Кого Какшан (заповедник)
| «Кого Какшан» кугижӓншӹ пӧрттӱ заповедник | |
|---|---|
 | |
| МСОП категорий — Ia (Пингӹдӹ пӧрттӱ резерват) | |
| Тӹнг информаци | |
| Площадь | 21 428 га |
| Ӹштӹмӹ кечӹ | 1993 ин 14 мартын |
| Виктӓрӹшӹ организаци | Федеральный кугижӓншӹ бюджетный учреждени «Кого Какшан» кугижӓншӹ пӧрттӱ заповедник» |
| Вӓрлӓнӹмӓш | |
| 56°40′35″ с. ш. 47°16′21″ в. д.GЯO | |
| Сӓндӓлӹк | |
| Регион | Мары Эл |
b-kokshaga.ru | |
 Медиафайлы на РУВИКИ.Медиа | |
«Кого Какшан» кугижӓншӹ пӧрттӱ заповедник — Российӹштӹ Мары Эл Республикӹн Кӹлемар дон Медведево районвлӓштӹ вӓрлӓнӹшӹ заповедник (осовын перегӹмӹ пӧрттӱ территори).
Истори
1993 ин 14 мартын РФ Правительствын Министрвлӓн Кӓнгӓшӹн пынзалтышыжы доно пачмы, цельжӹ — Кого Какшан ӓнгӹр бассейнӹштӹшӹ ӹшке статян пӧрттӱ комплексвлӓм переген кодаш дӓ шӹмлӓш[1]. Молнам Мары Элӹн ти пӧрттӱ зоныштыжы «Мары» заповедник ылын, 1972 ин кукшы шокшы кӓнгӹжӹм тӹдӹн территорижӹ цилӓге йылымыкы, тӹдӹм питӹренӹт[2][3][4].
Молнам заповедникӹн территори мычкы Нолька — У Цинглок кӹртнигорны лини эртен, но 90-шы ивлӓн тӹдӹм пыженӹт.
Заповедник вӓрлӓнӹмӓш
Техеньок лӹмӓн ӓнгӹрӹн покшал йогыштыжы вӓрлӓнӓ, Старожильск посёлкы гӹц йогы семӹнь изиш кӱшнӹрӓк, Йошкар-Ола гӹц вадывек 40 уштыш ӧрдӹжӹштӹ ылеш. Заповедникӹн кымдыкшы — 21 428 га[1].
Ӓнгӹр дон йӓрвлӓ
Заповедникӹн территорижӹ мычкы Кого Какшан, Шеженер, Витьюм, Шамка, Арья ӓнгӹрвлӓ йогат. Шушер йӓр улы.
Заповедникӹм перегӹмӹ режимӹм виӓнгдӹмӹ гишӓн К. Какшан мыч байдаркеш маршрутым Киров областьыштышы Санчурск посёлкы гӹц агыл, а Старожильск посёлкы гӹц тӹнгӓлӓш вӓрештеш[5].
Мӱлӓндӹн махань ылмыжы
Ӓвӓрок — ошма кӱкшикӓӓн, пасе-коэӓн, К. Кокшагын тӧремӓн ваземжӹ вӓрӹн-вӓрӹн пӓлдӹрнӓ, нӹнӹ изиш шӓлӓн ылыт, тошты иксӓвлӓжӹ купангыныт, ӓнгӹр донышы кӱкшикӓвлӓ дон изиэмшӹ аркывлӓ лошты вӹд нӓлмӹ вӓр улы[6].
Климат
Климат икпоратка-континентальный. Тел ӱштӹ, а кӓнгӹж икпоратка-шокшы. Сек ӱштӹ тӹлзӹ — январь, сек шокшы — июль. Ик иштӹ юр дӓ лым вӹд кӹдӹлӓш шотышты — 538 мм. Вегетаци жеп 128 кечӹ кеӓ[7][8].
Кушкыш дон йӓнвлӓ
Шукы йӓктӹ шӹргӹ (лишайникӓн, долгомошный, мудан, сфагновый). Кого кымдыкышты кугилӓвлӓ кушкыт. Кого Какшан ӓнгӹр мычкы — тум-ваштар шӹргӹвлӓ шолы доно. Шим лӱлпӹвлӓ вӓшлиӓлтӹт. Купвлӓм тӹнг шотышты ванжаш лиэш. Флорышты 700 утла йиш кушкыш.
