Таум ӹштӹмӹ кечӹ

Ирӹкӓн энциклопеди Википеди гӹц материал
День благодарения
Семья за столом в День благодарения.jpg
Официально англ. Thanksgiving Day
Пӓлемдӓт

 Канада

 США
Кечӹ
октябрьын кокшы шачмы
ноябрьын нӹлӹмшӹ изӓрня
2025
2026
2027
Логотип РУВИКИ.Медиа Медиафайлы на РУВИКИ.Медиа

Таум ӹштӹмӹ кечӹ (англ. Thanksgiving Day) — икманяр сӓндӓлӹкӹштӹ национальный кӱкшӹцӹштӹ пӓлемдӹмӹ айо. США дон Канадышты утларак кымдан шӓрлен.

США-шты федеральный айо ылеш дӓ ноябрьын нӹлӹмшӹ изӓрнян пӓлемдӓлтеш[1]. Канадышты тенгеок национальный кӱкшӹцӹштӹ пӓлемдӓлтеш, но тӹлзӹ анзыц — октябрьын кокшы шачмын[2]. Кок сӓндӓлӹкӹштӓт тидӹ кечӹм семня лошты кечӹвӓл ӓли вады качкышым качмы годым эртӓрӓт[1][3].

Пӹтӓриок ти айо кечӹн паян урожай гишӓн Йымылан таум ӹштӓтылын. Кӹзӹт айо религиозный значенижӹм ямден дӓ семня лоштышы ӹлӹмӓшӹн керӓлжӹм, халыкын икышын ылмыжым анжыкта. Ти кечӹн незервлӓлӓн палшат, благотворительный акцивлӓм дӓ волонтерский мероприятивлӓм эртӓрӓт[4][3].

Тенгеок Таум ӹштӹмӹ кечӹм национальный айо статян Гренадышты, Сент-Люсиштӹ дӓ Либериштӹ пӓлемдӓт[5].

Истори

США-шты

Айо Англи гӹц Америкыш 1620-шы ин «Мэйфлауэр» пышеш толшы пилигрим-ӓтявлӓ гӹц тӹнгӓлтӹшӹм нӓлеш. Ти айо колониальный истори гӹц тӹнгӓлӹн. Пелӹ гӹц шукынжы ӱштӹ тел гишӓн, шужымаш гишӓн дӓ сакой ясы гишӓн коленӹт. Живой кодшывлӓ Пилимутский колоним ӹштенӹт (кӹзӹт — Массачус штатын Пилимут хала), шошым тӹштӹ шачын кушшы Сквонто халык палшым дон рок пӓшӓвлӓм ӹштӓш тӹнгӓлӹнӹт. Мам ӱдӓш пӓлен нӓлмӹкӹ переселенецвлӓ паян урожйым погенӹт[3][6].

Колониствлӓн пӹтӓриш губернаторышты Уильям Брэдфорд Йымылын таум ӹштӹмӹ кечӹм эртӓрӓш шанымашым пуэн. 1621 ин шӹжӹм 50 живой кодшы переселенецвлӓ Вампаноаг племӹн вождым дӓ 90 индеецӹм ӱжӹнӹт, нӹнӹ пӓлдӹмӹ вӓрӹштӹ живой кодаш палшенӹт. Индеецвлӓ дон иквӓреш качмаш Таум ӹштӹмӹ кечӹн пӹтӓриш кечӹжӹ лин. Ти кечӹн Йымылан урожай тӓрӹм дӓ нелӹ жепӹм тырхен лӓкмӹ гишӓн таум ӹштенӹт. Пакылы паян урожай лимӹкӹ ти кечӹм пӓлемденӹт[5][6][7].

США лимӹкӹ странан пӹтӓриш президентшӹ Джордж Вашингтон Таум ӹштӹмӹ кечӹм 1789 ин и йӹде 26 ноябрьын пӓлемдӓш шанымашым пуэн[8]. Айо 1795 ин веле официальный семӹнь лин. Кыды-тидӹ президентшӹ Вашингтон паштек айом пӓлемдӹделыт[9].

