹ | 12 май |
| Пӓлемдӹмӓш | и йӹде |
| Кӹлдӓлтӹн | медицина |
 Медиафайлы на РУВИКИ.Медиа | |
Медицина шыжарын международный кечӹжӹ (англ. International Nurses Day, руш. Международный день медицинской сестры) — кӹдӓлӓш медицина персоналын профессиональный айожы, 1974 и гӹц 12 майын и йӹде эртӓрӓлтеш.
Российӹштӹ айом официально 1993 и 12 май гӹц пӓлемдӓш тӹнгӓлӹнӹт.
Айымы кечӹ Российӹштӹ дӓ эче 140 сӓндӓлӹкӹштӹ иктеш толеш. Тӹдӹ 1820 ин 12 майын шачшы милосерди шыжар дӓ общественный деятель Флоренс Найтингейл лӹмеш эртӓрӓлтеш.
Истори
1853 ин англичанка Флоренс Найтингейл 38 палышкалышы доно иквӓреш, нӹнӹн лошты монахиня дон милосерди шыжарвлӓ линӹт, Крымский вырсын полевой госпитальвлӓшкӹ шушыргышы салтаквлӓм лицӹлӓш кен. Найтингейл военный госпитальвлӓштӹ анжымs системӹн икшӹ авторжы ылын. Тӹдӹ церлӹвлӓм состоянин нелӹцшӹ шот доно шеледен, тенгеок качкышыштым виктӓрен дӓ санитарный правилым пыртен. Тӹдӹн пӓшӓжӹ гишӓн госпитальвлӓштӹ колымаш 42 % гӹц 2,2 % якте вален[1].
Найтингейл милосерди шыжарвлӓн штабым пачын, тӹшкӹ кымыланвлӓ цилӓн пырен кердӹнӹт. 1860 ин Лондоныш пӧртӹлмӹ паштек, тӹдӹ Святой Фома больница сага пӹтӓришӹ медшыжар школым пачын.
1953 ин США-н шулыкым перегӹмӓш шотышты министерствын пӓшӓзӹжӹ Дороти Сазерленд медшыжарвлӓ лӹмеш пасна айом ӹштӓш дӓ Флоренс Найтингейл лӹмжӹ доно кӹлдӓш шанымашым пуэн. Тенге гӹнят Лондонышты Медицина шыжарвлӓн международный кӓнгӓшӹн генеральный ассамблейжӹ инициативӹм яжоэш шотлыде[2].
1965 ин Медицина шӹжӓрӹн кечӹжӹм пӹтӓриш гӓнӓ Медицина шыжарвлӓн международный кӓнгӓш (ICN) аен. А 1974 ин январьын тӹдок официальный кечӹ семӹнь 12 майым пингӹдемден.
Российӹштӹ Медицина шыжарын кечӹжӹм аяш Российӹштӹшӹ Медицина шыжарвлӓн ассоци 1992 ин шанымашым пуэн. Ик иштӹ, 1993 ин 12 майын, российӹштӹшӹ медшыжарвлӓ ти айом пӹтӓриш гӓнӓ аенӹт[3].
Российӹштӹ сестринский пӓшӓ эче Петр I годымок шачын, тӹдӹ «Госпитальыш монахинявлӓм шагалтымы гишӓн» указеш кидшӹм пиштен, тӹлец вара ӹдӹрӓмӓшвлӓ милосерди шыжарвлӓн рӓдӹш ӹшке кымылын пыренӹт[4][5]. Варарак Екатерина II ти постановленим цӓрен. Но вара докторвлӓ военный госпиталь дон больницӹштӹшӹ штатыш милосерди шыжарвлӓм пӧртӹлтӓш ядаш тӹнгӓлӹныт. Ядмыштым колыныт.
Икшӹ мировой вырсы тӹнгалмӹ жепеш милосерди шыжарын профессижӹм незер ажак вӓтӹвлӓн обязанностеш шотлаш цӓрненӹт. Шамак толшеш, 20 тӹжем ӹдӹрӓмӓш лошты милосерди шыжар семӹнь императрица Александра дӹ тӹдӹн ӹдӹрвлӓжӹ линӹт.
1930-шы ивлӓ ӹрдӹн СССР-ышты медшыжар дон медтӓнгвлӓм йӓмдӹлӹмӓш шотышты ик системӹм пыртымы дӓ 10 и эртӹмӹкӹ, ти областьышты тӹжем нӓрӹ учреждени пӓшӓм ӹштен. Медицина шыжарвлӓн палшымышты гишӓн Кого Ӓтямӱлӓндӹ вырсы годым тӹжем совет салтакын ӹлӹмӓшӹжӹм ытарымы.
Кӱ пӓлемдӓ
Айом кугижӓншӹ дон частный лицӹмӹ учрежденивлӓн пӓшӓзӹштӹ, студентвлӓ, медицинский колледж дон вузвлӓн выпускник дӓ преподавательвлӓ аят.
Медшыжар (медтӓнг) — тидӹ кӹдӓлӓш звеноштышы медицина пӓшӓзӹ, нӹнӹн лошты икманяр тип айыртемӓлтеш: тӹнг, когорак, изирӓк, палатыштышы, процедурный, операционный, участковый, диетический, ӓнгӹсӹр специалист сага. Нӹнӹн обязанностьышты должность дӓ специализаци гӹц шалга.
Медшыжар врачын шӱдӹмӹжӹм шокта дӓ сестринский пӓшӓм ӹштӓ: церлӹвлӓм анжа, лекӓрцӹм йӱмӹм тергӓ, уколым ӹштӓ, церлӹвлӓм операцилӓн йӓмдӹлӓ, лечебно-профилактический процедурым эртӓрӓ.
