Кечӹм сӓрӓлшӹ Спиридон

Ирӹкӓн энциклопеди Википеди гӹц материал
Кечӹм сӓрӓлшӹ Спиридон
Спиридон чудотворцын кечӹжӹ. Украинӹн маркыжы
Спиридон чудотворцын кечӹжӹ. Украинӹн маркыжы
Тип Халык-христианский
Вес семӹнь Кечӹ сӓрнӓлмӓш, Кечӹ корны, Пӹцкемӹш кечӹ, Сӓрнӓлмӓш
Тенгеок Спиридон (церк.)
Пӓлемдӓт славянвлӓ
Кечӹ 12 (25) декабрь

Кечӹм сӓрӓлшӹ Спиридон[1] (Кечӹм сӓрӓлшӹ Спиридонын кечӹжӹ[2]) — славянвлӓн халык календарьын кечӹ, кыды 12 (25) декабреш шоэш.

Ти кечӹ Руш халык календарьышты кечӹн кӓнгӹжӹш сӓрнӓлмӹжӹм анжыкта, «Аяр кӓнгӹжӹш, тел ӱштӹшкӹ»[2].

Айон вес лӹмвлӓ

руш. Спиридон солноворот[3], Солнцеворот, Солноворот, Поворот[4], Солоноворот[5], Солнопутье, Тёмный день, Поворотник, Спиридон; белор. Спірыдон Сонцаварот[6]; укр. День Спиридона[7], Спиридон Сонцеворот[8], Спиридона чудотворця[9].

Традицивлӓ

XVI—XVII курымвлӓштӹ ти кечӹн телшӹ аярын сек ӱлнӹ шалгымы жепшӹ ылын. Москвашты тӹ жепӹн техень астральный обряд эртӓрӓлтӹн: руш кугижӓ анзыкы Московский соборын звонарный старостыжы, «часобити» блюститель семӹнь, кугижӓ анзылны сукалтен кымалын дӓ увертӓрен: «Тишец Кечӹ телшӹ гӹц кӓнгӹжӹшкӹлӓ сӓрнӓлеш, кечӹ кужемӓлтеш, йыд кӹтӹкемеш. Ти сусу увер гишӓн старостылан 24 ши тӓнгӓм пуат ылын»[10].

Ти веремӓн тылын колядный овуцавлӓ 25 декабрь гӹц 12 декабрьыш ванженӹт. Свӓткӓвлӓ статян Спиридон кечеш тылым олтат дӓ кырык гӹц тыл арававлӓм колтат ылын. Тенге мырат ылын[10]:

«Нова-города гӹц арава кен
Нова-города гӹц Киев якте
Киев гӹцӹн Шим море якте,
Шимӹ докы кымда докы
Кымда докы ӓль келгӹшкӹ,
Арава йылы дӓ кыдал,
Шошым сага сӓрнен тол...»

Эдемвлӓ Якшар кырык тӓйӹлеш, сек кӱкшӹ вӓрӹш кузенӹт дӓ пӹтӓриш кечӹ ялавам вӓшлинӹт. Кыштыжы, Заонежьештӹ, свӓткӓ мужедмӓш Тел Николай гӹц (6 декабрь), Шартял гӹц (25 декабрьын) агыл, а Спиридон-сӓрнӓлмӓш гӹц тӹнгӓлӹн. Заонежанвлӓн «Какляка свӓткӓвлӓ» Спиридон гӹц тӹнгӓлӓлтӹт дӓ Христосын Шачмы кечеш пӹтӓт[11].

Крестьянвлӓ лошты халык шая каштын: «Кечӹ сӓрнӓлмӓш паштек кечӹ орави ашкыл нӓреш толеш». Кыштыжы Спиридон-сӓрнӓлмӓш кечӹн мӧскӓ пӹжӓшӹштӹжӹ вес покаш сӓрнӓлеш маныт[12][13].

Спиридонеш хоза вӓтӹвлӓ цӹвӹвлӓ, пӹсӹрӓкӹн мынзышты манын, нӹнӹм шим шӓдӓнгӹ доно вургымла шокш гӹц пукшенӹт. Садвичӹ пӓшӓзӹвлӓ олмавувлӓм лым гӹц итӹрӓенӹт дӓ попенӹт: «Спиридон кечӹ, кӱшкӹ кузы!» Тидӹ олмавувлӓм шукшвлӓ гӹц ытараш манын ышталтын[14].

Ти кечӹн пӓшӓм ӹштӓш ак яры ылын. Крестьянвлӓ лӓктӹш дон игечӹ гишӓн мужед веле кердӹт ылын. Спиридон кечӹн мардеж вашталтеш гӹнь, шим шӓдӓнгӹ шукы лиэш. Ти кечӹн кыды пока гӹц мардеж ӹфӹлӓ лиэш, тӹшецӹн «40 мученик» кечӹ якте мардеж лиэш. Спиридон паштек 12 пӹтӓриш кечӹ семӹнь толшы ин каждый 12 тӹлзӹн игӹчӹжӹм махань лимӹжӹм попенӹт.

Поговоркывлӓ дӓ приметӹвлӓ

  • Кечӹ сӓрнӓлмӓш паштек кечӹ орави ашкыл нӓреш толеш»
  • «Аяр кӓнгӹжӹш, тел ӱштӹшкӹ»[15]
  • «Кечӹ сӓрнӓлмӓш кечӹн кышец мардеж, тӹшецӹн 40 мученик кечӹ якте лиэш»[13]
  • «Тел ныр мычкы каштеш гӹнь, поран толеш»
  • «Пушӓнгӹштӹ и гӹнь, свӓткӓ шокшы лиэш»
  • «Кечӹм сӓрӓлшӹ Спиридон пулышыжы доно пӹлгомым тӹкӹлӓ»(укр. Спиридон Сонцеворот небо плечима підпирає).

Примечани

Литература