«...Конгрессӹн кок палатыжы хӓлӓ токем Соединенный Штатын халыкшылан тум дӓ ыдылмы кечӹм эртӓрӹмӹ ядмаш дон толыныт. Ти кечӹм Йымын пуры ылмыжы гишӓн, кыды государственный стройым формируяш палшен дӓ цӓшӹм пумыжы гишӓн шокшы шӱлӹш дон пӓлемдӹмӹлӓ».Таум ӹштӹмӹ кечӹ лӹмеш Президентӹн прокломацижӹ, 3 октябрь 1789 и[8]

1863 ин США-ан 16-шы президентшӹ Авраам Линкольн ноябрьын остатка изӓрням Таум ӹштӹмӹ кечӹ айом ӹштен. Ти айом цилӓ эдем пӓлемдӹшӓшлык ылын. 1939 ин Франклин Рузвельт айом ноябрьын кымшы изӓрняш ваштен. Ти прокломаци цилӓ штатлан ылте, седӹндоно иктӹвлӓжӹ молнамшыла айом пӓлемденӹт. Кыды штатшы (Техас) кок кечӹ хала пӓлемденӹт[1].

1941 США Конгрессшӹ билльӹм пыртенӹт, тӹдӹ семӹнь Таум ӹштӹмӹ кечӹм ноябрьын нӹлӹмшӹ изӓрнян пӓлемденӹт. 1941 ин 26 декабрьын ти билльӹм Рузвельт подписӓен. Ти схемы кӹзӹт якте пӓшӓм ӹштӓ[1].

Канадышты

Таум ӹштӹмӹ кечӹ Канадыш США гӹц толын, тенгеок ти кечӹ канадышты америкы гӹц ирӹрӓк шачын маныт[5][10][11].

Канадский верси дон Йыдпелвел Америкышты Таум ӹштӹмӹ кечӹм мореплаватель сэр Мартин Фробишер гишӓн 1578 ин пӓлемденӹт. Нӹнӹ море мычкы Нунавутыш яжон толын шомы гишӓн презӹ пайым, печеньӹм дӓ пырса ньыким качкыныт. Тенгеок корабельный капеллан Роберт Вулфолл пуры проповедбӹм лыдын, тӹдӹ Йымылан яжон тоын шомы гишӓн дӓ пӓлдӹмӹ вӓрӹштӹ цилӓ яжо лимӹ гишӓн таум ӹштӓш ӱжӹн[12].

Таум ӹштӹмӹ кечӹ Канадышты 1879 ин парламентӹн решеним пыртымы дон национальный айо лин. Пӹтӓри 6 ноябрь айом пӓлемдӹмӹ датеш айырымы ылын. 1957 и гӹц Таум ӹштӹмӹ кечӹ октябрьын кошы шачмын пӓлемдӓлтӓш тӹнгӓлӹн[1][11].

Религиозный дӓ светский значени

Исторически Таум ӹштӹмӹ кечӹ пуритан-переселенецвлӓ ӹштенӹт. Ти кечӹн Йымылан таум ӹштӓт ылын[3][5].

Кӹзӹтшӹ США дон Канадышты айон религиозный смысылжы ямын, седӹндоно национальный светский айош сӓрнӓлтӹн. Ти странавлӓштӹшӹ протестантвлӓлӓн айо религиозный значениӓнок кодын[1][13].

Вес сӓндӓлӹкӹштӹ ӹлӹшӹ протестантвлӓ Йымым специальный Урожай кечӹ айон хвалят[7]. Кыды государствывлӓштӹ ти айом кымдан пӓлемдӓт, тӹштӹ православный храмвлӓштӹ Таум ӹштӹмӹ кечӹн таум ӹштӹмӹ молебенвлӓм службашты эртӓрӓт[4][14][15].

Айон кӹзӹтшӹ традицивлӓ

Таум ӹштӹмӹ кечӹ лӹмеш кӱктӹмӹ индейка

Кӹзӹт семнявлӓ ик стӧлӹшкӹ шӹнзӹн шук йиш качкышым качкын айом пӓлемдӓт. Роды йых когораквлӓн пӧртӹш погынат дӓ айо кечӹвӓл качкышым иквӓреш качкыт. Цилӓн ӹлӹмӓшӹштӹ ма яжо лиӓлтмӹл гишӓн тау шамакым келесӓт[1].

Шукы качкышыжы традици веле агыл, но айон символжы линӹт. Пӹтӓриш вӓрӹштӹ пӧчӹж соус дон ӹштӹмӹ индейкы дӓ когоохырец гӹц кагыль[16][3].

