Россий Кечӹ
| Россий Кечӹ | |
|---|---|
 | |
| Тип | Халыкын кечӹжӹ |
| Официально | Российӹн Кечӹжӹ |
| Вес семӹнь | 2002 и 1 февраль якте — «Россий Федерацин кугижӓншӹ суверенитетшӹ гишӓн Декларацим пингӹдемдӹмӹ кечӹ» |
| Кын | РСФСР-н кугижӓншӹ суверенитетшӹ гишӓн Деклараци |
| Ӹштӓлтӹн |
11992 ин 1 июньын (Россий Федераци Кӱшӹл Советӹн 2981-I №-ӓн «12 июньыштышы айо кечӹ гишӓн» постановлени доно) |
| Пӓлемдӓт |
 Россий |
| Кечӹ | 12 июнь |
| Пӓлемдӹмӓш | концерт, патриотизм сӹнӓн акци, фейерверквлӓ |
| Овуца | Кремльӹштӹ Кугижӓншӹ преми дон наградывлӓм кычыктымаш |
 Медиафайлы на РУВИКИ.Медиа | |
Российӹн Кечӹжӹ (молнамшы лӹм — Ирӹкӓн лимӹ кечӹ семӹнь пӓлӹмӹ кугижӓншӹ суверенитет гишӓн Декларацим пингӹдемдӹмӹ кечӹ) — Россий Федерацин кугижӓншӹ суверенитетшӹ лӹмеш увертӓрӹмӹ кугижӓншӹ айо. И йӹде 12 июньын пӓлемдӓлтеш. РФ Кӱшӹл Советӹн 1992 ин 11 июньын лыкмы пынзалтышыжы доно[1] Кугижӓншӹ суверенитет гишӓн Декларацим пингӹдемдӹмӹ лӹмеш ӹштӓлтӹн[2]. 12 июнь кӓнӹм кечӹ ылеш. Кукшыгечеш ӓли рушӓрняэш вӓрештеш гӹнь, кӓнӹм кечӹ вес пӓшӓ кечӹш ванжа.
Истори
1990 ин 12 июньын РСФСР халык депутатвлӓн I съездӹштӹ РСФСР-н кугижӓншӹ суверенитетшӹ гишӓн Декларацим пингӹдемдӹмӹ, тӹдӹ пакылашы реформывлӓлӓн негӹцӹм пиштен дӓ СССР-ым пӹтӹмӓшӹш шоктышы вирвлӓ логӹц иктӹжӹ ылын[3]. Декларацим «суверенитетвлӓн парадышты» лӹмӓн жепӹн, кынам республикӹвлӓ иктӹ паштек весӹ Союз гӹц лӓктӹнӹт, увертӓрӹмӹ. Тидӹм шотыш нӓлӹн, президент Борис Ельцин айон пӹтӓришӹ лӹмеш «Ирӹкӓн лимӹ кечӹ» лӹмӹм айырен[4]. 1993 ин июньын Россий гражданвлӓлӓн попымыжы годым кугижӓншӹ вуйлатышы пӓлдӹртен:
«Россий ӹшке кугижӓншӹ айожым, Ирӹкӓн лимӹ кечӹм, вӓшлиэш. Ти айо сӓмӹрӹк, тӹдӹ мӓмнӓн ӹлӹмӓшӹшкӹнӓ кым и перви Российӹн кугижӓншӹ суверенитетшӹ гишӓн декларацим пыртымы паштек пырен»[5].
1994 ин Борис Ельцин ӹшке указшы доно 12 июньым РСФСР-н Кугижӓншӹ суверенитетшӹ гишӓн Декларацим лыкмы кечеш увертӓрен. Россий Кечӹ лӹм 2002 ин веле пингӹдемдӓлтӹн[6].
Ынгылымаш дӓ контекст
Айо кечӹм ынгылымаш истори контекст гишӓн вашталт шалген. Пытӓри 12 июнь суверенитет гишӓн Деклараци доно цаткыдын кӹлдӓлтӹн, тӹдӹ РСФСР-лан «СССР гӹц лӓктӓш ирӹкӓн правам» пуэн, но тӹнӓмок ти кечӹ утларакшым исторический кӹлӹн кӹрӹлтмӹм, сӓндӓлӹкӹн виӓнгмӓштӹжӹ кужы жеп гӹц карангмым анжыктен[7]. 91-шӹ ин лишӹ событивлӓм «XX курымын сек кого геополитический катастрофа» семӹнь ынгылымы доно айон значенижӓт вашталтын, тенге тӹдӹн тӹнг шанымашыжы эртӹшӹ гӹц карангмаш агыл, а мӹнгешлӓ ылшы проблемӹвлӓм сӹнгӓш дӓ анзыкылашым айыраш цацымаш лин[8]. Кӹце Владимир Путин 2001 ин 12 июньын Россий Кечӹ лӹмеш айо вӓшлимӓшӹштӹ пӓлемден:
«Цилӓжӓт, мам мӓ эртӹшӹ ивлӓн ӹлен лӓктӹннӓ, мӓмнӓн опытна — сӹнгӹмӓшӓт, самыньат — иктӹм анжыкта. Хоть-махань реформывлӓ тӹнӓм веле шотан лит, кынам эдемвлӓлӓн яжом ӹштӓт. Реформывлӓ гражданвлӓлӓн керӓл лиделыт гӹнь — шотан ак лиэп. Тидӹ российӹштӹшӹ демократин тӹнг урокшы ылеш. Тидӹ гишӓн мӓ тагачат, Россий Кечӹн, келесӹшӓшлык ылына»[9].
