Планетаривлӓн международный кечӹ
| Планетаривлӓн международный кечӹ | |
|---|---|
 Москваштышы планетарин зданижӹ | |
| Тип | Профессиональный |
| Пӓлемдӹмӓш | март, тӹлзӹн кокшы рушӓрняжӹ |
| Овуца | экскурси; лекци; выставка |
| Кӹлдӓлтӹн | астрономим шӓрӹкӓлӹмӓш; Сӓндӓлӹкӹм ланзылымы шотышты мир вӹлнӹшӹ халыквлӓ лоштышы кӹл |
Планетаривлӓн международный кечӹ (англ. International Day of Planetaria) — 1990 и гӹц тӹнгӓлӹн, и йӹде мартын каждый кокшы рушӓрнян эртӓрӹмӹ айо[1].
Мероприятин тӹнг цельжӹ — общественностьым планетарин наукышты, образоваништӹ дӓ культурышты керӓл ылмыжы гишӓн ынгылдарен шалгаш, тенгеок тӹрлӹ сӓндӓлӹквлӓн планетаривлӓ лошты ылшы международный кӹлӹм гишан макташ[2].
Истори дӓ айымаш
Итальянский планетаривлӓн ассоциаци айом шошым кечӹ дон йыдын иктӧр лимӹ кечӹ гӹц анзыцшы рушӓрнян пӓлемдӓш шанымашым пуэн. Ти кечӹ наукын дӓ техникӹн сӹнгӹмӓшвлӓ палшымы доно шӹдӹрӓн пӹлгомын картинӹм анжыктышы эдемвлӓн профессиональный айо лишӓшлык ылын. Тӹдӹм пӹтӓриш гӓнӓ Италиштӹ 1990 ин эртӓренӹт. Планетаривлӓн международный общество (англ. International Planetarium Society) шанымашым яжоэш шотлен, дӓ 1995 ин пайрем мероприятивлӓ цилӓ сӓндӓлӹк мычкы пӹтӓриш гӓнӓ эртенӹт[2].
Планетаривлӓн международный кечӹм, тӹдӹн программыжым анзыцок йӓмдӹлӓш куштылгы лижӹ манын, мартын кокшы рушӓрнян аяш решенӹт. Эртӓрӹмӹ вӓр — халаштышы планетаривлӓ. Цилӓ сӓндӓлӹк мычкы кок тӹжем планетари улы, а Российӹштӹ 40 утла пӓшӓм ӹштӓ[3].
Планетари ӹшке лӹмжӹм техеньок лӹмӓн оптика-механический проектор — «Планетари» аппарат лӹмеш намалеш[4]. Тӹдӹм немецкий инженер дӓ архитектор Вальтер Бауэрсфельд шанен лыктын. 1923 ин Йенышты, Carl Zeiss фирмӹн оптика заводыштыжы, тӹдӹн пӹтӓриш универсальный проекционный модульыжым лыктыныт[3].
1925 ин 7 майын Мюнхенӹштӹ икшӹ планетари пӓшӓм ӹштӓш тӹнгӓлӹн[3].
2024 ин планетаривлӓн 99-шӹ шачмы кечӹжӹ пӓлемдӓлтеш. 100 и лӹмеш айом 2025 ин 7 майын лишӓшлык[5].
Мероприятивлӓ
Шукы планетари ӹшке профессиональный айо лӹмеш у программывлӓн премьерӹм йӓмдӹлӓш, тӹрлӹ конкурсым дӓ викторинӹм ӹштӓш, интересный эдемвлӓ доно вашлимӓшӹм эртӓрӓш цаца[3].
Москваштышы планетарин Уранин музейӹштӹ экскурсивлӓ эртӓт[6]. Ти айо лӹмеш фотовыставкавлӓ пачылтыт, нӹнӹ анжаш толшывлӓм цилӓ сандӓлӹкӹн кӹзытшӹ планетаривлӓ дӓ пӹлгом объектвлӓн астрономический фотографивлӓ доно пӓлдӓрӓт[3].
Кӱ Сӓндӓлӹк гишӓн шукырак пӓлен нӓлнежӹ гӹнь, планетаривлӓштӹ лӹмӹн ӹштӹмӹ курс, лекци дӓ программывлӓ ылыт[4].
Примечани
- ↑ Международный день планетариев. РИА Новости (12 мартын 2023). Тергӹмӹ кечӹ: 4 мартын 2024.
- ↑ 1 2 Why Are Planetariums Important Today? (англ.). Astronomical News. starwalk.space (11 мартын 2022). Тергӹмӹ кечӹ: 4 мартын 2024.
- ↑ 1 2 3 4 5 13 марта 2022 — Международный день планетариев. Московский планетарий (10 мартын 2022). Тергӹмӹ кечӹ: 4 мартын 2024.
- ↑ 1 2 Казакова Полина. Между небом и землей: 7 мая отмечается всемирный день планетариев. Наука.рф (7 майын 2023). Тергӹмӹ кечӹ: 4 мартын 2024.
- ↑ Открытие Международного дня планетариев. planetarium100.org. Тергӹмӹ кечӹ: 4 мартын 2024.
- ↑ В Международный день Планетариев в Московском Планетарии проведут авторские экскурсии. Информационный центр правительства Москвы (17 мартын 2018). Тергӹмӹ кечӹ: 4 мартын 2024.