Мары Эл Республикӹн Вуйлатышыжы
| Мары Эл Республикӹн Вуйлатышыжы | |
|---|---|
| руш. Глава Республики Марий Эл | |
 Вуйлатышын штандартшы | |
 Должностьышты шалга Юрий Викторович Зайцев (врио 2022 и 10 май — 23 сентябрь) с 2022 и 23 сентябрь | |
| Должность | |
| Назначаялтеш | юкым тӧрӧк пумы доно |
| Полномочин срокшы | 5 и |
| Лӓктӹн | 1991 и 24 декабрь |
| Икшӹ | Владислав Максимович Зотин |
| Сайт | mari-el.gov.ru/president |
Мары Эл Республикӹн Вуйлатышыжы (руш. Глава Республики Марий Эл) — Мары Эл Республикӹн сек кӱшӹл должностьышты шалгышы эдем.
Мары Эл Республикӹм Вуйлатышын статусшым дӓ полномочижӹм Мары Эл Республикӹн Конституцижӹн 4-шӹ главажы раскыдемдӓ.
Истори
Мары ССР-ын президентшӹ должностьым 1991 и мычашын пыртымы.
1985 и гӹц, Михаил Горбачёвын властьыш толмыжы паштек, СССР-ышты экономический дӓ политический системӹвлӓм реформируяш виктӓрӹмӹ Перестройка политикӹм увертӓрӹмӹ. Тенге гӹнят тидӹ сӓндӓлӹкӹштӹштӹ кризисӹм келгӹш колтен. 1988—1991 ивлӓ жепӹн товарный дефицит пишок когоэмӹн; 1947 и гӹц икшӹ гӓнӓ карточный система пыртымы ылын. СССР-шты икманяр межнациональный конфликт тӹнгӓлын. Союзный республикӹвлӓ центр доно «суверенитет вырсыш» ушненӹт, ӹшке законыштын союзный гӹц утла керӓл ылмышты гишӓн увертӓренӹт дӓ налогым тӱлӹмӹм цӓрненӹт. 1990 ин 12 июньын РСФСР-ын халык депутатвлӓн Съезд республикӹн кугижӓншӹ суверенитетшӹ гишӓн Декларацим принимаен.
1991 ин 12 июньын РСФСР-ын Президентшӹ — Борис Ельцин — айыралтын. 19 августын СССР-ын Президентшӹ Михаил Горбачёв власть карангдымы ылын — Москвашты Августовский путч тӹнгӓлӹн. 20 августын Мары ССР-ын Кӱшӹл Кӓнгӓш Президиумжы республикӹн гражданвлӓ докы конституционный порядкым, тыр дӓ тырхымашым перегӓш ӱжмӓш доно сӓрнен, тенгеок Мары ССР-ын пакылаат РСФСР-ын составыштыжы кодмым ӹнянӹн пингӹдемден.
Виӓнгшӹ кризис условиштӹ Мары ССР-ын Кӱшӹл Кӓнгӓшӹжӹ (XII созыв) президент постым пыртымы гишӓн решеним йӓмдӹлен.
1991 ин 17 октябрьын Мары ССР-ын Кӱшӹл Кӓнгӓшӹжӹн шӹмшӹ сессиштӹжӹ республикӹштӹ президент постым пыртымы гишӓн решӹмӹ. Кӱшӹл Кӓнгӓшӹн депутатвлӓ ти пост республикӹлӓн толшаш экономический дӓ политический кризис условиштӹ стабильностьым дӓ керӓл социальный гарантим переген кодаш палша.
1991 ин 8 декабрьын юкым пумаш эртен. Икшӹ президентеш Владислав Максимович Зотинӹм, вице-президентеш Виктор Галавтеевӹм айыренӹт[1] (Мары ССР-ын Кӱшӹл Кӓнгӓшӹжӹн председателешӹжӹ анзыц халык депутатвлӓн Хала Советӹн Йошкар-Олаштышы исполкомжын председательжӹн пӓшӓм ӹштӹшӹ Юрий Минаковым айыренӹт)[2].
