Николаев, Сергей Николаевич

Ирӹкӓн энциклопеди Википеди гӹц материал

РАН-ын экспертизӹжӹ

Logo-ran.png
Российӹн наука Академи
экспертизым эртарен
Кымданрак
Aprove.svg

РАН-ын экспертизӹжӹ

Arrow-Right.png
Logo-ran.png
Российӹн наука Академи
экспертизӹм эртӓрен
Сергей Николаевич Николаев
Николаев, Сергей Николаевич.jpg
Шачмы кечӹ 23 май 1908(1908-05-23)
Шачмы вӓр
Колымы кечӹ 5 октябрь 1993(1993-10-05) (85 и)
Колымы вӓр
Гражданство (подданство)
Пӓшӓн типшӹ драматург, сӓрӹшӹ, тымдышы, тымдышы, прозаик, общественный деятель, сирӹзӹ
Пӓшӓм ӹштӹмӹ жеп 19301993
Жанр драма[d], театральный пьеса[d], сценари[d] дӓ сӓрӹмӓш[d]
Произведенин йӹлмӹжӹ Мары йӹлмӹ
Дебют «Ош когершӹ» («Белая моль») драма (Йошкар-Ола, 1930)
Премии Мары АССР-ӹн кугижӓншӹ премижӹ (1980)
Награда Орден Трудового Красного Знамени — 1946 Орден «Знак Почёта»  — 1951 Орден «Знак Почёта»  — 1958 «Пӓшӓштӹ патырлык верц» медаль — 1965 Почётная грамота Президиума Верховного Совета РСФСР — 1960 Почётная грамота Президиума Верховного Совета РСФСР — 1978
Мары Эл Республикӹн заслуженный искусство пӓшӓзӹжӹ (1946)
Мары АССР-ын халык сирӹзӹжӹ (1958)
Йошкар-Олан почётан гражданинжӹ (1981)
Мары АССР-ӹштӹшӹ Верховный Совет Президиумын Почётный грамотыжы (1941, 1945, 1946, 1949, 1955, 1958, 1983)

Сергей Николаевич Николаев (23 май 1908, Овдасола[d], Кокласола сола поселени[d]5 октябрь 1993, Йошкар-Ола) — мары советский сирӹзӹ-драматург, сӓрӹшӹ, тымдышы, вуйлатымы дӓ общественно-политический деятель. Мары АССР сирӹзӹ ушемӹн председательжӹ (1939–1947, 1958–1968). МАССР искусствын заслуженный пӓшӓзӹжӹ (1946). МАССР-ӹн халык сирӹзӹжӹ (1958). Йошкар-Олан почётан гражданинжӹ (1981). 1940-шӹ и гӹц ВКП(б)-ын членжӹ.

Ӹлӹмӓш корныжы

Икпоратка хресӓнь семняэш шачын. Ӹшке шачмы Овдасолаштыжы школым, Моркы вел Арын 7 иӓш школым, Мары педагогический техникум сагашы Краснококшайский терген-анжыктымы (опытно-показательный) школым, Мары педтехникумым тымень пӹтӓрен. 7 иӓш школышты мары йӹлмӹм дӓ литературым тымден[1].

1931-шӹ и гӹц Москваштышы педагогический институтышты тыменьӹн, но тӹдӹм тымень пӹтӓрӹде дӓ Йошкар-Олашкы пӧртӹлӹн. Москваштышы Учпедгизӹн мары секцижӹ палшымы доно школвлӓлӓн марла 2 лыдшашлык книгӓм дӓ обществоведени доно учебникӹм лыктын. Йошкар-Олашты Мароблонон школ управленижӹн инспекторжы ылын. 1936-шы ин Мары тымдышы институтын (руш) литературный факультетшӹм тымень пӹтӓрен[1].

