Мары сирӹмӓш кечӹ

Ирӹкӓн энциклопеди Википеди гӹц материал
Мары сирӹмӓш кечӹ
а. м. Марий тиште кече
Логотип День марийской письменности.jpg
Официально Мары сирӹмӓш кечӹ
Кечӹ 10 декабрь
Кӹлдӓлтӹн марла икшӹ книгӓн лӓкмӹжӹ доно

Мары сирӹмӓш кечӹ (а. м. Марий тиште кече, руш. День марийской письменности) — Мары Эл Республикӹн кугижӓншӹ айожы. 1998 ин пингӹдемдӹмӹ. 10 декабрьӹн пӓлемдӓлтеш.

Истори

1775 ин 10 декабрьын Российӹн наука академин лыкмы «Сочинения, принадлежащие к грамматике черемисского языка» лӹмӓн книгӓ Санкт-Петербургышты лапкавлӓшкӹ выжалаш лыкмы ылын. Тидӹ икшӹ марла грамматика ылын. Книгӓм казанский архиепископ Вениамин (Пуцек-Григорович)н (руш) (мар. лыкташ йӓмдӹлен. Тидӹн паштек марынвлӓ гишӓн дӓ нӹнӹн традици дон овуцашты гишӓн вес книгӓвлӓӓт лӓктӓш тӹнгӓлӹнӹт. Тенгеок пӹтӓриш стихотворений статян текствлӓ дӓ кид доно сирӹмӹ лӹмдервлӓ лӓктӓш тӹнгӓлӹнӹт[1][2][3][4].

«Сокращенный катехизис...» лӹмӓн марла сирӹмы икшӹ книгӓ 1804-шӹ ин лӓктӹн[1]. Тӹдӹ христианство шотышты ядмашвлӓм тӓрвӓтен. Варарак «Катехизис», «Евангелие» изданивлӓ лыкмы ылыныт[2][3].

1832 ин Пӧртныр сола гӹц священник А. Альбинский марла алфавитӹм ӹштен. Ти алфавит негӹцеш варарак «Упрощённый способ обучения чтению детей черемисского населения» лӹмӓн пӹтӓришӹ букварьвлӓм лыктыныт (пасна кырык мары дӓ алык мары наречи доно)[1][2][3][4].

XIX курым мычашты дӓ XX курым тӹнгӓлтӹшӹштӹ мары йӹлмӹ доно вес изданивлӓ: Иоанн Кедровын дӓ Гавриил Яковлевӹн букварьвлӓ, Федор Васильевӹн «Черемисс граматика» дӓ молывлӓӓт лӓктӹнӹт[3]. 1775 и гӹц 1917 и якте алык мары, кырык мары дӓ ирвел мары наречи доно 250 наименованиӓн книгӓм лыкмы[2].

1907 ин периодический печать лӓктӹн. Мары йӹлмӹ доно «Марла календарь» ежегодник лыкмы ылын. Тӹдӹн страницӓвлӓштӹ общественный ӹлӹмӓш гишӓн, ин жепшӹ гишӓн, аяр дон тӹлзӹ гишӓн, кыце сирмӓшвлӓм дӓ молы корреспонденцим сирӹмӹ гишӓн ынгылдарымы ылын. Издани хресӓньвлӓлӓн лӓктӹн. 1913 ин ежегодникӹм лыкташ цӓрненӹт[1].

1915 ин «Война увер» («Военные вести») лӹмӓн пӹтӓришӹ марла газет лӓктӹн. Тӹдӓт 1917 и якте веле лӓктӹн[1].

Кӹзӹтшӹ жеп

1990 ин Всемарийский съезд у айом — Мары сирӹмӓш кечӹм — ӹштӹмӹ гишӓн келесен. Тӹдӹм 10 декабрьын пӓлемдӓш пынзалмы[5]. Тӹдӹн шӹм и лошты официальный агыл статусшы ылын. Айом 1998 ин ноябрьын Мары Эл Республикӹм вуйлатышын указшы доно пингӹдемдӹмӹ дӓ тӹ годшен тӹдӹ регионышты кугижӓншӹ статусан ылеш[1][3].