1992 ин 22 мартын Мары Эл Республика Россий Федерацин молы субъектвлӓ доно иквӓреш Федеративный договореш кидӹм пиштен. А 8 июль гӹц республика официально Мары Эл Республика манын лӹмдӓлтӹн — Кӱшӹл Кӓнгӓшӹн депутатвлӓ республикӹн лӹмжӹ гӹц «автономный» шамакым карангденӹт, тенге тӹдӹн статусшым лӱктӓлӓш цаценӹт. Тидӹ, анзыц шанаш лидӹмӹ действи, центральный властьын слабкаэммӹжӹ дӓ союзный дон российский властный элитӹвлӓн ваштареш шалгымы условиштӹ лин кердӹн.
1993 ин 3—4 октябрьын Москвашты Кӱшӹл Кӓнгӓшӹм шӓлӓтен колтенӹт. Ти событи анзыц РФ Президент Борис Ельцин дон Кӱшӹл Кӓнгӓш лошты иктӹ-весӹлӓн ӹнянӹдӹмӓшӹм анжыктымаш лин. 1993 ин 9 октябрьын Президент цилӓ кӱкшӹцӓн Кӓнгӓшвлӓн полномочиштым цӓрӓ, а декабрьын у положенижӹм пингӹдемдӹшӹ Конституци виш пыра.
1993 ин 10 ноябрьын Мары ССР-ын Кӱшӹл Кӓнгӓшӹжӹн (XII созыв) пӹтӓртӹш луатӹндекшӹмшӹ сессижӹ эртен.
1995 ин 24 июньын Мары Эл Республикӹн Конституционный Погынымашыжы доно Мары Эл Республикӹн Конституцижӹ ӹшке икшӹ редакциштӹжӹ пыртымы лин.
2004 ий декабрьын Российӹн президентшӹ В. В. Путинӹн инициативӹжӹ семӹнь кӱшӹл должностной эдемвлӓм (тӹшток Мары Эл Республикӹн президентшӹм) айырымаш законодательный органвлӓ доно (Мары Эл Республикӹн Кугижӓншӹ Погынымашыжы) Российӹн Президентшӹн представляйӹмӹжӹ семӹнь назначайымы доно вашталтын. Россий Федерацин субъектвлӓн действующий вуйлатышышт президент докы угӹц назначеним ядаш обращаялташ йӧнӹм нӓлӹнӹт. Конституционный суд 2006 ин Россий Федерацин субъектвлӓн вуйлатышыштын назначеништӹн конституционностьым пингӹмден, фактически ӹшке 10 иӓш анзыцшы правовой позицижӹм угӹц ажен лӓктӹн[3].
2009 ин Россий Федерациштӹ регионыштышы властьым формируйымы порядкы вашталтын: июль гӹц республика, край дӓ областьвлӓн вуйлатышыштын должностьыш кандидатурым предлагайымы права регионышты эртӹшӹ юкым пумашты сӹнгӹшӹ парти докы ванжен.
2011 и июнь гӹц Мары Эл Республикӹн Президентшӹ должностьым Мары Эл Республикӹн Вуйлатышеш угӹц лӹмдӹмӹ[4].
