Новиков, Владимир Гаврилович

Владимир Гаврилович Новиков
Владимир Гаврилович Новиков
Шачын	28 июнь 1928; Бакунинский[d], Сердобский уезд[d], Ӱлыл-Волжск край[d];
Колен	22 март 2002 (73 и); Советский[d], Мары Эл Республика, Россий;
Тайымы вӓр	Туруновский шӹгерлӓ[d];
Парти	КПСС

Владимир Гаврилович Новиков (28 июнь 1928, Бакунинский^[d], Сердобский уезд^[d], Ӱлыл-Волжск край^[d] — 22 март 2002, Советский^[d], Мары Эл Республика) — Мары АССР Советский районыштышы «Валгалтмаш» колхозын председательжӹ, Социалистический Пӓшӓн Геройжы (1973). РСФСР сола хозяйствын заслуженный инженержӹ (1984).

Ӹлӹмӓш корныжы

1928 ин 28 июньын Ӱл-Волжск кымдемӹштӹ, кӹзӹтшӹ Саратовский областьын территориштӹжӹ шачын. Руш^[1].

1952 ин Саратовыштышы сола хозяйство механизаци институтым тымень пӹтӓрӹмӹкӹ, Мары АССР-ыш (кӹзӹт — Мары Эл Республика) толын^[1].

1952–1956 ивлӓн — Мары АССР-штышы Куженер районын Юледур машинӓ дӓ трактор станци (МТС) директорын пӓшӓжӹм шоктышы тӹнг инженер. 1956–1957 ивлӓн — Саратов халашты машиностроени заводын инженер-технологшы. 1957–1960 ивлӓн — Мары АССР-штышы Советский районын Алексеевский МТС-ӹн, вара Ронгыштышы ремонтно-тракторный станцин (РТС) директор. 1959 ин КПСС-ыш пырен^[1].

1960 ин февральын «У корны» изирӓк колхозын председателеш айыралтын, а икманяр тӹлзӹштӹ, 6 сельхозартельӹм иктӹш цымырымыкы, Советский районын «Валгалтмаш» колхоз председателеш айыралтын, тӹдӹм 35 и нӓрӹ вуйлатен^[1].

Тиштӹ тӹдӹн вуйлатен мыштымыжы, профессиональный пӓлӹмӓшӹжӹ дӓ эдемвлӓ доно пӓшӓм ӹштен кердмӹжӹ яжорак пачылтыныт. Иктӹш цымырымы хозяйствын председателеш айыралтын, кышты тӹ жеплӓн 8090 гектар мӱлӓндӹ шотлалтын дӓ 738 эдем цацен. Тӹнӓм колхозышты 29 трактор, 16 шурны комбайн, 20 автомашина лин. 1960 ин колхоз ик гектар гӹц 7,9 центнер шурным нӓлӹн, турим — 51 центнерӹм. Колхозышты 1055 вуй шуран кого вольык, тишец 442 ышкал, 932 сасна, 1190 шарык, 1942 цӹвӹ, 198 имни лин. Ик ышкал гӹц 2188 литр шӧр лӓктӹш лин. Кугижӓншӹлӓн 724 тонн шурным, тури — 152, шӹшер — 768, пай — 212 тонным выжалымы. Председательӹн, специалиствлӓн, колхоз правлени членвлӓн вуйлатымышты семӹнь пачеш кодшы колхоз Мары АССР-ын, РСФСР-ын передовой хозяйствыш сӓрнен, передовой опытым ӹлӹмӓшӹш пыртышы школ ылын^[1]. 1967 ин «Валгалтмаш» колхоз Ленин орден доно награждайымы ылын, а Всесоюзный социалистический тӓнгӓшӹмӓштӹ 12 гӓнӓ сӹнгӹшеш лӓктӹн^[1].

Колхозышты яжон виӓнгшӹ хозяйствым ӹштӹмӹ. Тошты сола сага хала типӓн у посёлкым стройымы, тӹштӹ нӹл шӱдӹ утла ик, кок, кым, нӹл кӹдежӓн квартира лин. Солашты 500 вӓрӓн типовой кӹдӓлӓш школ, 140 вӓрӓн тетясад, 40 вӓрӓн станционаран участковый больница, лявӹрӓ доно лицӹмӓш, культура пӧрт, выжалымы центр (кок лапка дӓ качмы вӓр), момоца улы. Колхозышты шуран кого вольыкым, саснам урдаш дӓ анжен кушташ шукы йӧндарен шӹндӹмӹ объектвлӓм чангымы пӓшӓ кеен. Опанассолашты дӓ Калянырышты 1200 вуйлан кок шӹшер комплексӹм, 10–12 тӹжем вуйлан сасна комплексӹм, пӹрцӹм перегӓш клӓтӹм, автомашинӓлӓн дӓ тракторлан гаражым стройымы^[1].