РФ йӹр геополитический обстановкын келгеммӹжӹ гишӓн, сӓндӓлӹк ваштареш молнамшы санкци, вара гибрид вырсым тӓрвӓтӹмӹ доно Российӹн Кечӹжӹ суверенитетӹм угӹц ӹлӹжтӹшӹ, экономикӹм угӹц виӓнгдӹшӹ, державын ӹшкӹмӹм переген кердмӹжӹм пингӹдемдӹшӹ айошкы сӓрнӓлтӹн. Тидӹ социальный ядмашыштат каеш: ВЦИОМ-ын 2022 ин эртӓрӹмӹ ланзылымашыжы анжыктен: вӓшештӹшӹм пушывлӓ логӹц 58 %-шӹ СССР-ын пӹтӹмӹжӹ гишӓн ӹжӓлӓйӓт[10].
Традици дӓ символ
Россий Кечӹн Кремльӹштӹ наука дӓ технологи, культура дӓ искусство шотышты РФ Кугижӓншӹ премим, тенгеок «РФ-н Пӓшӓ герой» медальвлӓм кычыктымаш церемони эртӓ.
Айон символжы — российӹштӹшӹ триколор, тӹнг айымаш площадка — Якшар площадь. Сӓндӓлӹк мычкы ӧлицӓвлӓ флаг дӓ плакат доно сӹлнештӓрӓлтӹт. Фестиваль, концерт, выставка, спорт тӓнгӓшӹмӓш дӓ патриотизм сӹнӓн акцивлӓ эртӓрӓлтӹт. Шамак толшеш, 2024 ин Красндарский крайын Сукко посёлкыштыжы Россий Кечӹн 4 тӹж. м² кымдыкан РФ-ын флагшым шыпшыл шӹнденӹт. Кого полотнам Шим тангыж лишнӹ 1 тӹж. дӓ 221 эдем кыченӹт. Ти фактым Россий рекорд книгӓн экспертвлӓ пингӹдемденӹт[11].
12 июнь сӱӓн кечеш сек шӹрен айырымы кечеш шотлалтеш. Шамак толшеш, 2024 ин Российӹн Кечӹнжӹ Москвашты 165 мыжыр ушнен[12]. Тӹнг халашты ти кечӹн мыжырвлӓлӓн сирӓлтӓш ситӓртӹш вӓрвлӓм пачыт: ангӹр трамвай, метрополитен станци, исторический особняк дон халаштышы усадьбывлӓ.
Цилӓ эл мычкы айо концерт, спорт дӓ патриотизм сӹнӓн акцивлӓ эртӓрӓлтӹт; салютым колтат. 12 июнь кӓнӹм кечеш шотлалтеш, а кукшыгечеш ӓли рушӓрняэш вӓрештеш гынь, кӓнӹм кечӹ вес пӓшӓ кечӹш ванжа[13].
Примечани
- ↑ История празднования Дня России - ТАСС, TACC. Дата обращения: 27 апрельӹн 2024.
- ↑ Указ Президента РФ О государственном празднике Российской Федерации. https://docs.cntd.ru (2 июньын 1994). Тергӹмӹ кечӹ: 2 майын 2024.
- ↑ День России 12 июня: как отмечают, история праздника, РБК Life. Дата обращения: 27 апрельӹн 2024.
- ↑ День принятия Декларации о государственном суверенитете России - День России.
- ↑ Обращение Президента Российской Федерации Б.Н.Ельцина к гражданам Российской Федерации накануне праздника - Дня независимости России. https://yeltsin.ru. Тергӹмӹ кечӹ: 2 майын 2024.
- ↑ День России в 2024 году: история и традиции праздника. РИА Новости (2 майын 2023). Тергӹмӹ кечӹ: 24 майын 2024.
- ↑ Декларация о государственном суверенитете Российской Советской Федеративной Социалистической Республики. https://docs.cntd.ru. Тергӹмӹ кечӹ: 30 апрельӹн 2024.
- ↑ Путин разъяснил свои слова о "геополитической катастрофе" в контексте распада СССР - ТАСС, TACC. Дата обращения: 30 апрельӹн 2024.
- ↑ Выступление на торжественном приеме по случаю Дня принятия Декларации о государственном суверенитете России. http://www.kremlin.ru (12 июньын 2001). Тергӹмӹ кечӹ: 2 майын 2024.
- ↑ Ровно тридцать лет и три года, Коммерсантъ (11 июньын 2023). Дата обращения: 2 майын 2024.
- ↑ На Кубани в День России развернули самый большой триколор страны, TACC. Дата обращения: 4 июньын 2025.
- ↑ 165 пар поженились в Москве в День России // Новости НТВ, НТВ. Дата обращения: 4 июньын 2025.
- ↑ Праздник и выходные в июне 2025 года: как работаем и отдыхаем \ КонсультантПлюс (руш.). www.consultant.ru. Тергӹмӹ кечӹ: 4 июньын 2025.