Энергетикӹн кечӹ
| Энергетикӹн кечӹ | |
|---|---|
 Юж ЛЭП-ӹн (750 кВ) анкерӓн-лыкан кым ялан мӓнгӹ, ХХ курымын 80-шӹ ивлан стройымы, СССР | |
| Тип | Профессиональный айо |
| Ӹштӓлтӹн | СССР-ын Верховный Совет Президиумын 1966 ишӹ 23 май тӹлзӓш указшы доно |
| Пӓлемдӓт | Россий Федераци, Украина, Белорусси, Армени, Казахстан, Киргизи, Таджикистан |
| Кечӹ | 22 декабрь |
| Пӓлемдӹмӓш | 22 декабрь, Казахстанышты — декабрьын кымшы рушӓрняжӹ |
| Кӹлдӓлтӹн | ГОЭЛРО планым пыртымы доно |
 Медиафайлы на РУВИКИ.Медиа | |
Энергетикӹн кечӹ — кычылтшывлӓлӓн электрический дӓ шокшы энергим лыкшы, пушы дӓ шӓрӹкӓлӹшӹ энергетика промышленность специалиствлӓн профессиональный айошты. Тенгеок ти айом профильный направлениӓн ссуз дӓ вуз студентвлӓ, тымень лӓкшӹвлӓ дӓ тымдышывлӓ, энергим лыкмаш халам ӹштӹшӹ отрасль статян ылшы ӹлӹмӹ вӓрвлӓштӹшӹ халык пӓлемдӓт[1].
Айо 1966 и гӹц пӓлемдӓлтеш. Кӓнӹмӹ кечы агыл.
Айон историжӹ
Советский Союзышты Энергетикӹн кечӹм пӹтӓриш гӓнӓ 1966 ин пӓлемденӹт. СССР-н Верховный советӹн Президиумжы 1980 ишӹ 1 октябряш 3018 №-ӓн «Ӓштӹмӹ дӓ айо кечӹвлӓ гишӓн» указым лыктын. Указым Российӹн Электрофикацин кугижӓншӹ планжы (ГОЭЛРО) лӹмеш лыкмы ылын[1][2].
ГОЭЛРО планым йори ӹштӹмӹ комисси йӓмдӹлен. Комиссим академик Глеб Кржижановский вуйлатен. 1920 ин 22 декабрьын VIII Советвлӓн всероссийский съездӹштӹ анжыктымы план пыртымы ылын. Ти кечӹ гӹц СССР-ын энергетический системӹн историжӹ тӹнгӓлӓлтӹн. Лач ти событи лӹмеш 1966 ин Энергетикӹн кечӹжӹм ӹштенӹт[3].
1980-шы ивлӓн айон датыжы вашталт шалген. 1980 ин, ти кечӹ кӓнӹмӹ лижӹ манын, декабрьын кымшы рушӓрняш ваштымы ылын. Тенге гӹнят, дата ярал лиде. Энергетиквлӓ тошты статян 22 декабрьын пӓлемденӹт[1].
СССР шӓлӹнӹмӹ паштек, Энергетикӹн кечӹм Российӹштӹ официально пӓлемдӓш цӓрненӹт. Лач 2015 ин 21 декабрьын Россий Федерацин Правительствын 1396 №-ӓн постановленижӹ лӓктӹн. Тӹдӹ у гӹц Энергетикӹн кечӹм 22 декабрьын пӓлемдӓш шагалтен[1].
Ти профессиональный айо Россий гӹц пасна тенгеок Ирӹкӓн кугижӓншӹвлӓн содружествын сӓндӓлӹквлӓштӹ: Армеништӹ, Белоруссиштӹ, Киргизиштӹ, Украинӹштӹ пӓлемдӓлтеш[4]. Казахстанышты декабрьын кымшы рушӓрняеш шоэш[5].
Айон значенижӹ
Энергетикӹн кечӹжӹ — энергетика промышленностьын пӓшӓзӹвлӓн экономический виӓнгмӓштӹ, халыкын каждый кечӓш ӹлӹмӓшӹжӹм яжоэмдӹмӓштӹ цацымашыштыштым шотлымы лӹмеш шанен лыкмы кечӹ. Энергетиквлӓн профессиональный айошты ик сек мытык кечеш — телшӹ кечӹ сӓрнӓлмӓшеш, кынам Йыдпелвел покашты энергетиквлӓн пӓшӓштӹ сек когон каеш, попаза[6].