СССР Кӱшӹл Совет Президиумын 1973 ин 6 сентябрьын лыкмы указшы доно Всесоюзный социалистический тӓнгӓшӹмӓштӹ кого сӹнгӹмӓшӹш шомы гишӓн дӓ 1972–1973 ивлӓштӹшӹ телӹ жепӹн животноводствын продукцим ӹштен нӓлмӹ шотышты сӧрӹмӹм шоктымы гишӓн тидӹн годым пӓшӓ мыштымашым дӓ цацымашым анжыктымы гишӓн Новиков Владимир Гавриловичлӓн Социалистический Пӓшӓн Геройжы званим пумы, Ленин орден дон «Сарла дон Молот» шӧртньӹ медальым кычыктымы^[1].

1985–1990 ивлӓн колхоз техень пӓшӓ лӓктӹшӓн ылын: шурны лӓктӹш — 31 центнер, шуран кого вольык — 3717, тенгеок 1200 ышкал, саснан шотшым 8800 якте шоктенӹт. Ик ышкал гӹц ӹштӹш 5130 литр лин. 100 гектар сельхозугодилӓн 215 центнер пай, шӹшер — 815 центнерӹм ӹштен нӓлӹнӹт. Кугижӓншӹлӓн 1574 тонн пайым дӓ 5817 тонн шӹшерӹм выжаленӹт^[1].

СССР Кӱшӹл Советӹн депутатшы 7-шӹ дӓ 8-шӹ созыв (1966-1974). РСФСР-штышы Кӱшӹл Советӹн депутатшы (1985-1990). Мары АССР-штышы Кӱшӹл Советӹн депутатшы 6-шы, 9-шӹ дӓ 10-шы созыв (1963–1967, 1975–1985).

Советский районын Почётан гражданинжӹ (17.01.2000)^[1].

1994 ин декабрьын заслуженный кӓнӹмӓшкӹ лӓктӹн^[1].

Мары Эл Республикӹн Советский посёлкыштыжы ӹлен. 2002 ин 22 мартын колен. Йошкар-Олаштышы Туруновский шӹгерлӓшты тайымы^[1].

Звани дӓ наградывлӓ

Социалистический Пӓшӓн Геройжы (1973)
РСФСР сола хозяйствын заслуженный инженержӹ (1984)
Мары Эл Республикӹштӹшӹ Советский районын Почётный гражданинжӹ (2000)
Ленин орден (26.11.1965; 06.09.1973; 29.08.1986)
Октябрь Революци орден (08.04.1971)
ВДНХ-ан 3 шӧртньӹ, 1 ши, 1 бронза медальвлӓ
«Пӓшӓ доблестьлӓн» медаль
«Яжо пӓшӓлӓн. В. И. Ленинӹн шачмыжылан 100 и теммӹ лӹмеш» медаль
«Пӓшӓн ветеранжы» медаль
РСФСР Кӱшӹл Совет Президиумын Почётан грамотыжы (1988)
Мары АССР Кӱшӹл Совет Президиумын Почётан грамотыжы (1978)

Ӓшӹндӓрӹмӓш

Советский районыштышы Вятский солашты Геройын лӹмжӹ доно ӧлицӓм лӹмденӹт.
Вятский солашты 24-шӹ №-ӓн пӧртӹштӹ мемориальный хангам вӓрӓнгдӹмӹ.

Примечани

↑ ¹ ² ³ ⁴ ⁵ ⁶ ⁷ ⁸ ⁹ ¹⁰ ¹¹ ¹² Сайт «Герои страны».

Ссылкывлӓ

Каримов Т. Новиков, Владимир Гаврилович (руш.). Сайт «Герои страны». Тергӹмӹ кечӹ: 12 апрельӹн 2020.

[Герои_страны-1] ¹ ² ³ ⁴ ⁵ ⁶ ⁷ ⁸ ⁹ ¹⁰ ¹¹ ¹² Сайт «Герои страны».

[1]