Мары сирӹмӓш кечӹ цилӓ республика мычкы кымдан пӓлемдӓлтеш. Ти кечӹн тӹшкӓ «Марла тӧр сиренӓ» диктант эртӓрӓлтеш. Тенгеок научно-практический конференцивлӓ, мастер-классвлӓ, выставкывлӓ, вӓшлимӓшвлӓ дӓ концертвлӓ эртӓт[6][7][4].

2025 ийыште Йошкар-Олаште Мары сирӹмӓш кечӹ лӹмеш техень мероприятивлӓ эртӓрӓлтӹнӹт:

  • 5 декабрь — «Марла тӧр сиренӓ / Марла чын возена» XIII тӹшкӓ диктант» международный акци. Эртӓрӹмӹ вӓрвлӓ: Мары кугижӓншӹ университет, С. Г. Чавайн лӹмӓн национальный библиотека[8];
  • 9 декабрь — икшӹ мары грамматикӹм лыкмылан 250 и теммӹ дӓ Мары сирӹмӓш кечӹ лӹмеш «Икшӹ мары грамматика гӹц цифровой технологи якте (1775—2025)» научный форум. Эртӓрӹмӹ вӓр: МарНИИЯЛИ[9].
  • 10 декабрь — айо лӹмеш эртӓрӹмӹ тӹнг событивлӓ:
    • «Мары Элӹштӹ ӹлӹшӹ халыкым тымдымашты мары сирӹмӓшӹн вӓржӹ» тема дене йӹргешкӹ стӧл. Эртӓрӹмӹ вӓр: Православи центр;
    • (а. м. «Мунло») республикӹштӹшӹ интеллектуальный марафон;
    • фото дӓ книгӓ выставка, «Мары знакын ӧрӹктӓрӹшӹ вижӹ» лӹмӓн выставка;
    • презентацивлӓ: «Мары халыкын культурный кодшы», «Мары йӹлмӹ — тетявлӓлӓн! Тетям цилӓ монгырым виӓнгдӹмӹ программа», «Шамак. Жеп. Мӓ»;
    • «Пуйырымаш – Сӓндӓлӹкӹм перегӓш» литературно-музыкальный композици: М. Шкетан лӹмӓн мары халык драма театр[10].

Примечани

  1. ↑ 1 2 3 4 5 6 Губернова, Н. В. "Бесценный памятник письменности". Республиканская библиотека для слепых (10 декабрьын 2020). Тергӹмӹ кечӹ: 10 декабрьын 2025.
  2. ↑ 1 2 3 4 10 декабря – День марийской письменности (руш.). Марийская митрополия (9 декабрьын 2021). Тергӹмӹ кечӹ: 10 декабрьын 2025.
  3. ↑ 1 2 3 4 5 Эльвира Куклина. 10 декабря – День марийской письменности (план, история), Мари Арслан (5 декабрьын 2022). Дата обращения: 10 декабрьын 2025.
  4. ↑ 1 2 3 День марийской письменности , Культура.РФ. Дата обращения: 10 декабрьын 2025.
  5. ↑ 10 Декабря - День марийской письменности. Параньгинская централизованная клубная система (14 декабрьын 2023). Тергӹмӹ кечӹ: 10 декабрьын 2025.
  6. ↑ День марийской письменности. Программа праздника, Кидшер (30 ноябрьын 2023). Дата обращения: 10 декабрьын 2025.
  7. ↑ День марийской письменности – истоки и современность | Национальная библиотека имени С.Г. Чавайна Республики Марий Эл (руш.). Национальная библиотека имени С. Г. Чавайна (5 декабрьын 2022). Тергӹмӹ кечӹ: 10 декабрьын 2025.
  8. ↑ 5 декабря 2025 года Международная акция «XIII всеобщий диктант «МАРЛА ЧЫН ВОЗЕНА» («Пишем по-марийски правильно») (руш.). mari-el.gov.ru. Тергӹмӹ кечӹ: 10 декабрьын 2025.
  9. ↑ 9 декабря в МарНИИЯЛИ состоялся научный форум (руш.). vk.com. Тергӹмӹ кечӹ: 10 декабрьын 2025.
  10. ↑ В Марий Эл отмечают День марийской письменности - MariUver, MariUver (8 декабрьын 2025). Дата обращения: 10 декабрьын 2025.

Ссылкывлӓ

«https://mrj.ruwiki.ru/w/index.php?title=Мары_сирӹмӓш_кечӹ&oldid=305039» гӹц нӓлмӹ