Традици семӹнь энергетиквлӓм Российӹн президент профессиональный айошты доно макта. 2022 ин Владимир Путин энергетический отрасльын специалиствлӓм Донбассышты, Запорожский дӓ Херсонский областьвлӓштӹ пыдыртымы энергосистемӹм тӧрлӹмӹ гишӓн тау шамакым келесен[7].
Традицивлӓ
Российӹштӹ Энергетикӹн кечӹм и йӹде цилӓ халашты пӓлемдӓт. 22 декабрьын цилӓ сӓндӓлӹк мычкы айо концертвлӓ дӓ мероприятивлӓ эртӓрӓлтӹт. Тӹштӹ энергетический отрасльын сек яжо мастарвлӓм мактат. Ти кечӹн предприятивлӓ профессиональный мастарлык шотышты конкурсвлӓм дӓ тематический выставкывлӓм эртӓрӓт[6].
Тӹнг событивлӓ традици семӹнь Москвашты эртӓт. Айо мероприятиштӹ столицӹн вуйлатышывлӓ дӓ пӓлӹмӹ артиствлӓ участвуят. Сек яжо пӓшӓзӹвлӓм шотеш пиштӹмӹ грамота, медаль дӓ преми доно кымылангдат[6].
Российӹн энергетический системӹжӹ
2020-шы ишӹ даннывлӓ семӹнь Российӹн энергетический системӹжӹ цилӓ сӓндӓлӓлӹкӹштӹ сек кого ылеш. Территори охват шотышты лидер ылеш, а энергим ӹштен лыкмы доно нӹлӹмшӹ вӓрӹм нӓлеш. Российӹн Ик энергетический системӹш (ЕЭС) 70 региональный энергосистема пыра, кыдывлӓ шӹм тӹшкӓш цымыргат: Ирвел, Сибирь, Урал, Покшал Йыл, Кечӹвӓлвел, Центр дӓ Йыдпелвел-Вадывел. Нӹнӹ синхронный режимӹштӹ пӓшӓм ӹштӓт. Ӹшке лоштышты электропередачын кӱкшӹ вольтан 220-500кВ напряжениӓн электролинивлӓ доно ушымы ылыт. Российӹн цилӓ электростанцин тӹшкӓ силӓжӹ (сӓндӓлӹк мычкы 1500 нӓрӹ шотлалтеш) 240 Гвт ылеш. Нӹнӹ ик иштӹ 1 053,8 млрд кВт/ч электроэнергим лыктыт[6].
Тенгеок анжал
Примечани
- ↑ 1 2 3 4 День энергетика. Министерство энергетики и жилищно-коммунального хозяйства Кировской области. Тергӹмӹ кечӹ: 19 декабрьын 2023.
- ↑ П. Г. Грудинский. Первый съезд советских электротехников. К 60-летию 8-го Всероссийского электротехнического съезда. Журнал «Электричество» 1981 г., № 10 (октябрь 1981). Тергӹмӹ кечӹ: 19 декабрьын 2023. Архивируйымы 20 сентябрьын 2016 года.
- ↑ Алексей Ханин. День энергетика в России: История, традиции, интересные факты и идеи для подарков. Российская газета (13 декабрьын 2023). Тергӹмӹ кечӹ: 19 декабрьын 2023.
- ↑ День энергетика. Какой Сегодня Праздник. Тергӹмӹ кечӹ: 19 декабрьын 2023.
- ↑ Перечень профессиональных и иных праздников в Республике Казахстан (утверждён Указом президента Республики Казахстан от 20 января 1998 года № 3827). Архивный копи от 17 апрельӹн 2022 на Wayback Machine Информационно-правовая система нормативных правовых актов Республики Казахстан «Әділет» // egov.kz
- ↑ 1 2 3 4 Александра Егорова. День энергетика в 2023 году: история и традиции праздника. Комсомольская правда. Тергӹмӹ кечӹ: 19 декабрьын 2023.
- ↑ Путин отметил особый вклад энергетиков в восстановление новых регионов России. ТАСС (22 декабрьын 2022). Тергӹмӹ кечӹ: 19 декабрьын 2023.