1938–1941-шӹ ивлӓн И. С. Палантай лӹмеш музыкально-театральный училищӹштӹ (руш) мары йӹлмӹ дон литературым тымден. 1942-шы и гӹц Мары АССР-ӹн Главлитшӹм вуйлатен. Тидӹн годымок 1939-шӹ гӹц 1947-шӹ и якте МАССР сирӹзӹ ушемӹн вуйлатышыжы ылын. 1947–1951-шӹ ивлӓн МАССР-ӹн Совминжӹ сага ылшы Искусство пӓшӓ шотышты управленим вуйлатен, вара 6 и угӹц республикӹн Главлитшӹм вуйлатен. 1958–1968-шӹ ивлӓн — Мары сирӹзӹ ушемӹн председательжӹ[2].

1993-шы ин 5-шӹ октябрьын Йошкар-Олашты колен, Туруновский мыгилӓштӹ тайымы.

Литература пӓшӓжӹ

Пӹтӓришӹ пьесӹжӹлӓн 1930-шы ин школыштышы драмкружоклан сирӹмӹ «Ош когершӹ» дон «Тревога» пьесӹвлӓ шотлалтыт. 1930-шо ивлӓ покшалны тӹдӹ «Полатовын сӱӓнжӹ» пьесӹм сирен, варарак тӹдӹ «Саликӓ» лӹм доно пӓлӹмӹ лин. Маргостеатрышты ти пьесӹм марынвлӓ ло гӹц пӹтӓришӹ режиссёр А. И. Маюк-Егоров шӹнден. 1938-шӹ ин 5-шӹ апрельӹн анжаш толшывлӓ пӹтӓришӹ гӓнӓ «Саликӓм» Маргостеатрын сценӹштӹжӹ ужыныт[3].

1939-шӹ ин СССР сирӹзӹ ушемӹш пырен.

1930-шы ивлӓ мычашты, вырсы годым дӓ вырсы паштек Сергей Николаев «Вӹдшӹ йога», «У кӹцкӹ», «Лейтенант Огнёв», «Элнет сирӹштӹ», «Акпарс» драматический повестьӹм дӓ молымат сирен[3].

1960-шы ивлӓн тӹдӹн «Комиссарвлӓ» драмыжы семӹнь Руш драма театрын сценӹштӹжӹ спектакльым шӹнденӹт. Руш дӓ советский драматургвлӓн техень пьесӹвлӓштӹм марлаш сӓрен: Л. Толстойын «Пӹцкемӹшӹн власть», И. Франкон «Шолыштмы цӓш», А. Корнейчукын «Фронт», А. Софроновын «Ик халашты» дӓ молымат[3].

«Ӹлӹмӓшем дӓ литература корнем» (1988) ӓшӹндӓрӹмӓш книгӓн авторжы. «Композитор Палантай» документальный фильмӹн сценарижӹн авторжы[3].

Общественно-политический пӓшӓжӹ

Йошкар-Ола хала советӹн (1947–1951) дӓ Мары АССР-ӹн Верховный Советшӹн депутатшы ылын[4]. Мары АССР-ӹн Верховный Совет Президиумын членжӹ (1959–1971, 4 созыв)[4].

Награда дон звани

  • Мары АССР искусствын заслуженный пӓшӓзӹжӹ (1946);
  • Мары АССР-ӹн халык сирӹзӹжӹ (1958);
  • Мары АССР-ӹн кугижӓншӹ премижӹ (1980);
  • Йошкар-Олан почётан гражданинжӹ (1981);
  • Трудовой Якшар Знамя орден (1946);
  • «Почёт знак» орден (1951, 1968);
  • «Пӓшӓштӹ сӹнгӹмӓшлӓн» медаль (1965)[5];
  • РСФСР-ӹштӹшӹ Верховный Совет Президиумын Почетный грамотыжы (1960, 1978);
  • Мары АССР-ӹштӹшӹ Верховный Совет Президиумын Почетный грамотыжы (1941, 1945, 1946, 1949, 1955, 1958, 1983)[6].

Ӓшӹндӓрӹмӓш

Мары АССР-ӹн халык сирӹзӹжӹ, Йошкар-Олан почетан гражданинжӹ Сергей Николаевлӓн Йошкар-Олашты Пушкин ӧлицӓштӹ 8-шӹ №-ӓн пӧрт тервен сӓкӓлтӹмӹ мемориальный ханга

Сирӹзӹн лӹмжӹм Моркы велӹштӹшӹ туан Овдасолажын ик ӧлицӓлӓн пумы[7]. Йошкар-Олашты, сирӹзӹн ӹлӹмӹ дӓ пӓшӓм ӹштӹмӹ пӧртшӹ тервен (Пушкин ӧлицӓ, 8), мемориальный хангам сӓкӓлтӹмӹ[4].

