Сибирьӹн кечӹжӹ
Б.Н. Ельцин лӹмӓн библиотекӹн материалвлӓ
| Сибирьӹн кечӹжӹ | |
|---|---|
 Сибирь. Енисейск. Вӹд гӹц каймаш. 1900-шӹ ивлӓ КИМ | |
| Тип | Региональный |
| Ӹштӓлтӹн | 1852 ин 8 ноябрьын 1582 ин Ермакын Искерӹм сӹнген нӓлмӹжӹ лӹмеш |
| Кечӹ | 8 ноябрь |
| Кӹлдӓлтӹн | Российӹн территоришкӹ Сибирьӹн пырымаш |
Сибирьӹн кечӹжӹ äли Сибирьлäн таум ӹштӹмӹ кечӹ (руш. День День Сибири) — и йӹде Тобольскышты, Тюменьӹштӹ, Томскышты, Красноярскышты, Енисейскӹштӹ, Новосибирскӹштӹ, Иркутскышты дä молы сибирь халашты 8 ноябрьын пäлемдӹмӹ айо[1]. Айон официальный статусшы 1919 и якте лин. 2011 и гӹц празднуйымы овуца кымдем кӱкшӹцӹштӹ угӹц ӹлӹжӹн[2].
Истори
1882 ин император Александр III Сибирьӹн ушнымыжылан 300 и теммӹ лӹмеш тӹнгäлтӹшӹм пиштен. 26 октябрьын (тошты стиль доно) пäлемдäлтӹн. Тидӹ кечӹн, 1582 ин, Ермак Тимофеевичӹн дружинӹжӹ Кучум ханын войскажым шин шäлäтен дä Сибирь ханствын ӹрдӹ халажым Кашлыкым (Искер) нäлӹн. Тидӹ кредäлмäштӹ сӹнгӹмӓш Российӹн кугижäншӹш Сибирьӹм пырташ йöнӹм пуэн. Тидӹ шанымашым Николай Карамзинӹн «Первое завоевание Сибири» лаштыкышты пиш раскыдын анжыктымы:
…лач тӹ жепӹн оксалан шык ылшы дä пайдам нӓлӓш шанышы, кымдан пӓлӹмӹ лиӓш цацышы изи шотан килт каштшы эдемвлӓ Российлäн у кугижäншӹм пачыныт…
— Карамзин Н.М. Карамзинӹн сочиненивлӓжӹ Т. 9.
Ермакын колымыжы паштек ӓнгӹр сирӹштӹ Сибирьский ханствын территорижӹм Москва кугижӓншӹн ылеш анжыкташ манын кӓрмӓнвлӓм чангаш тӹнгӓлӹнӹт. Тенге Российӹн картыштыжы Тюмень, Тобольск, Березов, Томск, Сургут дӓ молы халавлӓ шачыныт[3].
Празднуйымаш
Сибирьӹн кечӹжӹм 8 ноябрьын пäлемдäш Тюменьӹштӹ 2011 ин угӹц тӹнгӓлӹнӹт[4]. Варарак айон кымдыкшы шäрлен. Красноярск велӹн, Новосибирск, Иркутск, дä Кемерово областьвлäн халавлӓштӹ ушненӹт. Енисейск, Красноярск, Минусинск, Томск дӓ моло ӹлӹмӹ вӓрӹн ӹрдӹ площадьвлӓштӹ йäрмингäвлӓ пачылтыт, артиствлäн концертвлӓштӹ эртäрäлтӹт. Новосибирск филармоништӹ тидӹ кечӹн Композиторвлä ушем доно иквäреш концертӹм анжыктат. Тюмень халашты Сибирь лӹмеш тетя рисункы конкурсым эртäрäт[5].
Ынгай фактвлä
2021 ин КПРФ-ын депутатшы Олег Смолин Госдумыш Сибирьӹн кечӹжӹм Российӹн äшӹндäрӹмӹ кечӹвлӓ лошкы пырташ керӓл ылмы гишӓн законодательный проектӹм кäнгäшäш лыктын. Законын авторжы ынгылдарен пумы сирӹмӓшӹштӹ айом молнамшылаок шукы сибиряк пäлемдä манын, тенгеок ти айом сӓндӓлӹк мычкы кымдан пӓлемдӓш кӓнгӓшӹм пуэн. Тидӹ согоньлымашым ӹлӹмäшӹш пыртыделыт[6][7].
2022 ин 29 августын Российӹн Президентшӹ Владимир Путин «Сибирьӹм дä Мӹндӹр Ирвелӹм виäнгдӹмӹ верц» медальым лыкмы гишäн указеш пидписьӹм шӹнден[8].
Примечани
- ↑ Живописная Сибирь — bibliodrug(неопр.). bibliodrug.cbssev.ru. Тергӹмӹ кечӹ: 4 декабрьын 2025.
- ↑ Ежегодный праздник — День Сибири. https://admtyumen.ru (8 ноябрьын 2021). Тергӹмӹ кечӹ: 7 ноябрьын 2023.
- ↑ К чему в действительности привело покорение Сибири Ермаком, NEWS.ru (30 августын 2025). Дата обращения: 24 октябрьын 2025.
- ↑ История прздника. https://деньсибири.рф. Тергӹмӹ кечӹ: 4 декабрьын 2025.
- ↑ В честь празднования Дня Сибири традиционно проводится конкурс детских рисунков «Тебя, Сибирь, мои обнимут длани!»(неопр.). деньсибири72.рф. Тергӹмӹ кечӹ: 4 декабрьын 2025.
- ↑ О внесении изменения в статью 1.1 Федерального закона "О днях воинской славы и памятных датах России" (об установлении Дня Сибири). https://sozd.duma.gov.ru (21 августын 2021). Тергӹмӹ кечӹ: 4 декабрьын 2025.
- ↑ В Госдуму внесли законопроект об учреждении Дня Сибири. https://tass.ru (27 августын 2021). Тергӹмӹ кечӹ: 4 декабрьын 2025.
- ↑ Указ Президента Российской Федерации от 29.08.2022 г. № 587. http://www.kremlin.ru (29 августын 2022). Тергӹмӹ кечӹ: 4 декабрьын 2025.