Тенгеок когоохырец, «индейский» кукурузы, олмавлӓ, апельсинвлӓ, каштанвлӓ, пӱкшвлӓ, коштымы ӹлӹштӓшвлӓ, виноград. Сӧлӹм традиционны шӧртньӹ, нарынзы дӓ якшаргыла-кӹрӓн шаптыр укшан хризантемӹвлӓ дон цеверемдӓт. Тидӹ шӹжӹн природыштышы подаркавлӓм анжыкта[17][18].

США-шты

Таум ӹштӹмӹ кечӹ США-ан лактик федеральный айовлӓ лошкы пыра. Шукы нӓлмӹ пӓшӓзӹвлӓ дон гражданский служащивлӓлӓн кӓнӹмӹ кечӹ ылеш[19].

Кӹзӹт тидӹ светский айо ылеш. Шукы христианский айовлӓ ганьок Таум ӹштӹмӹ кечӹ ванжышы айо ылеш, сакой кечӹш и гӹц иш попаза. США-ты ноябрьын нӹлӹмшӹ изӓрнян пӓлемдӓлтеш[1].

Macy’s парыдышты индейка доно платформа

Нью-Йоркышты 1927 и гӹц цилӓ халык ашкедмӓш Парад Macy,s торговый сеть Macy,s ӹштӹмӹ дон эртӓрӓлтеш. Тӹштӹ кого ӹфӹлӹмӹ мадышвлӓм (мультикӹштӹшӹ, ямакыштышы дӓ телевизионный геройвлӓ), Центральный парк гӹц Хералд-сквер (Кудымшы авеню дон Бродвей лоштышы) универмаг якте намалыт. Айо анзыц мадышвлӓм ӹфӹлӹмӹ церемони эртӓрӓлтеш. Парадым телевиденин прямой трансляци доно анжыктат[20][21][22].

Таум ӹштӹмӹ кечӹ паштек шим пятница кеӓ, ти кечӹн шартял анзыц ылшы интернетӹштӹ дӓ офлайн-лапкавлӓштӹ распродажывлӓ тӹнгӓлӓлтӹт. Тетявлӓ панды доно шишкывлӓ гӹц индейкӹ статян мадышвлӓм ӹштӓт[1][23].

Тенгеок ти кечӹн США президентлӓн Индейкӹ кычыктымы церемони эртӓрӓлтеш[24].

Канадышты

Кӹзӹтшӹ кечеш Таум ӹштӹмӹ кечӹ шукы вӓреок Канады мычкы эртӓрӓлтеш. Лач Остров Принца Эдуарда, Ньюфаундленд, Лабрадор дӓ Новая Шотландия провинцивлӓштӹ ак пӓлемдӓлт. Хоть махань вӓрӹштӹ айо цилӓ государственный организацивлӓ дон признаваялтеш[12].

Официально шачмын пӓлемдӓлтеш гӹнят, айо семня дон кӓнӹмӹ кечӹ ылеш. Айон вады качкыш хоть кыды кӓнӹмӹ кечӹн эртӓрӓлт кердеш. Традиционный пӹтӓриш переселенцвлӓн качкышым йӓмдӹлӓт. Тӹшкӹ когоохырец кагыль дон фаршированный индейкы пыра. Кыдывлӓжӹ ти кечӹн олма кагыль дӓ индейка пай гӹц ӹштӹмӹ пельменьвлӓм йӓмдӹлӓт[25][26].

Таум ӹштӹмӹ кечӹ лӹмеш выжалаш лыкмы когоохырецвлӓ, Оттава

Канадышты США-ты эртӓрӹмӹ Таум ӹштӹмӹ кечӹ лӹмеш парад ак эртӓрӓлт. Таум ӹштӹмӹ кечӹн Китченер-Уотерлу сыра фестиваль эртӓрӓлтеш, кыды сӓндӓлӹкӹштӹ кокшы вӓрӹштӹ Октоуберфест ылеш. Ти парад общенациональный канал доно анжыкталтеш[27][28].