Сергей Николаевӹн «Саликӓ» пьесӹжӹ шукы гӓнӓ уэш-пачаш шӹндӓлтӹн дӓ тагачат М. Шкетан лӹмӓн Мары халык драма театрын сценӹштӹжӹ анжыкталтеш, тӹдӹ тӹнг мары театрын ӹшке статян визитный карточкыжы ылеш[8].

Тӹнг произведенивлӓ

Ӱлнӹ С. Николаевӹн марла дӓ вес йӹлмӹвлӓшкӹ сӓрӹмӹ тӹнг произведенивлӓжӹн спискӹм дӓ театрышты шӹндӹмӹ спектакльвлӓн рӓдӹм анжыктымы[9]:

Марла

  • Ош когарш: драма [Белая моль]. Йошкар-Ола, 1930. 40 с.
  • Тревога: пьеса. Йошкар-Ола, 1931. 28 с.
  • Салика: муз. пьеса. Йошкар-Ола, 1938. 60 с.
  • Вӱдшӧ йога: драма [Воды текут]. Йошкар-Ола, 1940. 56 с.
  • У саска: муз. пьеса [Новые плоды]. Йошкар-Ола, 1941. 68 с.
  • Салика: муз. пьеса. Йошкар-Ола, 1943. 52 с.
  • Элнет серыште: комедий [На берегу Илети]. Йошкар-Ола, 1945. 64 с.
  • Пьеса-шамыч [Пьесы]. Йошкар-Ола, 1947. 252 с.
  • Волгыдо корно: пьеса-шамыч [Светлый путь: пьесы]. Йошкар-Ола, 1950. 236 с.
  • Кум пьеса [Три пьесы]. Йошкар-Ола, 1956. 196 с.
  • Кугу толкын: драма [Бурные годы]. Йошкар-Ола, 1961. 64 с.
  • Элнет пӱнчерыште: повесть [В Илетском бору]. Йошкар-Ола, 1962. 88 с.
  • У саска: пьеса-влак [Новые плоды: пьесы]. Йошкар-Ола, 1965. 208 с.
  • Вӱдшӧ йога: пьеса-влак [Воды текут: пьесы]. Йошкар-Ола, 1968. 248 с.
  • Комиссар-влак: пьеса-влак [Комиссары: пьесы]. Йошкар-Ола, 1974. 188 с.
  • Эрвыкай: повесть да ойлымаш-влак Йошкар-Ола, 1982. 224 с.
  • Пеледше мланде: ойырен налме пьеса-влак [Земля в цвету: пьесы]. Йошкар-Ола, 1986. 207 с.
  • Коммисарын чапше: драма [Честь комиссара] // Кугу толкын: марий драматургий антологий. Йошкар-Ола, 1987. С. 98—160.

Вес йӹлмӹвлӓшкӹ сӓрӹмӹ

  • Ош когершӹ: драма [Белая моль] / пер. на горномар. Козьмодемьянск, 1932. 44 с.
  • Девушка в шинели: пьеса / пер. на рус. П. Балашова. Йошкар-Ола, 1942. 48 с.
  • Пьесы. Йошкар-Ола, 1952. 244 с.
  • Салика: муз. пьеса / пер. на горномар. Йошкар-Ола, 1970. 76 с.
  • Большая волна: драма / пер. на рус. П. И. Железнова. Йошкар-Ола, 1967. 54 с.
  • Комиссары: драма / пер. Г. Константинова. Йошкар-Ола, 1972. 68 с.
  • Комиссары: пьесы. М., 1981. 232 с.

