Мамич-Бердей
| Мамич-Бердей | |
|---|---|
 Пленӹш нӓлмӹ Мамич Бердейӹм Иван Грозный кугижӓлӓн анжыктат | |
| Шачмы кечӹ | XVI курым |
| Колымы кечӹ | иктӓ 1556 и |
| Колымы вӓр | |
| Пӓшӓн типшӹ | князь |
Мамич-Бердей (? — 1556 и кытла, Москва) мары халыкын геройжы, сотный князь. 1-шӹ Черемисс вырсын (1552-1557) тӹнг фигурыжы. Изи Кокшагыштышы икманяр шӱдӹ волостьын хозажы. Казанский ханствым Руш кугижӓншӹш ушымы ваштареш шалген. Мары мӱлӓндӹм подчиняйӹмӹ гишӓн Иван Грозныйын активный оппонетшӹ ылын.
Пӓшӓ
1552-1554 ивлӓн кого агыл повстанческий тӹшкӓвлӓм виден, Йыл мычкы кешӹ рушвлӓн пышвлӓш керӹлтӹн. 1555 иэш отрядшы икманяр тӹжем эдем якте кушкын. Казанский ханствым ытараш манын, Ногайский Орда гӹц Ахпол-бей царевичӹм ӱжӹн. Но тӹдӹ 300 салтакшы доно повстанецвлӓлӓн палшыде, а мары халыкым краваш тӹнгӓлӹн, тидӹ гишӓн тӹдӹм свитӹжӹ хӓлӓ пуштыныт. Пакыла Мамич-Бердей, Руш кугижӓнӹш гӹц ирӹкӓн лиӓш манын, Поволжье халыкын движеним ӹшкеок вуйлатен. Тӹдӹ коклы тӹжем повстанецӹм вуйлатен, нӹнӹн лошты алык марынвлӓ, тадарвлӓ, удмуртвлӓ ылыныт. 1556 ин мартын кырык марынвлӓ дон суасламарывлӓм ӹшке движенишкӹжӹ пырташ цацен, но выжален алталымы гишӓн сотник Алтыш тӹдӹм кычен ылын (Мамич-Бердейӹн 200 эдем оролыжы пуштмы ылыныт) дӓ руш властьлан пумы ылын. Москвашты казньымы ылын.
Потомоквлӓ
Мамич-Бердейӹн тетявлӓжӹ 2-шы Черемисс вырсы (1571-1574) якте волостьвлӓн хозавлӓ ылыныт. Мамич-Бердейӹн Качак лӹмӓн эргӹжӹ 2-шы Черемисс вырсы годым ытарымы движенин вуйлатышыжы ылын. Мамич-Бердейӹн ыныкажы Джан-Гали.
Ӓш
Мамич-Бердейӹн ӹлӹмӓш корныжы лӹмеш Леонид Яндаков романым сирен. 2024 ин Мары Эл Респуликӹн Оршанкы районышты, Мамич-Бердейӹм ӓштӓш манын, кӱэрӹм шагалтымы. Тенгеок Мамич-Бердеӹм тадар дон удмуртвлӓ шотеш пиштӓт.
Тенгеок анжы
Литература
- Соловьёв С. М. История России с древнейших времён.
- Бахтин А. Г. XV—XVI века в истории Марийского края. — Йошкар-Ола: Марийский полигр.-изд. комб., 1998. — 191 с. — ISBN 5-87898-035-5.
- Мамич-Бердей // Марийская биографическая энциклопедия / Авт.-сост. В. А. Мочаев. — Йошкар-Ола: Марийский биографический центр, 2007. — С. 226—227. — 2032 экз. — ISBN 5-87898-357-0.
- Бахтин А. Г. Марийский край в XIII—XVI веках: очерки по истории. — Йошкар-Ола: МарГУ, 2012. — 660 с. — 1000 экз. — ISBN 978-5-94808-678-1.
- Бахтин А. Г. К вопросу о Мамич-Бердеевых волостях // Вестник Марийского государственного университета. Серия: Исторические науки. Юридические науки.— Йошкар-Ола, 2015.— С. 5—14.