Таум ӹштӹмӹ кечӹ вес сӓндӓлӹквлӓштӹ

Тенгеок Таум ӹштӹмӹ кечӹ Гренадышты, Сент-Люсиштӹ дӓ Либериштӹ национальный айо статян пӓлемдӓлтеш. Кыды-тидӹ случайӹштӹ айо вес смысылым намалеш[5].

Айом йӓтлӹмӓш

Кыды критикшӹ айон идеализаци гищӓн попат. Тидӹ гишӓн переселенецвлӓ дон кореной американецвлӓ лошты шӱдӹ и вӹр йоктарымаш мондалтеш[3][6][29][16][30][31][32].

Таум ӹштӹмӹ кечӹ пӹтӓриш гӓнӓ 1637 ин попалтеш. Тӹнӓм резервациштӹ шачшы Шон Шерманын попымы доно британский колониствлӓ пекотвлӓм сола хӓлӓ пуштыныт дӓ «варварский сӹнгӹмӓшӹштӹм» пӓлемденӹт. Джордж Вашингтонын 1789 ишӹ президентский прокломациштӹжӹ индеец дон переселенецвлӓ гишӓн нимат ак попалт. Тидӹн вӓреш ти кечӹ Йымылан таум ӹштӓш шанен лыкмы. Кореной американецвлӓм притесняйӹмӹм «ошемдӹмӹ» гишӓн шукынжы Таум ӹштӹмӹ кечӹм ак пӓлемдеп[16][30][31][33].