Мары Эл Республикӹн президентшӹ дӓ вуйлатышывлӓн спискӹ
| № | Президент | Полномочин срокшы | Парти | Примечани | ||
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | Владислав Максимович Зотин | 
|
24 декабрь 1991 | 14 январь 1997 | Россий Федерацин Коммунистический партижӹ | |
| 2 | Вячеслав Александрович Кислицын | 
|
14 январь 1997 | 17 январь 2001 | Россий Федерацин Коммунистический партижӹ | |
| 3 | Леонид Игоревич Маркелов | 
|
17 январь 2001 | 6 апрель 2017 | ЛДПР, Единый Россий | 2015 ин 14 январьын 2015 ин 13 сентябрьын эртӹшӹ юкым пумаш семӹнь республика вуйлатышым айырымы якте пӓшӓм жепеш шоктышеш шагалтымы[5]. 2015 ин 13 сентябрьын республика вуйлатышеш угӹц айыралтын[6]. 2015 ин 21 сентябрьын Марий Эл Республикӹм Вуйлатышын должностьыш шагалын[7]. |
| 4 | Александр Александрович Евстифеев | 
|
6 апрель 2017 | 10 май 2022 | партидӹмӹ | 2017 ин 6 апрельӹн 2017 ин 10 сентябрьын эртӹшӹ юкым пумаш семӹнь республика вуйлатышым айырымы якте пӓшӓм жепеш шоктышеш шагалтымы[8]. 2017 ин 10 сентябрьын Мары Элӹм вуйлатышеш айырымы[9]. 2017 ин 21 сентябрьын Марий Эл Республикӹм Вуйлатышын должностьыш шагалын[10]. |
| 5 | Юрий Викторович Зайцев | _(cropped).jpg)
|
10 май 2022 | Единый Россий | 2022 ин 10 майын 2022 ин 11 сентябрьын эртӹшӹ юкым пумаш семӹнь республика вуйлатышым айырымы якте пӓшӓм жепеш шоктышеш шагалтымы[11]. 2022 ин 23 сентябрьын Марий Эл Республикӹм Вуйлатышын должностьыш шагалын[12]. | |
Примечани
- ↑ Минаков Ю.А. Высший законодательный и представительный орган государственной власти Марийской АССР-Республики Марий Эл: путь в 65 лет (руш.). web.archive.org (24 июльын 2003). Тергӹмӹ кечӹ: 11 сентябрьын 2025.
- ↑ Сухин В.И., Востриков В.Г. Из истории высшего представительного и законодательного органа государственной власти Марийской АССР — Республики Марий Эл. web.archive.org. Тергӹмӹ кечӹ: 11 сентябрьын 2025.
- ↑ Отмена прямых губернаторских выборов в России. Тергӹмӹ кечӹ: 11 сентябрьын 2025. Архивировано из оригинала 14 мартын 2016 года.
- ↑ Глава Республики Марий Эл - высшее должностное лицо республики (руш.). web.archive.org (8 июньын 2011). Тергӹмӹ кечӹ: 11 сентябрьын 2025.
- ↑ Указ об исполняющем обязанности Главы Республики Марий Эл (руш.). web.archive.org. Тергӹмӹ кечӹ: 11 сентябрьын 2025.
- ↑ Врио главы Марий Эл преодолел 50-процентный барьер на выборах. Тергӹмӹ кечӹ: 11 сентябрьын 2025. Архивируйымы 28 сентябрьын 2015 года.
- ↑ Леонид Маркелов вступил в должность главы Марий Эл. Тергӹмӹ кечӹ: 11 сентябрьын 2025. Архивируйымы 30 сентябрьын 2015 года.
- ↑ Александр Евстифеев назначен врио Главы Республики Марий Эл. Президент России (6 апрельӹн 2017). Тергӹмӹ кечӹ: 11 сентябрьын 2025. Архивируйымы 7 апрельӹн 2017 года.
- ↑ О результатах досрочных выборов Главы Республики Марий Эл 10 сентября 2017 года (руш.). mari-el.gov.ru. Центральная избирательная комиссия Республики Марий Эл (15 сентябрьын 2017). Тергӹмӹ кечӹ: 11 сентябрьын 2025. Архивируйымы 15 сентябрьын 2017 года.
- ↑ Инаугурация Александра Евстифеева. Медиапоток (21 сентябрьын 2017). Тергӹмӹ кечӹ: 11 сентябрьын 2025. Архивируйымы 21 сентябрьын 2017 года.
- ↑ В протестном регионе РФ назначили врио губернатора (руш.) (10 майын 2022). Тергӹмӹ кечӹ: 11 сентябрьын 2025. Архивируйымы 10 майын 2022 года.
- ↑ Избранный глава Марий Эл Юрий Зайцев вступил в должность (руш.). ТАСС (23 сентябрьын 2022). Тергӹмӹ кечӹ: 11 сентябрьын 2025. Архивируйымы 24 сентябрьын 2022 года.