Йӓнвлӓ — типичный шӹргӹштӹшӹвлӓ: шукы шарды, шӹргӹ морен, ур, ирсасна ӹлӓ, хищниквлӓ логӹц лый, каляиӓш, пышартан, пирӹ. Кӹрӓн мӧскӓ улы, икманяр йиш кек. Шукыжок сузы дӓ кӹдӹр. Пӹжӓшӹм толшы-кешӹвлӓ (когогек лыды, шимаргек, ошаргек, тыртня, цӓрлӓнгӹ) дӓ пай качшы кеквлӓ (цӹвӹ вӓрӓш, каля вӓрӓш). «Российӹн Якшар книгӓшкӹжӹ» пыршы кеквлӓ логӹц сексӹ пӹжӓшӹм опта, кӹшкӹ шӓлӓнгӹ, ошпач, лачинвӓрӓш шоэн вӓшлиӓлтӹт[9]. Вӹдвлӓштӹ — нужгол, алангы, якшарсӹнзӓ, карас, таты дӓ т.м.[10]
Заповедникӹштӹ кӓнӹмӓш дӓ туризм
Туриствлӓлӓн Кого Когшага заповедник мычкы икманяр маршрут улы:
- «Ир пӧрттӱ сӓндӓлӹк» (2 кечӹ, ялын дӓ машинӓэш);
- «Перегӓлтшӹ чельньӹкӹш» (1 кечӹ);
- «Охотник корны» (1 кечӹ);
- «Коллоэцӹн кудывичӹжӹ» (1 кечӹ);
- Вӹд мычкы 5 уштыш: Кого Перевоз гӹц Аргамач пристин якте.
Заповедникӹш толаш шанышы туриствлӓлӓн «Туристлӓн кӓнгӓшвлӓм» шотыш нӓлӓш келеш[11].
Галерей
Кого Какшан ӓнгӹр
Вӹдӓн ӓнгӹр покшалнышы ошмаан кӱкшикӓштӹ кок покаан моллюсквлӓн рӓкпадвлӓштӹ
Сусак — вӹд кушкыш, Кого Кокшагышты кушкеш
Кӱкшӹ сир вӹлнӹ йӓктерлӓ
Ир лыды игӹвлӓ
Мӧскӓн кишӓжӹ
Кого Какшан сирӹштӹ ӹрлӹхӓн шуды
Шӹргӹ якшар шаптыр
Примечани
- ↑ 1 2 Постановление Совета Министров — Правительства РФ от 14 марта 1993 г. № 220 «О создании в Республике Марий Эл государственного природного заповедника „Большая Кокшага“ Министерства охраны окружающей среды и природных ресурсов Российской Федерации»
- ↑ Описание заповедника на сайте ООПТ России. Тергӹмӹ кечӹ: 23 февральын 2012. Архивируйымы 7 августын 2011 года.
- ↑ Историческая справка на сайте заповедника. Тергӹмӹ кечӹ: 23 февральын 2012. Архивируйымы 20 июньын 2012 года.
- ↑ Доклад об экологической ситуации в Республике Марий Эл в 2013 году. Тергӹмӹ кечӹ: 24 августын 2014. Архивировано из оригинала 26 августын 2014 года.
- ↑ По просторам Марий Эл. Тергӹмӹ кечӹ: 17 октябрьын 2013. Архивируйымы 17 октябрьын 2013 года.
- ↑ Заповедники Республики Марий Эл. Тергӹмӹ кечӹ: 17 октябрьын 2013. Архивируйымы 17 октябрьын 2013 года.
- ↑ Климатические условия территории заповедника — «Большая кокшага», Государственный природный заповедник. b-kokshaga.ru. Тергӹмӹ кечӹ: 15 апрельӹн 2022. Архивируйымы 16 июльын 2021 года.
- ↑ Государственный природный заповедник Большая Кокшага. Заповедники и национальные парки мира. Тергӹмӹ кечӹ: 15 апрельӹн 2022. Архивируйымы 31 январьын 2020 года.
- ↑ Заповедник «Большая Кокшага»
- ↑ Общая информация о заповеднике (руш.). Государственный природный заповедник «Большая Кокшага». Тергӹмӹ кечӹ: 11 февральын 2019. Архивируйымы 12 февральын 2019 года.
- ↑ Заповедник «Большая Кокшага». Отдых на природе.
Ссылкывлӓ
- О заповеднике на сайте Территория ГИС. Архивировано из оригинала 6 апрельӹн 2016 года.
- Федеральная система ООПТ
- Государственный природный заповедник «Большая Кокшага»