Театральный постановкывлӓ

  • Салика: муз. комедия. (Мар. театр) 1938, 1939, 1942, 1954, 1956, 1966, 1973, 1988, 1999, 2004.
  • 18-ше ий [18-й тод: драма]. (Мар. театр) 1938.
  • Вӱдшӧ йога [Воды текут: драма]. (Мар. театр) 1940.
  • У саска [Новые плоды: комедия]. (Мар. театр) 1941, 1963.
  • Лейтенант Огнёв: драма. (Мар. театр) 1941.
  • Шинелян ӱдыр [Девушка в шинели: драма]. (Мар. театр) 1942.
  • Элнет серыште [На берегу Илети: комедия]. (Мар. театр) 1944.
  • Шочмо кече [День рождения: драма]. (Мар. театр) 1947.
  • Айвика: муз. драма. (Мар. театр) 1948, 1962, 1982.
  • Мланде пеледеш [Земля цветёт: драма]. (Мар. театр) 1951.
  • Ӱжара волгалтеш [Зарево: драма]. (Мар. театр) 1952.
  • Кугу толкын [Большая волна: драма]. (Мар. театр) 1960.
  • Комиссары: драма. (Рус. театр) 1970.
  • Комиссарын чапше [Честь комиссара: драма]. (Мар. театр) 1974.
  • Айвика: муз. драма. (МТЮЗ) 1991.

Примечани

  1. 1 2 Писатели МЭ, 2008, с. 441.
  2. Писатели МЭ, 2008, с. 441—442.
  3. 1 2 3 4 Писатели МЭ, 2008, с. 442.
  4. 1 2 3 Сергей Николаев (руш.). Официальный сайт МБУК "Моркинская ЦБС". Тергӹмӹ кечӹ: 27 августын 2025. Архивируйымы 17 февральын 2020 года.
  5. Писатели МАССР, 1976, с. 210.
  6. Писатели МЭ, 2008, с. 443.
  7. Улица С. Н. Николаева (руш.). MAPDATA.RU. Тергӹмӹ кечӹ: 27 августын 2025.
  8. Салика (руш.). Официальный сайт Марийского национального театра драмы им. М. Шкетана. Тергӹмӹ кечӹ: 27 августын 2025. Архивировано из оригинала 2 февральын 2020 года.
  9. Писатели МЭ, 2008, с. 443—444.

Литература

  • Александров А. М., Беспалова Г. Е., Васин К. К. Сергей Николаев // Писатели Марийской АССР: биобиблиографический справочник. — Йошкар-Ола: Марийское книжное издательство, 1976. — С. 208—212. — 368 с. — 5000 экз.
  • Беспалова Г. Е., Васин К. К., Зайниев Г. З. С. Николаев // Писатели Марийской АССР: биобиблиографический справочник / Отв. А. В. Селин. — Йошкар-Ола: Марийское книжное издательство, 1988. — С. 199—203. — 376 с. — 5000 экз.
  • Сергей Николаевич Николаев // История марийской литературы / Отв. редакторы К. К. Васин, А. А. Васинкин. — Йошкар-Ола: Марийское книжное издательство, 1989. — С. 317—329. — 432 с. — 3000 экз.
  • Сергей Николаев // Писатели Марий Эл: биобиблиографический справочник / Сост. А. Васинкин, В. Абукаев и др. — Йошкар-Ола: Марийское книжное издательство, 2008. — С. 441—445. — 752 с. — 3000 экз. — ISBN 978-5-7590-0966-5.
  • Николаев Сергей Николаевич // Энциклопедия Республики Марий Эл / Отв. ред. Н. И. Сараева. — Йошкар-Ола, 2009. — С. 577. — 872 с. — 3505 экз. — ISBN 978-5-94950-049-1.
  • Зайниев Г. З. Николаев Сергей Николаевич // Марийская биографическая энциклопедия / Авт.-сост. В. А. Мочаев. — 2-е изд. — Йошкар-Ола: Марийский биографический центр, 2017. — С. 308—309. — 606 с. — 1500 экз. — ISBN 978-5-905314-35-3.
  • Николаев Сергей Николаевич // Писатели Марий Эл: биобиблиографический справочник / Сост. Г. Сабанцев, Ю. Соловьёв и др. — Йошкар-Ола: Марийское книжное издательство, 2020. — С. 246—249. — 423 с. — 1000 экз. — ISBN 978-5-7590-1285-6.

Ссылкывлӓ