Ирвел марынвлӓ

Ирвел марынвлӓ
Кӹзӹтшӹ ӹшкӹмӹм лӹмдӹмӓш	Марынвлӓ
Чот дӓ ареал
Цилӓжӹ: 150—180 тӹжем нӓрӹ
Россий: 150—180 тӹж. нӓрӹ  Башкортостан: 100 тӹж. нӓрӹ  Свердловск область: 30 тӹж. нӓрӹ  Удмурт Республика: 8 тӹж. нӓрӹ  Киров область:  Татарстан:  Пермь край: 2—5 тӹж. нӓрӹ
Описани
Йӹлмӹ	мары
Религи	марла верӓ, православи
Кышкы пыра	марынвлӓ алык-ирвел марынвлӓ

Ирвел марынвлӓн ӹдӹрӓмӓшвлӓ

Ирвел (алык) марынвлӓ (Алык-ирвел марынвлӓ) (а. м. Эрвел марий, Олык марий) — марынвлӓн этнолингвистический тӹшкӓ, Вятка сирвлӓштӹ, пакыла Кама дӓ тӹдӹн притоквлӓжӹ мычкы ирвел покашты вӓрлӓненӹт. Йӹлмӹ — мары.

Ӹлӹмӹ вӓрвлӓ

Ирвел марынвлӓн вӓрлӓнӹмӹ нӹл районым айырат:

• 1. Прикамский — кечӹвӓлвел лаштык Камско-Вятский ӓнгӹр ложы (Чолман мары) - Удмуртин кечӹвӓлвелжӹ;
• 2. Прибельский — Белой, Уфа дӓ Буя ӓнгӹр ложы (Ӱпӧ мары) — Башкортостанын йыдпелвел — вадывелжӹ;
• 3. Икско-Сюнькский — Ика дӓ Сюнин ӓнгӹр ложы (Белебей мары) — Башкортостанын вадывел покажы, Тадар границӓ сага;
• 4. Приуральский — Уфа дон Силвын кӱшӹлвуйжы (Урал мари) — Свердловский областьын кечӹвӓлвел — ирвел покажы дӓ Пермский крайын кечӹвӓлвел-ирвел покажы.

XVII курымышты топонимиштӹ кӓтӓ ирвел ареалышты ирвел марынвлӓн Кататай острог сага, Камышловышты, Шадринск, Реж ӓнгӹрӹштӹ кишӓвлӓштӹ веле кодыныт.

Численность

Алык марынвлӓ ло гӹц лӓкшӹвлӓеш исторически шотлалтыт. Ик алык-ирвел йӹлмӹ перегӓлт кодын. «Алык-ирвел мары» этногруппа перегӓлт кодын.

Синкретизмӹн пӓлӹжӹ

Уралыштыш марынвлӓ руш ӹлӹшӹ халык доно ирӹрӓк контактыш пыренӹт. Прикамскийвлӓ марынвлӓн чӹдӹрӓк руш черташты. Прибельскийвлӓ лач когонжок Икско-Сюньскивлӓ шукы тадар чертам вӹкӹштӹ нӓлӹнӹт. Шукы суасламары, руш, башкир, тадар доно яркалалтшы солавлӓ ылыныт. Нӹнӹм торговый дӓ родня отношенивлӓ марынвлӓ доно кыченӹт.

Истори

Вятка дон Кама лоштышы марынвлӓ гишӓн пӹтӓриш ӓштӹмӓш 15-16 курымвлӓн келесӹмӹ. 1468 ишӹ летописьӹштӹ Белой сага Кама мычкы ылшы марынвлӓ гишӓ попалтеш. Казанский (16 курмаш) ивлӓм сирӹшӹ Шерефетдин Камы сага аул Бай Джуре сага Черемишвлӓ гишӓн сирӓ. Елабуга черемис сола маналтын. Царь Иван Грозныйын 1572 дӓ 1574 ивлӓшӹ грамотавлӓштӹ Строганов ӹзӓк-шоляк промышленниквлӓлӓн руш солавлӓш, выжалымы хӓдӹрвлӓм нӓнгешӹ пышвлӓ вӹкӹ Камышты вогуличвлӓ, остяквлӓ, ногайский тадарвлӓ, башкирвлӓ дӓ марынвлӓ нападайӹмӹ гишӓн попалтеш.

Примечани

Литература

• Марийцы восточные // Энциклопедия Республики Марий Эл / Отв. ред. Н. И. Сараева. — Йошкар-Ола, 2009. — С. 520—521. — 872 с. — 3505 экз. — ISBN 978-5-94950-049-1.