Медшыжар лиӓш манын колледжӹштӹ ӓли ВУЗ-ышты «Сестринский пӓшӓ» специальностьым тымень лӓктӓш келеш, тӹнг медшыжарлан — кӱшӹл медицинский образованим нӓлӓш келеш.
Традици
Медицина шыжарвлӓн международный кечӹ и йӹде у девиз доно эртӓ, тӹдӹм Медицина шыжарвлӓн международный кӓнгӓш увертӓрӓ. Шамак толшеш, 2024 ин девизшӹ техень лин: «Мӓмнӓн медшыжарвлӓ. Мӓмнӓн анзыкылашына: медпалшыкын экономикӹш влиянижӹ»[3]. Ти лозунг семӹнь конференци, научно-практический семинар, йӹргешкӹ стӧлвлӓ эртӓт.
Медицина шыжарын международный кечӹн и йӹде ӹштӹмӹ темывлӓ[6]:
- 2025 — «Медшыжарвлӓн мирӹм вашталтышы виштӹ».
- 2024 — «Мӓмнӓн медшыжарвлӓ. Мӓмнӓн анзыкылашына: медпалшыкын экономикӹш влийӓйӹмӹжӹ».
- 2023 — «Мӓмнӓн медшыжарвлӓ. Мӓмнӓн анзыкылашына».
- 2022 — «Медшыжарвлӓ: мирӹм яжо монгырыш вашталтенӓ».
- 2021 — «Сестринский пӓшӓ: лидерӹн юкшы — здравоохранени шотышты анзыкылашым ужмаш».
- 2020 — «Сестринский пӓшӓ: лидерӹн юкшы — мирӹм шулык монгырыш нӓнгеӓш».
- 2019 — «Медшыжарвлӓ: видӹшӹ юк — цилӓлӓн шулык».
- 2018 — «Медшыжарвлӓ: видӹшӹ юк, шулык — эдемӹн праважы».
- 2017 — «Сестринский пӓшӓ: лидер лимӓш — ӹнянӹн виӓнгмӓштӹ шанымашыш шомаш».
- 2016 — «Медшыжарвлӓ: вашталтышын вижӹ — здравоохранени системӹн ӹнян ылмыжым лӱктӓлмӓш».
- 2015 — «Медшыжарвлӓ, вашталтышым тарватыше вий: ончымаште пайдале улыт, роскотышто пайдале улыт»
- 2014 — «Медицина шыжарвлӓ — вашталтышым тӓрвӓтӹшӹ ви».
- 2013 — «Кӹрӹлтмӓшӹм сӹнгӹмӓш: Тӹжем ин виӓнгмӹ цельвлӓ. 8, 7, 6, 5, 4, 3, 2, 1».
- 2012 — «Кӹрӹлтмӓшӹм сӹнгӹмӓш: наука гӹц медицина шыжарын практикӹш».
- 2011 — «Кӹрӹлтмӓшӹм кӹтӹкемдӹмӓш: палшымашым дӓ иктӧр ылмым когоэмдӹмӓш».
- 2010 — «Халыклан качестван палшыкым пуэн, медицина шыжарвлӓ хронический церӓнвлӓлӓн сек когон палшат».
- 2009 — «Халыклан служымашты качествым ситӓрӓш: медицина шыжар инновацин авангардышты».
- 2008 — «Халыклан качестван палшыкым пуэн, медицина шыжарвлӓ здравоохранениништӹ лидер ылыт».
- 2007 — «Яжо пӓшӓ вӓр: яжо пӓшӓ йӧн = ясывлӓм яжон анжымаш».
- 2006 — «Кадрвлӓм ситӓрӹмӓш — ясын лӱдӹшдӹмӹлыкшышы».
- 2005 — «Медицина шыжарвлӓ ясын лӱдӹшдӹмӹлыкшы верц — лекӓрцӹвлӓм подделывайымаш ваштареш».
Овуца семӹнь 12 майын Якшар Крестӹн международный комитетшӹ Флоренс Найтингейл лӹмеш 50 медальым пуа. Медицина шыжарвлӓлӓн тидӹ сек кого мактымаш ылеш.
Лицӹмӹ учрежденивлӓн вуйлатышышты медшыжарвлӓлӓн премим дӓ подаркам кычыктат. Профессиональный конкурс дон смотрвлӓ, айо концертвлӓ эртӓрӓлтӹт.
Примечани
- ↑ Юлия Анасян. День медсестры в 2025 году: дата, история и традиции международного праздника, Lenta.RU (25 февраля 2025). Дата обращения: 10 апрельӹн 2025.
- ↑ 12 мая — Международный день медсестры: история и традиции, Известия (11 майын 2024). Дата обращения: 10 апрельӹн 2025.
- ↑ 1 2 День медсестры, Бизнес-секреты (14 мартын 2025). Дата обращения: 10 апрельӹн 2025.
- ↑ Анастасия Новикова. День медсестры в 2025 году: какого числа, история и традиции праздника, КП. Дата обращения: 10 апрельӹн 2025.
- ↑ День медсестры 2024: какого числа, история профессии, традиции и интересные факты, РЕН ТВ (27 апрельӹн 2024). Дата обращения: 10 апрельӹн 2025.
- ↑ WebCite query result (англ.). www.webcitation.org. Тергӹмӹ кечӹ: 11 декабрьын 2025.
Ссылкывлӓ
 |
|---|
