Алык марынвлӓ
| Алык марынвлӓ | |
|---|---|
| Чот дӓ ареал | |
| Цилӓжӹ: 400 тӹж. нӓрӹ эдем | |
|
|
|
| Описани | |
| Йӹлмӹ | мары, руш |
| Религи | православи, марла верӓ |
| Кышкы пыра |
марынвлӓ
|
Алык марынвлӓ (а. м. Олык марий) — марынвлӓн сек шукы эдем шотан этнолингвистический тӹшкӓ.
Эдем шот
Ирвел марынвлӓ доно иквӓреш «алык-ирвел марынвлӓ» ик этнический тӹшкӓм ӹштӓт[1]. Ик алык мары йӹлмӹ перегӓлт кодын. Цилӓ Российӹштӹ ӹлӹшӹвлӓн шотым сирӹмӹн 2002 ишӹ данныйвлӓ доно 604 298 марын логӹц ӹшкӹмӹштӹм «алык-ирвел марынвлӓ» статян 56 119 (9%) эдем анжыктенӹт, тӹштӓкен алык марынвлӓ — 52 410 эдем, «алык-ирвел марынвлӓ» — 3 333 эдем, ирвел (урал) марынвлӓ — 255 эдем[1][2]. Тидӹ тӹнг шотышты ӹшкӹмӹм халыкын ик лӹмжӹ доно «марынвлӓ» («марийцы») статян лӹмдӹмӹм анжыкта.
Кыды-тидӹ данныйвлӓ доно алык (алык-ирвел) марынвлӓ 700 000 марын логӹц 580 000 эдем ылыт (80%)[3].
Этноним
Луговые черемисы этноним руш йӹлмӹ гӹц лӓктӹн. Тошты рушвлӓн традици семӹнь Йылын шалахай покашты ӹлӹшӹ халыкым алык эдем маныныт.
Истори
Этнографический тӹшкӓн формированижӹ 9-16 курымвлӓштӹ лиӓлтӹн. Кого Кокшагы дон Вяткы лошты вӓрлӓненӹт. Тӹнгшӹм Ветлужско-Вятский ӓнгӹрвлӓ лоштышы этнический союзвлӓ рекӓ лӹм доно ӹшкӹмӹштӹм лӹмдӹшӹвлӓ составляенӹт. Шукы курым иквӓреш удмуртвлӓ, коми, тадарвлӓ, чувашвлӓ дӓ рушынвлӓ дон иквӓреш ӹленӹт, седӹндоно пӓшӓм ӹштӹмӓш, ӹлӹмӓшӹм видӹмӹ, психологический склад, менталитет ик йиш лин.
Марынвлӓн ӹлӹмӹ вӓр Ветлужско-Вятский ӓнгырвлӓ лошты шӓрлӹмӹ семӹнь, кечӹвӓлвел-вадывел пока гӹц йыдпелвел-ирвел покашкыла волжский дӓ вятский притоквлӓ мычкы локальный этнографический группывлӓ шачыныт. 15-16 курымвлӓштӹ Золотой Орда дон Казанский ханствын администрацивлӓштӹ 3 административно-фискальный территориальный (даруг): Галицкий, Алтайский дӓ Арский образованиш пыртенӹт. Тӹдӹн анзыц нӹнӹ ӹшке лоштышты пӓшӓ ӹштӹм, культурно-бытовой связвлӓштӹ ылыныт. Нӹнӹ ло гӹц цилӓн эче шӱдӹ волостьвлӓеш пайылалтыныт. Тӹдӹвлӓ лошты территориальный микрогруппывлӓ ылыныт.
Тенгеок анжы
- «Алык марынвлӓн пӹлгомыштышы вӓтӹвлӓштӹ» — 2012 ишӹ российӹштӹшӹ кино. Алык марынвлӓн бытыштым, овуцаштым, обрядвлӓм дӓ традицивлӓштӹм анжыктымы. Цилӓ мары йӹлмӹ доно снимайӹмӹ.
Примечани
- ↑ 1 2 Всероссийская перепись населения 2002 года. Перечень встретившихся в переписных листах вариантов самоопределения населения по вопросу «ваша национальная принадлежность». Тергӹмӹ кечӹ: 15 июльын 2011. Архивировано из оригинала 16 январьын 2017 года.
- ↑ Всероссийская перепись населения 2002 года. Тергӹмӹ кечӹ: 15 июльын 2011. Архивируйымы 2 февральын 2008 года.
- ↑ Joshuaproject. Mari, Low of Russia / Луговые (лугово-восточные) марийцы Архивный копи от 7 ноябрьын 2011 на Wayback Machine(англ.)
Литература
- Марийцы луговые // Энциклопедия Республики Марий Эл / Отв. ред. Н. И. Сараева. — Йошкар-Ола, 2009. — С. 522—523. — 872 с. — 3505 экз. — ISBN 978-5-94950-049-1.