Примечани

  1. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 David J. Silverman. Thanksgiving Day (англ.). Britannica (22 ноябрьын 2023). Тергӹмӹ кечӹ: 22 ноябрьын 2023.
  2. ↑ Holidays (англ.)(недоступная ссылка — история). Embassy of the United States Ottawa, Canada. Тергӹмӹ кечӹ: 19 апрельӹн 2013. Архивируйымы 19 апрельӹн 2013 года.
  3. ↑ 1 2 3 4 5 6 Thanksgiving 2023 (англ.). History.com (16 ноябрьын 2023). Тергӹмӹ кечӹ: 22 ноябрьын 2023.
  4. ↑ 1 2 День благодарения. Правмир (27 ноябрьын 2014). Тергӹмӹ кечӹ: 22 ноябрьын 2023.
  5. ↑ 1 2 3 4 5 Where else in the world celebrates Thanksgiving? The Economist (25 ноябрьын 2021). Тергӹмӹ кечӹ: 22 ноябрьын 2023.
  6. ↑ 1 2 3 Emily Martin. How the traditional Thanksgiving feast has evolved over centuries (англ.). National Geographic Society (22 ноябрьын 2011). Тергӹмӹ кечӹ: 23 ноябрьын 2023.
  7. ↑ 1 2 День благодарения (Праздник Жатвы). Protestant.ru (6 сентябрьын 2011). Тергӹмӹ кечӹ: 22 ноябрьын 2023.
  8. ↑ 1 2 Thanksgiving Proclamation, 3 October 1789 (англ.). Founders Online (National Archives). Тергӹмӹ кечӹ: 22 ноябрьын 2023.
  9. ↑ Chelsea Ritschel. Why some Americans don’t celebrate Thanksgiving (англ.). Independent (21 ноябрьын 2023). Тергӹмӹ кечӹ: 22 ноябрьын 2023.
  10. ↑ Christine Sismondo. The odd, complicated history of Canadian Thanksgiving (англ.). Maclean’s (5 октябрьын 2017). Тергӹмӹ кечӹ: 22 ноябрьын 2023.
  11. ↑ 1 2 Alison Nagy. The History of Thanksgiving in Canada. Canada’s History Society (4 октябрьын 2018). Тергӹмӹ кечӹ: 22 ноябрьын 2023.
  12. ↑ 1 2 David Mills, Andrew McIntosh, Laura Neilson Bonikowsky. Thanksgiving in Canada (англ.). The Canadian Encyclopedia (5 июльын 2019). Тергӹмӹ кечӹ: 22 ноябрьын 2023.
  13. ↑ Carl Haak. The Great Thanksgiving (англ.). Protestant Reformed Churches in America (24 ноябрьын 2002). Тергӹмӹ кечӹ: 22 ноябрьын 2023.
  14. ↑ Дмитрий Злодорев. Служба в храме… на День благодарения? — необычный факт о православии в Америке. Журнал "Фома" (26 ноябрьын 2020). Тергӹмӹ кечӹ: 22 ноябрьын 2023.
  15. ↑ Указ из Архиерейского Синода Русской Православной Церкви за границей. Русская Православная Церковь Заграницей. Тергӹмӹ кечӹ: 22 ноябрьын 2023.
  16. ↑ 1 2 3 Sean Sherman. The Thanksgiving Tale We Tell Is a Harmful Lie. As a Native American, I’ve Found a Better Way to Celebrate the Holiday (англ.). Time (11 ноябрьын 2019). Тергӹмӹ кечӹ: 22 ноябрьын 2023.
  17. ↑ Thanksgiving Cornucopia Meaning: Why Is the Horn of Plenty a Symbol of Thanksgiving? (англ.). CountryLiving (13 сентябрьын 2023). Тергӹмӹ кечӹ: 22 ноябрьын 2023.
  18. ↑ 33 Complete Thanksgiving Dinner Menu Ideas for Every Family (англ.). CountryLiving (7 ноябрьын 2023). Тергӹмӹ кечӹ: 2023-22-11.
  19. ↑ List of Federal Holidays (англ.). FederalPay.org. Тергӹмӹ кечӹ: 22 ноябрьын 2023.
  20. ↑ Grippo, Robert. Macy's Thanksgiving Day Parade. — San Francisco: Arcadia Publishing, 2004. — P. 9.
  21. ↑ Macy Christmas Parade Big Thanksgiving Day Feature (англ.). The Central New Jersey Home News (26 ноябрьын 1924). p. 9.
  22. ↑ Santa Claus Will Formally Enter New York in Macy's Parade (англ.). Bridgewater: The Courier-News (26 ноябрьын 1924). p. 2.
  23. ↑ Black Friday is almost here. What to know about the holiday sales event's history and evolution (англ.). Britannica (22 ноябрьын 2023). Тергӹмӹ кечӹ: 22 ноябрьын 2023.
  24. ↑ Monica Hesse. Turkey Pardons, The Stuffing of Historic Legend(неопр.). Washington Post (22 ноябрьын 2007). Тергӹмӹ кечӹ: 22 ноябрьын 2023.
  25. ↑ Jenn Segal. 30 Canadian Thanksgiving Recipes (англ.). Once Upon A Chef. Тергӹмӹ кечӹ: 22 ноябрьын 2023.
  26. ↑ 11 Delicious Canadian Thanksgiving Dinner Recipes for Turkey (англ.). Nomss.com (3 октябрьын 2022). Тергӹмӹ кечӹ: 22 ноябрьын 2023.
  27. ↑ Thanksgiving Day Parade - Monday, October 9, 2023 (англ.). Oktoberfest. Тергӹмӹ кечӹ: 22 ноябрьын 2023.
  28. ↑ Oktoberfest 2016 comes to a close(англ.), CTV Kitchener (16 October 2016). Дата обращения: 22 ноябрьын 2023.
  29. ↑ EDITORIAL: Thanksgiving has been modified before — it is time to change it again (англ.). The Daily Targum (25 ноябрьын 2020). Тергӹмӹ кечӹ: 22 ноябрьын 2023.
  30. ↑ 1 2 Michelle Shen. What is Thanksgiving to Indigenous people? 'A day of mourning' (англ.). USA Today (23 ноябрьын 2021). Тергӹмӹ кечӹ: 22 ноябрьын 2023.
  31. ↑ 1 2 Claire Bugos. The Myths of the Thanksgiving Story and the Lasting Damage They Imbue (англ.). Smithsonian Magazine (26 ноябрьын 2019). Тергӹмӹ кечӹ: 22 ноябрьын 2023.
  32. ↑ Kristin Salaky. The Dark Truth Behind The Origins Of Thanksgiving (англ.). Delish (30 октябрьын 2023). Тергӹмӹ кечӹ: 22 ноябрьын 2023.
  33. ↑ Thanksgiving and Indigenous Peoples (англ.). The Indianapolis Public Library (28 октябрьын 2023). Тергӹмӹ кечӹ: 23 ноябрьын 2023.

Ссылкывлӓ

«https://mrj.ruwiki.ru/w/index.php?title=Таум_ӹштӹмӹ_кечӹ&oldid=304079» гӹц нӓлмӹ